Działania niepożądane
Temozolomide Fair-Med 180 mg

Temozolomid, stosowany w terapii glejaków, charakteryzuje się profilem działań niepożądanych obejmującym głównie zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności u 43%, wymioty u 36%, biegunka, zaparcia), hematologiczne (neutropenia i trombocytopenia stopnia 3. i 4. u 8-19% pacjentów) oraz neurologiczne (drgawki, bóle głowy, niedowład). Mielosupresja, szczególnie neutropenia (ANC < 0,5 x 10^9/l) i trombocytopenia (< 20 x 10^9/l), występuje najczęściej w pierwszych cyklach terapii, z nadirem między 21. a 28. dniem cyklu, ustępującym w ciągu 1-2 tygodni bez kumulacji. U kobiet obserwuje się wyższą częstość ciężkich zaburzeń hematologicznych (neutropenia 4. stopnia u 12% kobiet vs. 5% mężczyzn; trombocytopenia 4. stopnia u 9% kobiet vs. 3% mężczyzn), co wymaga szczegółowego monitorowania. Działania niepożądane obejmują także reakcje alergiczne, zaburzenia endokrynologiczne, psychiczne, skórne (wysypka, łysienie, rzadkie ciężkie reakcje jak zespół Stevensa-Johnsona), a także powikłania zakaźne związane z mielosupresją.

Pobierz ChPL PDF Temozolomide Fair-Med – Kapsułki twarde – 180 mg
  1. Działania niepożądane temozolomidu: szczegółowa analiza kliniczna
    1. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane
    2. Zaburzenia hematologiczne
    3. Różnice w profilu bezpieczeństwa związane z płcią
    4. Bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży
  2. Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych temozolomidu
  3. Wpływ na parametry laboratoryjne
    1. Nowo zdiagnozowany glejak wielopostaciowy
    2. Glejak złośliwy wykazujący wznowę lub progresję
  4. Postępowanie w przypadku pojawienia się działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały
Wskazania
  1. glejak wielopostaciowy
  2. glejak złośliwy
  3. gwiaździak anaplastyczny
Substancja czynna
  1. temozolomid
Kategoria leku
  1. leki cytostatyczne
  2. leki przeciwnowotworowe

Działania niepożądane temozolomidu: szczegółowa analiza kliniczna

Temozolomid (Temozolomide FAIR-MED) jako cytostatyk stosowany w terapii glejaków wykazuje szereg działań niepożądanych, których znajomość jest kluczowa dla prowadzenia skutecznej i bezpiecznej farmakoterapii. Najczęściej obserwowane działania niepożądane obejmują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, zaburzenia hematologiczne oraz objawy neurologiczne. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę profilu bezpieczeństwa leku w oparciu o dane z badań klinicznych oraz doświadczenia post-marketingowe.1

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane

W trakcie badań klinicznych u pacjentów leczonych temozolomidem obserwowano szczególnie często występowanie następujących działań niepożądanych: nudności, wymioty, zaparcia, jadłowstręt, bóle głowy, zmęczenie, drgawki i wysypka. Warto podkreślić, że nudności i wymioty, które raportowano odpowiednio u 43% i 36% pacjentów z glejakiem wykazującym wznowę lub progresję, miały zwykle charakter łagodny lub umiarkowany (stopień 1. lub 2.), objawiając się 0-5 epizodami wymiotów w ciągu doby. Dolegliwości te były samoograniczające lub łatwo poddawały się standardowemu leczeniu przeciwwymiotnemu. Odsetek ciężkich nudności i wymiotów wynosił jedynie 4%.2

