Właściwości farmakodynamiczne tobramycyny

Tobramycyna, główna substancja czynna leku Tobrex (3 mg/ml, krople do oczu, roztwór), należy do grupy farmakoterapeutycznej leków oftalmologicznych stosowanych w zakażeniach oczu, klasyfikowanych jako antybiotyki (kod ATC: S01A A12). Tobramycyna to antybiotyk aminoglikozydowy, który charakteryzuje się silnym i szybkim działaniem bakteriobójczym oraz szerokim spektrum aktywności przeciwbakteryjnej. Mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy łańcuchów polipeptydowych na rybosomach bakteryjnych, co prowadzi do śmierci komórki bakteryjnej.¹

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

W klasyfikacji wrażliwości drobnoustrojów na tobramycynę przyjęto następujące wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC): drobnoustroje wrażliwe S < 4 mg/ml, drobnoustroje oporne R > 8 mg/ml. Należy jednak zaznaczyć, że oporność drobnoustrojów może wykazywać zróżnicowanie geograficzne oraz zmienność czasową w odniesieniu do poszczególnych gatunków bakterii. W przypadku leczenia ciężkich zakażeń zaleca się uzyskanie aktualnych informacji o wzorcach oporności lokalnej.<sup data-drug="Tobrex" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Sugerowano następujące wartości graniczne MIC, odróżniające drobnoustroje wrażliwe od umiarkowanie wrażliwych oraz drobnoustroje umiarkowanie wrażliwe od opornych: S 8 mg/ml. […] Oporność drobnoustrojów może być różna w poszczególnych obszarach geograficznych i w różnym czasie, w odniesieniu do poszczególnych gatunków drobnoustrojów. Wskazane jest uzyskanie informacji o oporności drobnoustrojów, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń.”>2

Przy interpretacji wrażliwości drobnoustrojów na tobramycynę stosowaną miejscowo do oka należy uwzględnić, że wartości graniczne opracowane dla antybiotyków podawanych układowo nie mają pełnego zastosowania w terapii miejscowej. Wynika to z faktu, że przy podaniu miejscowym osiągane są znacznie wyższe stężenia leku w miejscu zakażenia niż przy podaniu ogólnym. Z tego powodu leczenie miejscowe może być skuteczne nawet wobec szczepów klasyfikowanych jako oporne według kryteriów stosowanych przy terapii układowej.³

Drobnoustroje wrażliwe na tobramycynę

Na podstawie badań klinicznych oraz wyników badań in vitro przeprowadzonych na szczepach wyizolowanych od pacjentów z objawami powierzchownych zakażeń oka, ustalono spektrum działania tobramycyny. Poniżej przedstawiono drobnoustroje, które wykazują wrażliwość na tobramycynę:⁴

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
  • Corynebacterium*
  • Staphylococcus aureus* (szczepy wrażliwe na metycylinę)
  • Bakterie z rodzaju Staphylococcus koagulazo-ujemne* (wrażliwe na metycylinę)
• Bakterie Gram-ujemne tlenowe:
  • Acinetobacter spp.*
  • Escherichia coli*
  • Haemophilus influenzae*
  • Klebsiella spp.*
  • Moraxella spp.
  • Morganella morganii*
  • Pseudomonas aeruginosa*

Gwiazdką (*) oznaczono drobnoustroje wyizolowane od pacjentów uczestniczących w badaniach klinicznych.⁵

Drobnoustroje oporne na tobramycynę

Wśród drobnoustrojów wykazujących oporność na tobramycynę wymienia się następujące gatunki:⁶

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
  • Staphylococcus* (szczepy oporne na metycylinę)
  • Streptococcus pneumoniae*
  • Streptococcus species*

Mechanizmy oporności

Najczęstszym mechanizmem nabytej oporności na antybiotyki aminoglikozydowe jest inaktywacja antybiotyku przez enzymy modyfikujące kodowane przez plazmidy i transpozony. Występuje również oporność krzyżowa między różnymi antybiotykami aminoglikozydowymi (takimi jak gentamycyna i tobramycyna), która związana jest z obecnością tych samych rodzajów enzymów modyfikujących – adenylotransferazy (ANT) oraz acetylotransferazy (ACC). Oprócz nich istnieje wiele innych rodzajów enzymów modyfikujących, które również mogą powodować oporność krzyżową na antybiotyki aminoglikozydowe.⁷

Należy zaznaczyć, że przy stosowaniu miejscowym do oka, stężenie antybiotyku in situ jest znacznie wyższe od stężeń osiąganych w osoczu krwi po podaniu ogólnym. Jednak istnieją pewne wątpliwości dotyczące zmian stężenia leku in situ oraz wpływu warunków fizykochemicznych środowiska oka na aktywność antybiotyku i stabilność preparatu.⁸

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa tobramycyny w populacji pediatrycznej został oceniony w 10 badaniach klinicznych, które objęły ponad 600 pacjentów pediatrycznych w wieku od 1 do 18 lat. W tych badaniach tobramycyna była stosowana w postaci kropli do oczu lub maści do oczu w leczeniu bakteryjnego zapalenia spojówek, zapalenia brzegów powiek oraz zapalenia brzegów powiek i spojówek. Ustalono, że ogólny profil bezpieczeństwa tobramycyny u pacjentów pediatrycznych jest porównywalny do profilu obserwowanego u dorosłych.⁹

Ze względu na brak danych klinicznych, nie można określić zaleceń dotyczących dawkowania tobramycyny u dzieci w wieku poniżej 1 roku.¹⁰