Leki w grupie
„leki stosowane w fototerapii”

Leki stosowane w fototerapii to substancje wykorzystywane w skojarzeniu z naświetlaniem promieniowaniem UV (UVA lub UVB) w leczeniu chorób skóry, takich jak łuszczyca, bielactwo, atopowe zapalenie skóry czy niektóre chłoniaki skóry. Leki te zwiększają wrażliwość skóry na promieniowanie, co prowadzi do szybszego efektu terapeutycznego poprzez hamowanie nadmiernej proliferacji keratynocytów, modulację reakcji immunologicznych oraz działanie przeciwzapalne.

Główną grupą leków stosowanych w fototerapii są psoraleny, czyli fotouczulacze wykorzystywane w metodzie PUVA (Psoralen + UVA). Należą do nich: 8-metoksypsoralen (8-MOP, metoksalen), 5-metoksypsoralen (5-MOP, bergapten) oraz 4,5,8-trimetylpsoralen (TMP). W Polsce dostępne są preparaty zawierające metoksalen, takie jak Oxsoralen i Puvalux. Psoraleny stosuje się doustnie lub miejscowo (roztwory, kremy) przed naświetlaniem promieniowaniem UVA.

Inną grupą leków są retinoidowe pochodne witaminy A, które mogą być stosowane w skojarzeniu z fototerapią (metoda Re-PUVA). Najbardziej znane to acytretyna (Neotigason) i izotretynoina (Isotrex, Izotziaja, Aknenormin). Ich połączenie z fototerapią zwiększa skuteczność leczenia ciężkich postaci łuszczycy i zmniejsza skumulowaną dawkę promieniowania UV.

W fototerapii wykorzystuje się również miejscowo stosowane leki immunomodulujące, takie jak takrolimus (Protopic) i pimekrolimus (Elidel), które mogą być stosowane w połączeniu z wąskopasmowym UVB (NB-UVB) w leczeniu bielactwa czy atopowego zapalenia skóry.

Największą zaletą stosowania leków w fototerapii jest zwiększenie skuteczności leczenia przy jednoczesnym zmniejszeniu całkowitej dawki promieniowania UV, co ogranicza ryzyko efektów ubocznych związanych z ekspozycją na promieniowanie. Ponadto terapia skojarzona często pozwala na skrócenie czasu leczenia oraz osiągnięcie lepszych i trwalszych efektów klinicznych.

Główne niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków w fototerapii obejmują zwiększone ryzyko oparzeń skóry, reakcji fototoksycznych i fotoalergicznych, a w przypadku długotrwałego stosowania – podwyższone ryzyko rozwoju nowotworów skóry. Psoraleny mogą powodować nudności, wymioty, zawroty głowy, a po ekspozycji na UVA – rumień i świąd skóry. Istotne jest również ryzyko uszkodzenia oczu, dlatego konieczne jest stosowanie okularów ochronnych podczas terapii PUVA i przez 24 godziny po przyjęciu psoralenów.

W zależności od mechanizmu działania i stosowanego promieniowania, fototerapię dzielimy na kilka rodzajów: PUVA (psoraleny + UVA), UVB (szerokopasmowe UVB lub wąskopasmowe NB-UVB), metoda Re-PUVA (retinoidy + PUVA) oraz fototerapia celowana (excimer laser lub lampa LED). Każda z tych metod ma swoje wskazania, przeciwwskazania i protokoły dawkowania, które należy dostosować indywidualnie do pacjenta i leczonej choroby.