Zaburzenia hematologiczne

Istotnym aspektem terapii temozolomidem jest występowanie mielosupresji, która stanowi znane działanie toksyczne ograniczające dawkę większości leków cytotoksycznych. Obserwowano częste występowanie neutropenii i trombocytopenii, które należą do najpoważniejszych zaburzeń hematologicznych. U pacjentów z nowo zdiagnozowanym glejakiem wielopostaciowym, po zsumowaniu zaburzeń wyników laboratoryjnych i zdarzeń niepożądanych występujących w okresie leczenia skojarzonego i monoterapii, stwierdzono zaburzenia liczby granulocytów obojętnochłonnych w stopniu 3. i 4. (w tym neutropenię) u 8% pacjentów, zaś zaburzenia liczby trombocytów w stopniu 3. i 4. (w tym trombocytopenię) u 14% pacjentów otrzymujących temozolomid.3

W przypadku glejaków złośliwych wykazujących wznowę lub progresję, trombocytopenia i neutropenia stopnia 3. lub 4. występowały odpowiednio u 19% i 17% pacjentów. Powikłania te prowadziły do hospitalizacji i/lub przerwania leczenia temozolomidem odpowiednio u 8% i 4% pacjentów. Należy podkreślić charakterystyczny przebieg mielosupresji – występowała ona zwykle w pierwszych kilku cyklach leczenia, z największym nasileniem (nadir) między 21. a 28. dniem cyklu, a następnie ustępowała szybko, zazwyczaj w ciągu 1-2 tygodni. Co istotne, nie stwierdzono tendencji do kumulowania się mielosupresji w kolejnych cyklach. Wystąpienie trombocytopenii może zwiększać ryzyko krwawień, natomiast neutropenia lub leukopenia mogą predysponować do zakażeń.4

Różnice w profilu bezpieczeństwa związane z płcią

Analiza farmakokinetyki w populacji uczestniczącej w badaniach klinicznych wykazała istotne różnice w występowaniu zaburzeń hematologicznych w zależności od płci. U kobiet, w porównaniu do mężczyzn, w pierwszym cyklu terapii obserwowano większą częstość występowania neutropenii 4. stopnia (całkowita liczba granulocytów obojętnochłonnych – ANC < 0,5 x 10^9/l) – 12% u kobiet wobec 5% u mężczyzn, oraz trombocytopenii (< 20 x 10^9/l) – 9% u kobiet wobec 3% u mężczyzn. Podobny trend zaobserwowano w analizie danych dotyczących 400 chorych z nawrotowym glejakiem, gdzie neutropenia 4. stopnia wystąpiła u 8% kobiet w porównaniu do 4% u mężczyzn, a trombocytopenia 4. stopnia wystąpiła u 8% kobiet wobec 3% u mężczyzn podczas pierwszego cyklu terapii.<sup data-drug="Temozolomide Fair-Med" data-section="Działania niepożądane" title="W analizie farmakokinetyki w populacji w badaniach klinicznych było 101 kobiet i 169 mężczyzn, u których wystąpił nadir liczby neutrofili obojętnochłonnych oraz 110 kobiet i 174 mężczyzn, u których wystąpił nadir liczby płytek krwi. U kobiet, w porównaniu do mężczyzn, w pierwszym cyklu terapii obserwowano większą częstość występowania neutropenii 4. stopnia (całkowita liczba granulocytów obojętnochłonnych – ANC < 0,5 x 109/l) – 12% u kobiet w porównaniu do 5% u mężczyzn, oraz trombocytopenii (5

W badaniu obejmującym 288 pacjentów z nowo rozpoznanym glejakiem wielopostaciowym neutropenia 4. stopnia wystąpiła u 3% kobiet wobec 0% u mężczyzn, a trombocytopenia 4. stopnia wystąpiła u 1% kobiet wobec 0% u mężczyzn w pierwszym cyklu terapii. Dane te wskazują na konieczność szczególnie wnikliwego monitorowania parametrów hematologicznych u pacjentek płci żeńskiej otrzymujących temozolomid.6

