Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Chlorfenamina

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania chlorfenaminy

Chlorfenamina jest substancją czynną należącą do grupy leków przeciwhistaminowych, stosowana najczęściej w preparatach złożonych przeznaczonych do leczenia objawowego przeziębienia i grypy. Stosowanie chlorfenaminy wymaga szczególnej uwagi ze względu na potencjalne zagrożenia i środki ostrożności, które należy uwzględnić podczas leczenia.¹

Nadwrażliwość i reakcje krzyżowe

U pacjentów stosujących chlorfenaminy może rozwinąć się nadwrażliwość krzyżowa. Oznacza to, że pacjenci uczuleni na jeden lek przeciwhistaminowy mogą być uczuleni także na inne leki z tej grupy, w tym na chlorfenaminy.^{2 3 4}

Stosowanie u pacjentów z chorobami współistniejącymi

Należy zachować szczególną ostrożność i dokonać dokładnej oceny stosunku korzyści do ryzyka u pacjentów z następującymi schorzeniami:^{5 6 7}

• Choroby nerek lub płuc – mogą wpływać na metabolizm i wydalanie leku
• Rozrost gruczołu krokowego – ze względu na ryzyko zatrzymania moczu
• Cukrzyca – może wymagać dostosowania leczenia przeciwcukrzycowego
• Astma oskrzelowa – szczególnie u pacjentów nadwrażliwych na kwas acetylosalicylowy
• Choroby sercowo-naczyniowe – w tym ciężka bradykardia, idiopatyczna hipotensja ortostatyczna, miażdżyca naczyń mózgowych
• Zapalenie trzustki
• Czynna choroba wrzodowa żołądka
• Zwężenie połączenia odźwiernika i dwunastnicy
• Niedokrwistość
• Choroby tarczycy

⁸

Interakcje z innymi lekami

Szczególną ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego stosowania chlorfenaminy z innymi lekami o działaniu na ośrodkowy układ nerwowy. Pacjenci leczeni trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, maprotyliną lub innymi lekami działającymi przeciwcholinergicznie powinni natychmiast zgłosić wystąpienie problemów żołądkowo-jelitowych ze względu na możliwe ryzyko niedrożności porażennej jelit.^{9 10 11}

Należy zachować ostrożność u pacjentów wrażliwych na działanie leków uspokajających oraz pacjentów z padaczką, ponieważ może u nich dojść do interakcji z lekami stosowanymi do leczenia tych stanów.^{12 13}

Nie należy jednocześnie stosować innych leków przeciwhistaminowych o właściwościach sedacyjnych, w tym leków przeciwhistaminowych do podawania miejscowego oraz leków stosowanych w leczeniu przeziębienia i grypy.^{14 15}

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Chlorfenamina może wpływać na wyniki badań diagnostycznych. W szczególności, testy skórne z wykorzystaniem alergenów mogą być zaburzone przez chlorfenaminy. Z tego powodu zaleca się wstrzymanie podawania leku co najmniej 3 dni przed rozpoczęciem testów skórnych, aby uniknąć uzyskania fałszywych wyników.¹⁶

Chlorfenamina u grup szczególnego ryzyka

Stosowanie u osób w podeszłym wieku

Ze względu na zawartość chlorfenaminy, u pacjentów w podeszłym wieku należy stosować ten lek ze szczególną ostrożnością. Ta grupa pacjentów jest bardziej narażona na wystąpienie działań niepożądanych, takich jak:^{17 18 19}

• Zawroty głowy
• Sedacja
• Splątanie
• Niedociśnienie
• Reakcja paradoksalna objawiająca się nadpobudliwością

²⁰

Osoby starsze są szczególnie podatne na wystąpienie działań przeciwcholinergicznych leków przeciwhistaminowych, takich jak:^{21 22}

• Suchość w jamie ustnej
• Zaleganie moczu

²³

Jeżeli działania niepożądane są ciągłe lub znacznie nasilone, może być konieczne przerwanie stosowania produktu leczniczego.^{24 25}

Stosowanie u dzieci

Ze względu na dawkę i skład preparatów zawierających chlorfenamini, nie ma odpowiednich wskazań do stosowania większości tych produktów leczniczych u dzieci w wieku poniżej 12 lat.^{26 27}

Specyficzne działania niepożądane i środki ostrożności

Działania przeciwcholinergiczne

Chlorfenamina, jako lek przeciwhistaminowy, wykazuje działanie przeciwcholinergiczne, co może powodować szereg objawów niepożądanych. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego oraz u osób starszych, ze względu na zwiększone ryzyko działań przeciwcholinergicznych.^{28 29}

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

U pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi, takimi jak ciężka bradykardia, choroba serca lub idiopatyczna hipotensja ortostatyczna, należy stosować chlorfenaminy z zachowaniem szczególnej ostrożności. U pacjentów w podeszłym wieku z chorobami serca zaleca się kontrolowanie ciśnienia tętniczego krwi.^{30 31 32}

