Właściwości farmakodynamiczne

Ryfamycyna sodowa, aktywny składnik leku Relafalk, należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej leki przeciwbiegunkowe, przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe stosowane w chorobach przewodu pokarmowego, podgrupa antybiotyki (kod ATC: A07AA13). Preparat w postaci tabletek o zmodyfikowanym uwalnianiu zawiera 200 mg substancji czynnej w każdej tabletce.¹²

Mechanizm działania

Ryfamycyna sodowa działa poprzez nieodwracalne wiązanie się z podjednostką beta polimerazy RNA zależnej od DNA enzymu bakteryjnego, co w konsekwencji prowadzi do zahamowania syntezy bakteryjnego RNA. Dzięki temu mechanizmowi lek wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmujące większość bakterii gram dodatnich i gram ujemnych, zarówno tlenowych jak i beztlenowych, które są odpowiedzialne za infekcje jelitowe.³

Istotną cechą farmakodynamiczną ryfamycyny sodowej jest bardzo niewielkie wchłanianie z układu pokarmowego, dzięki czemu substancja czynna wywiera działanie miejscowe w świetle jelita. Z tego powodu lek nie jest klinicznie skuteczny w leczeniu inwazyjnego zapalenia jelit, gdzie konieczne jest działanie ogólnoustrojowe.⁴

Mechanizm oporności

Główny mechanizm nabywania oporności na ryfamycynę sodową związany jest z mutacją genu rpoB, który koduje bakteryjną polimerazę RNA. Warto podkreślić, że częstość występowania subpopulacji bakteryjnych z opornością jest bardzo mała wśród szczepów wyizolowanych od pacjentów z biegunką podróżnych, którzy byli leczeni ryfamycyną sodową.⁵

Wrażliwość bakterii

Ze względu na specyfikę ryfamycyny sodowej jako niewchłanianego leku przeciwbakteryjnego, standardowe badania wrażliwości in vitro nie mogą być zastosowane do wiarygodnego określenia wrażliwości lub oporności bakterii na ten antybiotyk. Obecnie brakuje wystarczających danych, które pozwoliłyby na wyznaczenie klinicznych wartości granicznych dla badania wrażliwości drobnoustrojów na ryfamycynę sodową.⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badania kliniczne przeprowadzone z udziałem pacjentów z biegunką podróżnych dostarczyły dowodów na skuteczność ryfamycyny sodowej w dwóch kluczowych aspektach terapeutycznych:

• Skracanie czasu trwania biegunki podróżnych
• Mikrobiologiczna eradykacja enteropatogenów związanych z biegunką podróżnych, w szczególności ETEC (enterotoksyczne szczepy E. coli) oraz EAEC (enteroagregacyjne szczepy E. coli)

⁷

Profil bezpieczeństwa i skuteczności ryfamycyny sodowej został potwierdzony w dwóch głównych badaniach klinicznych z randomizacją, prowadzonych metodą podwójnie ślepej próby. W badaniach tych uczestniczyło 1099 międzynarodowych podróżnych w wieku od 18 do 87 lat z biegunką podróżnych. Biegunkę podróżnych definiowano jako wystąpienie co najmniej trzech stolców w nieukształtowanej formie w ciągu 24 godzin, którym towarzyszył co najmniej jeden objaw o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, taki jak:

• Nudności
• Wymioty
• Gazy/wzdęcia
• Uczucie niepełnego wypróżnienia
• Parcie na stolec
• Ból lub skurcze brzucha

Do badania kwalifikowano pacjentów bez objawów klinicznych inwazyjnego zapalenia jelit, takich jak gorączka lub bardzo krwawe stolce.⁸

W przeprowadzonych badaniach klinicznych potwierdzona została efektywność ryfamycyny sodowej zarówno pod względem szybkości ustępowania objawów klinicznych, jak i skuteczności eradykacji mikrobiologicznej, co potwierdza zasadność stosowania tego leku w leczeniu biegunki podróżnych wywołanej przez wrażliwe patogeny jelitowe.