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży

Temozolomid badano również w populacji pediatrycznej (dzieci i młodzież w wieku 3-18 lat) z nawracającym glejakiem pnia mózgu lub nawracającym wysoko złośliwym gwiaździakiem, stosując schemat obejmujący podawanie produktu codziennie przez 5 dni co 28 dni. Pomimo ograniczonej ilości danych, dostępne informacje sugerują, że tolerancja leku u dzieci powinna być porównywalna z tą obserwowaną u pacjentów dorosłych. Należy jednak podkreślić, że bezpieczeństwo stosowania temozolomidu u dzieci poniżej 3 roku życia nie zostało określone.7

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych temozolomidu

Poniżej przedstawiono szczegółowy wykaz działań niepożądanych temozolomidu z uwzględnieniem ich częstości występowania oraz charakterystyki klinicznej. Działania niepożądane zostały pogrupowane według klasyfikacji układów narządowych.8

Klasyfikacja układów narządowych Częstość występowania Działania niepożądane Charakterystyka kliniczna
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze Często Zakażenia, półpasiec, zapalenie gardła, kandydoza jamy ustnej Występują głównie w przebiegu mielosupresji, wymagają monitorowania i wczesnej interwencji
Niezbyt często Zakażenia oportunistyczne (w tym PCP), posocznica, opryszczkowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zakażenie CMV i jego reaktywacja, reaktywacja zakażeń (HBV, HSV), zakażenia ran, zapalenie żołądka i jelit Mogą stanowić zagrożenie życia, szczególnie u pacjentów z głęboką neutropenią
Nowotwory łagodne, złośliwe i nieokreślone Niezbyt często Zespół mielodysplastyczny, nowotwory złośliwe wtórne, w tym białaczka szpikowa Związane z długotrwałym działaniem cytotoksycznym, wymagają długoterminowego monitorowania
Zaburzenia krwi i układu chłonnego Często Gorączka neutropeniczna, neutropenia, trombocytopenia, limfopenia, leukopenia, niedokrwistość Stanowią główne ograniczenie dawki, wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi
Niezbyt często Długotrwała pancytopenia, niedokrwistość aplastyczna, pancytopenia, wybroczyny Mogą wymagać przerwania leczenia i specjalistycznej interwencji hematologicznej
Zaburzenia układu immunologicznego Często Reakcje alergiczne Mogą manifestować się wysypką, świądem, obrzękiem
Niezbyt często Reakcje anafilaktyczne Stanowią zagrożenie życia, wymagają natychmiastowej interwencji
Zaburzenia endokrynologiczne Często Objawy przypominające zespół Cushinga Mogą wynikać z jednoczesnego stosowania kortykosteroidów
Niezbyt często Moczówka prosta Wymaga monitorowania gospodarki wodno-elektrolitowej
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Bardzo często Jadłowstręt Może prowadzić do wyniszczenia, wymaga interwencji żywieniowej
Często/Niezbyt często Hiperglikemia, hipokaliemia, zwiększenie aktywności fosfatazy alkalicznej Wymagają regularnego monitorowania parametrów biochemicznych
Zaburzenia psychiczne Często Pobudzenie, amnezja, depresja, lęk, dezorientacja, bezsenność Mogą wymagać konsultacji psychiatrycznej i odpowiedniego leczenia
Niezbyt często Zaburzenia zachowania, labilność emocjonalna, omamy, apatia Mogą wymagać modyfikacji dawkowania lub przerwania leczenia
Zaburzenia układu nerwowego Bardzo często Drgawki, niedowład połowiczny, afazja/dysfazja, ból głowy Częściowo mogą być związane z lokalizacją guza mózgu
Często Ataksja, zaburzenia równowagi, zaburzenia zdolności poznawczej, zaburzenia koncentracji, zmniejszenie świadomości, zawroty głowy, zmniejszenie wrażliwości na dotyk, zaburzenia pamięci, neuropatia, parastezje, senność, zaburzenia mowy, zaburzenia smaku, drżenia Wymagają oceny neurologicznej i potencjalnej farmakoterapii
Niezbyt często Stan padaczkowy, porażenie połowicze, zaburzenia pozapiramidowe, omamy węchowe, zaburzenia chodzenia, nadwrażliwość na dotyk, zaburzenia czucia, zaburzenia koordynacji Mogą wymagać pilnej interwencji neurologicznej
