Przedawkowanie
Chmiel

Przedawkowanie chmielu – charakterystyka kliniczna

Przedawkowanie chmielu (Humulus lupulus L., flos) jako substancji leczniczej jest stosunkowo rzadkim zjawiskiem w praktyce klinicznej. Dotychczasowe doświadczenia medyczne wskazują na relatywnie wysokie bezpieczeństwo stosowania tej substancji, nawet w przypadku przyjęcia dawek przekraczających zalecane. W literaturze medycznej brak jest jednoznacznych doniesień o przypadkach ostrego zatrucia preparatami zawierającymi wyciągi z szyszek chmielu u ludzi.^{1 2}

Większość dostępnych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania chmielu pochodzi z obserwacji klinicznych preparatów złożonych, zawierających oprócz chmielu również inne substancje roślinne, najczęściej korzeń kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis). W przypadku takich preparatów złożonych, objawy przedawkowania związane są głównie z zawartością kozłka lekarskiego, a nie samego chmielu.³

Objawy przedawkowania chmielu

W dokumentacji medycznej produktów leczniczych zawierających chmiel brak jest szczegółowych opisów objawów przedawkowania wynikających wyłącznie z nadmiernego przyjęcia szyszek chmielu. Dla części produktów zawierających chmiel jako jedną z substancji czynnych (np. Tabletki uspokajające Labofarm, Zioła uspokajające, Optimum Tabletki uspokajające Labofarm powlekane) w ogóle nie zaobserwowano objawów przedawkowania.^{4 5 6}

Objawy przedawkowania preparatów złożonych

W przypadku preparatów złożonych zawierających chmiel oraz korzeń kozłka lekarskiego, objawy przedawkowania związane są głównie z kozłkiem. Objawy te mogą pojawić się po przyjęciu dużej ilości preparatu, szczególnie w przypadku długotrwałego stosowania wysokich dawek.⁷

W niektórych przypadkach przedawkowanie może być związane również z zawartością etanolu w preparatach płynnych zawierających chmiel. Etanol obecny w takich produktach może prowadzić do upośledzenia zdolności psychofizycznych oraz wywoływać działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy.^{8 9}

Dla preparatu Valuherb zawierającego wyciąg suchy z szyszek chmielu w dawce 50 mg odnotowano, że przedawkowanie może powodować ból głowy, senność, a przyjęcie bardzo dużych dawek może spowodować spowolnienie czynności serca i arytmię oraz obniżenie motoryki przewodu pokarmowego.¹⁰

Przedawkowanie preparatów zawierających kozłek lekarski i chmiel

Z uwagi na to, że chmiel najczęściej występuje w preparatach złożonych razem z kozłkiem lekarskim, warto przedstawić typowe objawy przedawkowania takich kombinacji. Korzeń kozłka lekarskiego w dużych dawkach, często w ilości odpowiadającej około 20 g surowca, może wywoływać szereg łagodnych objawów niepożądanych.^{11 12}

Dawki powodujące przedawkowanie

Na podstawie dostępnych danych klinicznych można określić, że przedawkowanie preparatów zawierających korzeń kozłka lekarskiego i chmiel zazwyczaj występuje przy dawkach znacznie przekraczających zalecane dawkowanie:

• Dla korzenia kozłka lekarskiego dawka powodująca przedawkowanie wynosi około 20 g surowca^{13 14}
• W przypadku preparatu Antinervinum, przedawkowanie korzenia waleriany w ilości odpowiadającej 250 g produktu, wywołało łagodne objawy¹⁵
• W przypadku preparatu Valused Noc Plus, przedawkowanie może wystąpić po przyjęciu około 26-43 tabletek¹⁶
• Dla preparatu Neospasmina noc, dawka kozłka powodująca przedawkowanie odpowiada 261,3 ml syropu¹⁷
• W przypadku preparatu Nervosol, dawka kozłka powodująca przedawkowanie odpowiada 169,3 ml produktu (tj. 34 łyżeczkom)¹⁸

Tabela objawów przedawkowania

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania preparatów zawierających chmiel oraz korzeń kozłka lekarskiego, zalecane postępowanie terapeutyczne jest najczęściej objawowe. Większość objawów przedawkowania ma charakter łagodny i przemijający, ustępując samoistnie w ciągu 24 godzin od przyjęcia preparatu.^{19 20}

Zalecane metody postępowania

W zależności od nasilenia objawów przedawkowania, można zastosować następujące postępowanie terapeutyczne:

• W przypadku łagodnych objawów przedawkowania zaleca się obserwację pacjenta oraz leczenie objawowe^{21 22}
• W przypadku nasilonych objawów zaleca się leczenie wspomagające lub podtrzymujące^{23 24 25}
• W przypadku preparatu Valuherb zaleca się spowodowanie wymiotów, a następnie podanie węgla leczniczego²⁶
• W każdym przypadku przedawkowania należy zaprzestać przyjmowania preparatu^{27 28}

Dodatkowe uwagi dotyczące przedawkowania

Należy zwrócić uwagę na specyficzne substancje pomocnicze zawarte w niektórych preparatach, które mogą powodować dodatkowe objawy w przypadku przedawkowania:

• W przypadku preparatu Antinervinum, ze względu na zawartość sorbitolu, preparat może powodować rozluźnienie stolca. Sorbitol w dawce powyżej 10 g może działać łagodnie przeczyszczająco²⁹
• W przypadku preparatów płynnych zawierających etanol, objawy przedawkowania mogą być związane również z zawartością alkoholu³⁰

Podsumowanie kliniczne

Przedawkowanie preparatów zawierających chmiel jest stosunkowo rzadkim zjawiskiem klinicznym. Dostępne dane wskazują, że sama substancja chmielowa charakteryzuje się wysokim profilem bezpieczeństwa, a objawy przedawkowania preparatów złożonych zawierających chmiel są najczęściej związane z innymi składnikami, głównie z korzeniem kozłka lekarskiego.³¹

Objawy przedawkowania preparatów zawierających chmiel i korzeń kozłka mają najczęściej charakter łagodny i przemijający, obejmując zmęczenie, bóle skurczowe brzucha, ucisk w klatce piersiowej, zawroty głowy, drżenie rąk i rozszerzenie źrenic. Większość tych objawów ustępuje samoistnie w ciągu 24 godzin od przedawkowania.³²

W leczeniu przedawkowania preparatów zawierających chmiel zaleca się przede wszystkim zaprzestanie przyjmowania preparatu oraz leczenie objawowe lub wspomagające. W większości przypadków nie ma potrzeby stosowania specyficznych metod leczenia, gdyż objawy ustępują samoistnie.³³