Działanie sedacyjne

Chorfenamina może powodować sedację (uspokojenie), dlatego należy zachować ostrożność przy prowadzeniu pojazdów mechanicznych i obsługiwaniu maszyn. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów wrażliwych na działanie leków uspokajających oraz u osób w podeszłym wieku.^{33 34}

Czas trwania leczenia

Należy poinformować pacjenta, że powinien skonsultować się z lekarzem, jeśli objawy nasilą się lub nie ustąpią po 3 dniach stosowania preparatów zawierających chlorfenaminy.^{35 36}

Ostrzeżenia związane z innymi składnikami preparatów zawierających chlorfenaminy

Preparaty zawierające chlorfenaminy są najczęściej lekami złożonymi, zawierającymi również inne substancje czynne, takie jak paracetamol czy fenylefryna. Z tego powodu należy zwrócić uwagę na dodatkowe ostrzeżenia związane z tymi substancjami.^{37 38}

Paracetamol

W przypadku preparatów złożonych zawierających paracetamol i chlorfenaminy należy zwrócić uwagę na ryzyko przedawkowania paracetamolu. Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić, czy inne przyjmowane leki nie zawierają paracetamolu, gdyż równoczesne przyjmowanie produktów zawierających paracetamol może doprowadzić do przedawkowania.³⁹

Stosowanie paracetamolu u pacjentów pijących regularnie alkohol (trzy lub więcej napojów alkoholowych dziennie) może powodować uszkodzenie wątroby. U alkoholików nie należy stosować więcej niż 2 g paracetamolu na dobę.^{40 41}

Fenylefryna

Wiele preparatów zawierających chlorfenaminy zawiera również fenylefrynę, która jest substancją o działaniu sympatykomimetycznym. Nie należy jednocześnie stosować innych sympatykomimetyków (takich jak leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa, środki hamujące łaknienie lub leki psychostymulujące o działaniu podobnym do amfetaminy).^{42 43}

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Preparaty zawierające chlorfenaminy mogą zawierać różne substancje pomocnicze, które również wymagają specjalnych ostrzeżeń, szczególnie w przypadku pacjentów z określonymi schorzeniami:⁴⁴

Sacharoza

Niektóre preparaty zawierają znaczne ilości sacharozy, na przykład Flucontrol Hot zawiera 3,994 g sacharozy w każdej saszetce. Należy to wziąć pod uwagę u pacjentów z cukrzycą. Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy, nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego.⁴⁵

Siarczyny

Preparaty zawierające siarczyny jako substancję pomocniczą mogą rzadko powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli.⁴⁶

Sód

Niektóre preparaty zawierają sód w ilościach, które mogą być istotne dla pacjentów na diecie niskosodowej. Na przykład Flucontrol Hot zawiera 20,1 mg sodu w każdej saszetce. Stosowanie 4 saszetek dziennie dostarcza 80,4 mg sodu, co odpowiada 4,02% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu u osób dorosłych.⁴⁷

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Należy zwrócić uwagę pacjentom, że produkty lecznicze zawierające chlorfenaminy mogą wywołać zmiany w wynikach badań laboratoryjnych.⁴⁸

Testy skórne

Chlorfenamina może zaburzać wyniki testów skórnych wykorzystujących alergeny. Zaleca się wstrzymanie podawania leku co najmniej 3 dni przed rozpoczęciem testów skórnych, aby uniknąć fałszywych wyników.⁴⁹

Badania związane z paracetamolem (w preparatach złożonych)

W przypadku preparatów złożonych zawierających paracetamol i chlorfenaminy, paracetamol może zmieniać wartości następujących oznaczeń laboratoryjnych:⁵⁰

• Badania krwi: zwiększenie (biologiczny) aktywności aminotransferaz (AlAT i AspAT), fosfatazy alkalicznej, stężenia amoniaku, bilirubiny, kreatyniny, mleczanów, dehydrogenazy mleczanowej (LDH) i mocznika; zwiększenie (interferencja analityczna) stężenia glukozy, teofiliny i kwasu moczowego. Wydłużenie czasu protrombinowego (u pacjentów otrzymujących dawki podtrzymujące warfaryny, chociaż bez znaczenia klinicznego). Zmniejszenie (interferencja analityczna) stężenia glukozy przy stosowaniu metody z oksydazą-peroksydazą;
• Badania moczu: mogą pojawić się fałszywie podwyższone wartości stężenia metadrenaliny i kwasu moczowego;
• Wskaźniki czynności trzustki: oznaczane za pomocą bentyromidu – zaleca się przerwanie leczenia paracetamolem co najmniej na trzy dni przed podaniem bentyromidu;
• Oznaczenia kwasu 5-hydroksyindolooctowego (5-HIAA) w moczu: w diagnostycznych badaniach jakościowych, które wykorzystują jako odczynnik nitrozonaftol, paracetamol może dawać wyniki fałszywie dodatnie. Oznaczenia ilościowe nie powodują zaburzenia wyników.

⁵¹