Zaburzenia oka Często Zaniewidzenie połowicze, zamglone widzenie, zaburzenia widzenia, ubytki w polu widzenia, diplopia, ból gałki ocznej Mogą być związane z lokalizacją guza lub bezpośrednim działaniem leku
Niezbyt często Zmniejszenie ostrości wzroku, suchość gałki ocznej Wymagają konsultacji okulistycznej
Zaburzenia ucha i błędnika Często Głuchota, zawroty głowy, szumy uszne, ból ucha Mogą wpływać na jakość życia pacjenta
Niezbyt często Zaburzenia słuchu, nadwrażliwość na dźwięki, zapalenie ucha środkowego Wymagają konsultacji otolaryngologicznej
Zaburzenia serca Niezbyt często Kołatanie serca Wymaga monitorowania kardiologicznego
Zaburzenia naczyniowe Często Krwotok, zator tętnicy płucnej, zakrzepica żył głębokich, nadciśnienie Mogą stanowić zagrożenie życia, wymagają pilnej interwencji
Niezbyt często Krwotok mózgowy, nagłe zaczerwienienie, uderzenia gorąca Krwotok mózgowy stanowi bezpośrednie zagrożenie życia
Zaburzenia układu oddechowego Często Zapalenie płuc, duszność, zapalenie zatok, zapalenie oskrzeli, kaszel, zakażenie górnych dróg oddechowych Mogą wymagać antybiotykoterapii i leczenia objawowego
Niezbyt często Niewydolność oddechowa, śródmiąższowe zapalenie płuc/zapalenie płuc, zwłóknienie płuc, przekrwienie błony śluzowej nosa Niewydolność oddechowa wymaga intensywnej terapii
Zaburzenia żołądka i jelit Bardzo często Biegunka, zaparcie, nudności, wymioty Wymagają odpowiedniego leczenia objawowego i nawodnienia
Często/Niezbyt często Zapalenie jamy ustnej, ból brzucha, dyspepsja, zaburzenia połykania, uczucie pełności w brzuchu, nietrzymanie kału, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, guzki krwawicze, suchość w jamie ustnej Mogą wpływać na przyjmowanie pokarmów i stan odżywienia
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych Niezbyt często Niewydolność wątroby, uszkodzenie wątroby, zapalenie wątroby, cholestaza, hiperbilirubinemia Wymagają monitorowania parametrów wątrobowych i potencjalnej modyfikacji dawkowania
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Bardzo często Wysypka, łysienie Łysienie ma istotny wpływ na jakość życia pacjentów
Często Rumień, suchość skóry, świąd Wymagają odpowiedniego postępowania dermatologicznego
Niezbyt często/Częstość nieznana Martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, obrzęk naczynioruchowy, rumień wielopostaciowy, erytrodermia, złuszczenie skóry, reakcje nadwrażliwości na światło, pokrzywka, osutka, zapalenie skóry, nasilona potliwość, zaburzenia pigmentacji, polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS) Ciężkie reakcje skórne mogą zagrażać życiu i wymagać natychmiastowego przerwania leczenia
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe Często Miopatia, słabość mięśni, ból stawów, ból pleców, ból kostno-mięśniowy, ból mięśni Mogą ograniczać aktywność fizyczną pacjenta
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Często Zwiększenie częstości oddawania moczu, nietrzymanie moczu Wpływają na komfort i jakość życia pacjenta
Niezbyt często Dyzuria Może wskazywać na infekcję dróg moczowych
Zaburzenia układu rozrodczego i piersi Częstość nieznana Krwawienie z pochwy, menorrhagia, brak miesiączki, zapalenie pochwy, ból piersi, impotencja Mogą wymagać konsultacji ginekologicznej lub urologicznej
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Bardzo często/Często Zmęczenie, gorączka, objawy grypopodobne, astenia, złe samopoczucie, ból, obrzęk, obrzęk obwodowy Zmęczenie i astenia często ograniczają codzienne funkcjonowanie
Niezbyt często Pogorszenie stanu ogólnego, dreszcze, obrzęk twarzy, przebarwienie języka, pragnienie, choroby zębów Mogą wymagać leczenia objawowego
Badania diagnostyczne Często Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwiększenie masy ciała, zmniejszenie masy ciała Wymagają regularnego monitorowania
Niezbyt często Zwiększenie aktywności gammaglutamylotransferazy Może wskazywać na hepatotoksyczność
Urazy, zatrucia i powikłania po zabiegach Często Uszkodzenia spowodowane promieniowaniem Wynikają z radioterapii stosowanej w skojarzeniu z temozolomidem

