Przedawkowanie
Chlorek benzalkoniowy

Przedawkowanie chlorku benzalkoniowego

Chlorek benzalkoniowy to organiczny związek chemiczny z grupy czwartorzędowych soli amoniowych, szeroko stosowany jako substancja czynna o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym. Znajduje zastosowanie w wielu produktach leczniczych zarówno do stosowania miejscowego, jak i doustnego. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego.¹

Dawka toksyczna

Ustalona doustna dawka toksyczna chlorku benzalkoniowego wynosi od 1 do 3 gramów. Należy jednak podkreślić, że większość produktów leczniczych zawiera stosunkowo niewielkie ilości tej substancji, co znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów przedawkowania przy prawidłowym stosowaniu. Przykładowo, pastylki Cholinex Intense zawierają jedynie 1,2 mg chlorku benzalkoniowego w jednej pastylce, co czyni przedawkowanie mało prawdopodobnym przy normalnym użytkowaniu.²

Podobnie, w przypadku produktów takich jak Septolete czy Septolete D, które zawierają po 1 mg chlorku benzalkoniowego w jednej pastylce, przedawkowanie jest praktycznie niemożliwe lub bardzo mało prawdopodobne ze względu na niewielką ilość substancji czynnej.^{3 4}

Wchłanianie i ryzyko zatrucia

W przypadku preparatów do stosowania miejscowego, takich jak Dettol Med do przemywania ran (zawierający 2 mg/ml chlorku benzalkoniowego), należy zaznaczyć, że wchłanianie tej substancji do krwi jest minimalne, zarówno po nałożeniu na skórę, jak i po przypadkowym przyjęciu doustnym. W związku z tym prawdopodobieństwo ostrego zatrucia przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami jest bardzo małe.⁵

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania chlorku benzalkoniowego mogą różnić się w zależności od drogi podania, ilości przyjętego preparatu oraz współwystępowania innych substancji czynnych w danym produkcie leczniczym.^{6 7}

Objawy zatrucia po przedawkowaniu doustnym

Przedawkowanie preparatów zawierających chlorek benzalkoniowy do stosowania doustnego najczęściej manifestuje się zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi. Po przyjęciu zbyt dużej ilości pastylek lub tabletek do ssania mogą wystąpić:^{8 9 10}

• Nudności
• Wymioty
• Biegunka
• Podrażnienie żołądka i jelit

^{11 12}

W przypadku produktów zawierających dodatkowo inne substancje czynne oprócz chlorku benzalkoniowego, mogą wystąpić dodatkowe objawy. Na przykład, przy przedawkowaniu produktu Cholinex Intense, który zawiera również lewomentol, mogą pojawić się: nudności, wymioty, biegunka, obfite pocenie się i zwiększone pragnienie.¹³

Preparaty zawierające benzokainę (jak DoriTri mięta i DoriTri smak owoców leśnych) w przypadku przedawkowania mogą powodować methemoglobinemię, szczególnie u dzieci. Objawia się ona dusznością i sinicą.^{14 15}

Objawy po przypadkowym spożyciu preparatów do stosowania miejscowego

W przypadku preparatów zawierających chlorek benzalkoniowy przeznaczonych do stosowania miejscowego (np. Skinman Soft czy Dettol Med do przemywania ran), przypadkowe spożycie może wymagać natychmiastowego płukania jamy ustnej oraz konsultacji lekarskiej.¹⁶

Przy współwystępowaniu innych substancji czynnych w preparatach, takich jak ksylometazolina czy oksymetazolina (np. w Orinox czy Nosox Junior), objawy przedawkowania mogą obejmować:^{17 18}

• Rozszerzenie źrenic
• Nudności i wymioty
• Sinicę
• Gorączkę
• Skurcze mięśni
• Zaburzenia rytmu serca (tachykardia lub bradykardia)
• Zaburzenia ciśnienia tętniczego (nadciśnienie, a następnie niedociśnienie)
• Zaburzenia oddychania, w tym depresję oddechową
• Zaburzenia psychiczne
• Silne zawroty głowy
• Pocenie się
• Znaczne obniżenie temperatury ciała
• Śpiączkę i drgawki

^{19 20}

Reakcje po kontakcie z oczami

W przypadku miejscowego przedawkowania produktu Ofloxacin-POS (krople do oczu zawierające chlorek benzalkoniowy) zaleca się przepłukanie oka wodą.²¹

Jeśli produkt Skinman Soft przypadkowo dostanie się do oczu, pacjent powinien natychmiast przemyć obficie oczy bieżącą wodą i skontaktować się z lekarzem.²²

Tabelaryczne zestawienie objawów przedawkowania

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania chlorku benzalkoniowego zależy od drogi podania, ilości przyjętego preparatu oraz występujących objawów. W większości przypadków stosuje się leczenie objawowe.^{23 24}

Leczenie przedawkowania doustnego

W przypadku przedawkowania doustnego zaleca się:^{25 26 27}

• Stosowanie środków zmniejszających wchłanianie:
  • Podanie węgla aktywowanego
  • Płukanie żołądka
• W przypadku methemoglobinemii (po przedawkowaniu benzokainy) – zastosowanie środków przeciwdziałających temu stanowi
• W przypadku zaburzeń oddychania – zapewnienie wentylacji płuc
• Monitorowanie EKG przy podejrzeniu wydłużenia odstępu QT

^{28 29}

W przypadku preparatów zawierających oksymetazolinę lub ksylometazolinę, dodatkowo zaleca się:^{30 31}

• W celu obniżenia ciśnienia tętniczego krwi: powolne dożylne podanie 5 mg fentolaminy w 0,9% roztworze chlorku sodu lub doustnie 100 mg fentolaminy
• Unikanie podawania leków zwężających naczynia krwionośne
• W razie potrzeby: leki obniżające temperaturę ciała i leki przeciwdrgawkowe
• Obserwacja pacjenta przez co najmniej kilka godzin
• W przypadku ciężkiego przedawkowania z zatrzymaniem akcji serca: reanimacja przez co najmniej godzinę

^{32 33}

Postępowanie przy miejscowym przedawkowaniu

W przypadku miejscowego przedawkowania:^{34 35 36}

• Usunięcie nadmiaru produktu za pomocą czystej chusteczki lub wacika
• Przepłukanie oka wodą w przypadku przedawkowania kropli do oczu
• W razie dostania się produktu do oczu: obfite przemycie oczu bieżącą wodą i kontakt z lekarzem

^{37 38 39}

Szczególne grupy ryzyka

Dzieci są bardziej wrażliwe na działanie toksyczne chlorku benzalkoniowego oraz innych substancji czynnych obecnych w preparatach złożonych. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia u nich methemoglobinemii po przedawkowaniu preparatów zawierających benzokainę.^{40 41 42}

Alkohole wielowodorotlenowe obecne jako substancje pomocnicze w niektórych preparatach (np. Septolete, Septolete D) w dużych dawkach mogą powodować biegunki, szczególnie u dzieci.^{43 44}