Leki zawierające w składzie
kwas 5-aminolewulinowy

Kwas 5-aminolewulinowy (5-ALA) jest naturalnym związkiem występującym w organizmie, który odgrywa kluczową rolę w syntezie hemu. W medycynie wykorzystywany jest głównie w dwóch obszarach: jako środek wspomagający wizualizację w neurochirurgii oraz w terapii fotodynamicznej. Po podaniu, 5-ALA jest metabolizowany do protoporfiryny IX (PpIX), która gromadzi się selektywnie w komórkach nowotworowych i po naświetleniu światłem o odpowiedniej długości fali emituje różowe lub czerwone fluorescencyjne światło.

W neurochirurgii, kwas 5-aminolewulinowy stosowany jest do fluorescencyjnego znakowania guzów mózgu, głównie glejaków złośliwych, co znacząco poprawia precyzję resekcji guza. Preparat podawany jest doustnie przed zabiegiem, a podczas operacji z wykorzystaniem mikroskopu fluorescencyjnego, tkanki nowotworowe stają się wyraźnie widoczne, co umożliwia ich dokładniejsze usunięcie. W dermatologii, 5-ALA wykorzystywany jest w terapii fotodynamicznej do leczenia rogowacenia słonecznego, choroby Bowena oraz powierzchownych raków podstawnokomórkowych skóry.

W Polsce dostępne są preparaty zawierające kwas 5-aminolewulinowy pod nazwami handlowymi: Ameluz (w postaci żelu do stosowania miejscowego), Gliolan oraz Alacare (plaster leczniczy). Gliolan stosowany jest w neurochirurgii, natomiast Ameluz i Alacare w dermatologii.

Największą zaletą stosowania kwasu 5-aminolewulinowego jest jego selektywne gromadzenie się w tkankach nowotworowych, co pozwala na precyzyjne odróżnienie ich od tkanek zdrowych. W neurochirurgii przekłada się to na zwiększenie stopnia resekcji guza i wydłużenie czasu przeżycia pacjentów. W terapii fotodynamicznej umożliwia nieinwazyjne, skuteczne leczenie zmian przednowotworowych i nowotworowych skóry z doskonałymi efektami kosmetycznymi.

Do najważniejszych niebezpieczeństw związanych ze stosowaniem 5-ALA należy nadwrażliwość na światło (fotosensytywność), która może utrzymywać się przez 24-48 godzin po podaniu. Pacjenci powinni unikać ekspozycji skóry i oczu na bezpośrednie światło słoneczne lub jasne, intensywne światło wewnętrzne przez co najmniej 24 godziny po podaniu. Inne potencjalne działania niepożądane obejmują nudności, wymioty, hipotensję oraz czasowe zaburzenia funkcji wątroby. U pacjentów z porfirią lub nadwrażliwością na porfiryny stosowanie 5-ALA jest przeciwwskazane.