Wpływ na parametry laboratoryjne

Stosowanie temozolomidu wiąże się z istotnymi zmianami parametrów laboratoryjnych, szczególnie w zakresie morfologii krwi. Jest to kluczowy aspekt monitorowania bezpieczeństwa leczenia.9

Nowo zdiagnozowany glejak wielopostaciowy

W przypadku pacjentów z nowo zdiagnozowanym glejakiem wielopostaciowym, po zsumowaniu zaburzeń wyników laboratoryjnych i zdarzeń niepożądanych występujących w okresie leczenia skojarzonego i monoterapii, stwierdzono zaburzenia liczby granulocytów obojętnochłonnych w stopniu 3. i 4. (w tym neutropenię) u 8% pacjentów, a zaburzenia liczby trombocytów w stopniu 3. i 4. (w tym trombocytopenię) u 14% pacjentów otrzymujących temozolomid.10

Glejak złośliwy wykazujący wznowę lub progresję

U pacjentów leczonych z powodu glejaka złośliwego wykazującego wznowę lub progresję, trombocytopenia i neutropenia stopnia 3. lub 4. obserwowano odpowiednio u 19% i 17% pacjentów. Powikłania te doprowadziły do hospitalizacji i/lub przerwania leczenia temozolomidem odpowiednio u 8% i 4% chorych. Mielosupresja miała przewidywalny przebieg – występowała zwykle w czasie pierwszych kilku cykli z największym nasileniem (nadir) między 21. a 28. dniem cyklu i ustępowała szybko, zazwyczaj w ciągu 1-2 tygodni. Nie stwierdzono skłonności do kumulowania się mielosupresji.11

Należy pamiętać, że wystąpienie trombocytopenii może zwiększać ryzyko krwawień, a neutropenia lub leukopenia mogą predysponować do zakażeń.12

Postępowanie w przypadku pojawienia się działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych podczas terapii temozolomidem konieczne jest wdrożenie odpowiedniego postępowania, które może obejmować leczenie objawowe, modyfikację dawkowania lub w ciężkich przypadkach przerwanie terapii. Szczególnie istotne jest monitorowanie parametrów hematologicznych ze względu na ryzyko mielosupresji.

Po wystąpieniu ciężkich działań niepożądanych, takich jak reakcje anafilaktyczne, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona czy ciężka mielosupresja, może być konieczne natychmiastowe przerwanie leczenia i zastosowanie intensywnej terapii. W przypadku zmian skórnych o charakterze polekowej reakcji z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS) również zaleca się przerwanie terapii.13

Należy pamiętać o obowiązku zgłaszania podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Wszelkie podejrzewane działania niepożądane powinny być zgłaszane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa; tel.: +48 22 49 21 301; faks: +48 22 49 21 309; strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl) lub bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu.14

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 14.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl