Działania niepożądane
Benzylopenicylina

Działania niepożądane benzylopenicyliny

Benzylopenicylina, znana również jako penicylina G, jest antybiotykiem beta-laktamowym stosowanym w leczeniu różnych zakażeń bakteryjnych. Pomimo jej skuteczności terapeutycznej, stosowanie benzylopenicyliny wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych o różnym nasileniu – od łagodnych do potencjalnie zagrażających życiu. Działania niepożądane występują z różną częstotliwością i mogą dotyczyć wielu układów organizmu.<sup data-drug="Penicillinum Crystallisatum TZF" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość działań niepożądanych po zastosowaniu produktu leczniczego określono następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (1²

Reakcje nadwrażliwości i zaburzenia układu immunologicznego

Najbardziej niebezpieczne działania niepożądane benzylopenicyliny związane są z reakcjami nadwrażliwości, które mogą objawiać się jako ciężkie reakcje alergiczne, w tym wstrząs anafilaktyczny, mogący stanowić bezpośrednie zagrożenie życia. Objawy choroby posurowiczej oraz obrzęk naczynioruchowy występują rzadko i dotyczą zwykle pacjentów uczulonych na wiele alergenów lub tych, u których występuje astma oskrzelowa, nieżyt naczynioruchowy błony śluzowej nosa czy pokrzywka.³⁴⁵

Reakcja Jarischa-Herxheimera to specyficzne działanie niepożądane, które może wystąpić podczas leczenia kiły. Jej objawami są gorączka, uczucie ogólnego rozbicia i ból głowy.⁶⁷

W przypadku wystąpienia którejkolwiek z tych reakcji, należy natychmiast przerwać podawanie leku i wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne.⁸

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Skórne reakcje alergiczne są jednymi z częściej obserwowanych działań niepożądanych po zastosowaniu benzylopenicyliny. Obejmują one pokrzywkę, świąd, rumień oraz różnego rodzaju wysypki.⁹¹⁰¹¹

Szczególnie niebezpieczne są ciężkie reakcje skórne takie jak zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka czy pęcherzowe złuszczające zapalenie skóry, które choć występują bardzo rzadko, mogą być zagrażające życiu.¹²¹³

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Benzylopenicylina może powodować różnorodne zaburzenia hematologiczne, szczególnie u pacjentów otrzymujących duże dawki leku. Do najważniejszych należą: neutropenia, eozynofilia, małopłytkowość (trombocytopenia) oraz niedokrwistość hemolityczna.¹⁴¹⁵¹⁶

Zaburzenia układu nerwowego

Benzylopenicylina może powodować szereg objawów neurologicznych, takich jak: bóle głowy, pobudzenie, drżenie, senność, stany splątania, zaburzenia snu, a w rzadkich przypadkach nawet poważniejsze zaburzenia jak poprzeczne zapalenie rdzenia, śpiączka, omamy czy uczucie lęku przed śmiercią (zespół Hoignè).¹⁷¹⁸¹⁹

U pacjentów z niewydolnością nerek oraz/lub przyjmujących duże dawki benzylopenicyliny potasowej mogą dodatkowo wystąpić objawy zatrucia potasem, takie jak wzmożone odruchy, drgawki, śpiączka.²⁰²¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Stosowanie benzylopenicyliny może prowadzić do zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak nudności i wymioty. Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem jest rzekomobłoniaste zapalenie jelit wywołane przez Clostridioides difficile, które może wystąpić zarówno podczas leczenia, jak i po jego zakończeniu.²²²³²⁴

Ponadto, może dojść do nadmiernego rozwoju grzybów (kandydoza) w jamie ustnej i brzusznej.²⁵²⁶²⁷

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Benzylopenicylina może powodować przemijające zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, w tym fosfatazy alkalicznej i aminotransferaz.²⁸²⁹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Benzylopenicylina może powodować zaburzenia funkcji nerek, szczególnie u pacjentów otrzymujących dożylnie duże dawki antybiotyku lub u pacjentów z już istniejącymi zaburzeniami czynności nerek. Objawy mogą obejmować zwiększenie stężenia azotu mocznikowego i kreatyniny we krwi, śródmiąższowe zapalenie nerek, a w ciężkich przypadkach niewydolność nerek.³⁰³¹³²

Rzadziej opisywane są specyficzne zaburzenia jak pęcherz neurogenny, krwiomocz, bolesny wzwód czy impotencja.³³

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Wśród działań niepożądanych dotyczących układu sercowo-naczyniowego wymienia się zaburzenia rytmu serca (arytmie), a w skrajnych przypadkach nawet zatrzymanie pracy serca. Może również wystąpić spadek ciśnienia krwi.³⁴³⁵

Przy stosowaniu benzylopenicyliny dożylnie, zwłaszcza przy wysokich stężeniach w roztworach do infuzji, istnieje ryzyko zakrzepowego zapalenia żył.³⁶³⁷

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Benzylopenicylina może powodować zaburzenia oddychania o różnym nasileniu, aż do bezdechu i hipoksji.³⁸

Zaburzenia narządu wzroku

Opisywano przypadki nieostrego widzenia, a nawet ślepoty po stosowaniu benzylopenicyliny.³⁹⁴⁰

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Stosowanie benzylopenicyliny może wywołać bóle stawowe, zaostrzenie zapalenia stawów, zapalenie okostnej oraz, w rzadkich przypadkach, miolizę (rozpad mięśni prążkowanych) i rabdomiolizę.⁴¹

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

W miejscu wstrzyknięcia benzylopenicyliny mogą wystąpić reakcje miejscowe, takie jak ból, zaczerwienienie i podrażnienie. Po wielokrotnych podaniach w ten sam mięsień może dojść do zwłóknienia i atrofii tkanek.⁴²⁴³

Tabela działań niepożądanych benzylopenicyliny

⁴⁴<sup data-drug="Penicillinum Crystallisatum TZF" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość działań niepożądanych po zastosowaniu produktu leczniczego określono następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (45⁴⁶

Monitorowanie i postępowanie przy działaniach niepożądanych

Bezpieczeństwo stosowania benzylopenicyliny wymaga stałego monitorowania pacjenta pod kątem potencjalnych działań niepożądanych. W przypadku wystąpienia reakcji alergicznych, szczególnie ciężkich, należy natychmiast przerwać podawanie leku i wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne.⁴⁷

Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z niewydolnością nerek, otrzymujący duże dawki benzylopenicyliny potasowej, ze względu na ryzyko zaburzeń elektrolitowych, w tym hiperkaliemii.⁴⁸⁴⁹

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁵⁰⁵¹