Właściwości farmakokinetyczne
Benzylopenicylina

Właściwości farmakokinetyczne benzylopenicyliny

Benzylopenicylina, znana również jako penicylina G, to antybiotyk beta-laktamowy o istotnym znaczeniu klinicznym. Jej właściwości farmakokinetyczne różnią się znacząco w zależności od postaci farmaceutycznej oraz drogi podania, co bezpośrednio wpływa na jej dystrybucję i aktywność przeciwbakteryjną w organizmie. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakokinetycznych benzylopenicyliny z uwzględnieniem różnych preparatów dostępnych na rynku.¹

Wchłanianie

Proces wchłaniania benzylopenicyliny jest silnie uzależniony od jej postaci farmaceutycznej. Benzylopenicylina w formie krystalicznej (potasowej) charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu domięśniowym, osiągając wykrywalne stężenie w krwiobiegu w ciągu 15-30 minut od iniekcji. Przy dawce 300 000 j.m. maksymalne stężenie w osoczu wynosi około 2 mg/l (3 333 j.m./l), natomiast przy dawce 1 mln j.m. wzrasta do około 12 mg/l (20 000 j.m./l).²

W przypadku podania dożylnego, stężenia osoczowe są znacznie wyższe. Wstrzyknięcie dożylne 5 mln j.m. benzylopenicyliny w czasie 3-5 minut skutkuje osiągnięciem stężenia w osoczu na poziomie około 400 mg/l (666 666 j.m./l) mierzonego pod koniec iniekcji. Natomiast podczas infuzji dożylnej takiej samej dawki trwającej ponad 6 godzin, uzyskuje się stałe stężenie w zakresie 12-20 mg/l (20 000-33 333 j.m./l).³

Benzylopenicylina benzatynowa (występująca w preparacie Debecylina) stanowi istotny wyjątek w grupie penicylin pod względem kinetyki wchłaniania. Po podaniu domięśniowym wchłania się powoli i bardzo wolno ulega hydrolizie w surowicy krwi do benzylopenicyliny. Maksymalne stężenie benzylopenicyliny w surowicy występuje dopiero po upływie 24 godzin. Mimo że osiągane stężenie leku we krwi jest mniejsze niż po podaniu odpowiadającej dawki benzylopenicyliny krystalicznej, utrzymuje się ono znacznie dłużej – do 4 tygodni.⁴

Warto podkreślić, że benzylopenicylina nie jest stabilna w środowisku kwaśnym i nie ulega całkowitemu wchłanianiu po podaniu doustnym, co determinuje konieczność jej podawania drogą domięśniową lub dożylną.⁵

Dystrybucja

Benzylopenicylina charakteryzuje się zróżnicowaną dystrybucją w tkankach i płynach ustrojowych. Wiązanie z białkami osocza wynosi w zależności od preparatu od 45% do 65%.^{6 7 8}

Dystrybucja benzylopenicyliny w organizmie charakteryzuje się zróżnicowaną penetracją do poszczególnych tkanek i płynów. Antybiotyk ten dobrze przenika do:

• Płynu opłucnowego
• Płynu osierdziowego
• Płynu otrzewnowego
• Torebki stawowej
• Żółci
• Nerek
• Błon śluzowych
• Moczu

⁹

Słabsze przenikanie obserwuje się do:

• Płynu owodniowego
• Krwi płodu
• Mięśni
• Płynu mózgowo-rdzeniowego (tylko w stanie zapalnym osiąga 5% stężenia w surowicy)

¹⁰

Najsłabiej benzylopenicylina przenika do:

• Kości
• Tkanki mózgowej
• Cieczy wodnistej oka
• Mleka matki

¹¹

Istotną cechą jest zdolność benzylopenicyliny do przenikania przez barierę krew-płyn mózgowo-rdzeniowy, która znacząco wzrasta w stanach zapalnych opon mózgowo-rdzeniowych. W takich przypadkach stężenie antybiotyku w płynie mózgowo-rdzeniowym osiąga średnio 10-30% stężenia w surowicy.¹²

Metabolizm

Benzylopenicylina podlega metabolizmowi wątrobowemu, gdzie około 40% podanej dawki ulega przekształceniu do kwasu penicyloilowego.¹³

W przypadku benzylopenicyliny benzatynowej (Debecylina), należy podkreślić, że zastosowanie lecytyny jako substancji pomocniczej polepsza zawieszanie preparatu w roztworze do wstrzykiwań, nie wpływając przy tym na właściwości farmakokinetyczne i farmakologiczne samej benzylopenicyliny.¹⁴

Eliminacja

Okres półtrwania benzylopenicyliny w osoczu jest stosunkowo krótki i wynosi średnio 30-50 minut, przy czym obserwuje się znaczne różnice osobnicze.^{15 16}

U pacjentów z niewydolnością nerek okres półtrwania może ulec znacznemu wydłużeniu, sięgając nawet 10 godzin.¹⁷

Szczególną grupę pod względem farmakokinetyki stanowią noworodki, u których okres półtrwania benzylopenicyliny w osoczu jest znacznie wydłużony i zmniejsza się wraz z wiekiem:

¹⁸

Podanie noworodkom benzylopenicyliny w dawce 50 000-100 000 j.m./kg mc. drogą domięśniową prowadzi do osiągnięcia średniego stężenia maksymalnego w osoczu na poziomie odpowiednio około 25 mg/l (41 666 j.m./l) lub 35 mg/l (58 333 j.m./l).¹⁹

Drogi eliminacji

Benzylopenicylina jest wydalana głównie przez nerki, gdzie proces eliminacji obejmuje zarówno wydzielanie kanalikowe jak i przesączanie kłębuszkowe.^{20 21 22}

Z moczem wydalane jest 60-90% podanej dawki, przy czym większość eliminacji zachodzi w ciągu pierwszej godziny po podaniu. W ciągu 6 godzin około 70% podanej dawki jest wydalane w postaci aktywnej z moczem.^{23 24}

Eliminację benzylopenicyliny można spowolnić poprzez jednoczesne podanie probenecydu, który konkurencyjnie hamuje wydzielanie kanalikowe penicyliny.²⁵

U noworodków proces wydalania nerkowego benzylopenicyliny przebiega znacznie wolniej w porównaniu do pacjentów dorosłych, co w połączeniu z wydłużonym okresem półtrwania zwiększa ekspozycję na lek w tej grupie wiekowej.²⁶

Podsumowując, właściwości farmakokinetyczne benzylopenicyliny charakteryzują się szybkim wchłanianiem po podaniu domięśniowym lub dożylnym, selektywną dystrybucją do tkanek, częściowym metabolizmem wątrobowym oraz szybką eliminacją głównie przez nerki. W przypadku benzylopenicyliny benzatynowej obserwuje się znaczące wydłużenie czasu wchłaniania i utrzymywania się stężenia terapeutycznego w organizmie.²⁷