Wprowadzenie do działań niepożądanych leku Pyretolek

Pyretolek to lek zawierający 500 mg metamizolu sodowego jednowodnego (Metamizolum natricum monohydricum) w postaci tabletek powlekanych. W trakcie leczenia tym produktem mogą wystąpić różne działania niepożądane, których charakter i nasilenie są zróżnicowane. Przedstawione poniżej informacje o działaniach niepożądanych opisują potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem tego leku i służą jako wskazówki dla lekarzy, by mogli podjąć odpowiednie decyzje terapeutyczne oraz monitorować pacjentów.¹

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Wśród najpoważniejszych działań niepożądanych metamizolu należy wymienić zaburzenia hematologiczne, które mogą wystąpić nawet u pacjentów wcześniej przyjmujących lek bez jakichkolwiek powikłań. Szczególnie niebezpieczna jest agranulocytoza, która może wystąpić w każdym momencie terapii, niezależnie od stosowanej dawki. Istnieją doniesienia wskazujące na zwiększone ryzyko jej wystąpienia przy stosowaniu leku dłużej niż tydzień.²

Typowe objawy agranulocytozy obejmują: wysoką gorączkę, dreszcze, ból gardła, trudności w połykaniu oraz stany zapalne w obrębie jamy ustnej, nosa, gardła, narządów płciowych i odbytnicy. U pacjentów leczonych antybiotykami te objawy mogą występować w zminimalizowanym nasileniu. Podczas badania fizykalnego węzły chłonne i śledziona mogą pozostać bez zmian lub wykazywać jedynie niewielkie powiększenie. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się znacznie przyspieszone OB, drastyczne zmniejszenie liczby granulocytów lub ich całkowity zanik, przy zwykle (choć nie zawsze) prawidłowych wartościach hemoglobiny, erytrocytów i płytek krwi.³

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących agranulocytozę, kluczowe znaczenie dla poprawy stanu pacjenta ma natychmiastowe przerwanie stosowania leku. Należy bezwzględnie zaprzestać podawania Pyretoleku przy nieoczekiwanym pogorszeniu stanu zdrowia, nawrocie gorączki lub wystąpieniu bolesnych zmian w obrębie błon śluzowych (szczególnie jamy ustnej, nosa i gardła), nawet przed uzyskaniem wyników badań laboratoryjnych.⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

Metamizol może wywoływać poważne reakcje nadwrażliwości, włącznie z reakcjami anafilaktycznymi i anafilaktoidalnymi, które mogą zagrażać życiu pacjenta. Reakcje te występują szczególnie często po podaniu pozajelitowym i mogą być śmiertelne, nawet u pacjentów, którzy wcześniej przyjmowali metamizol bez żadnych powikłań.⁵

Reakcje nadwrażliwości mogą rozwinąć się podczas wstrzyknięcia lub bezpośrednio po podaniu leku, ale także w ciągu kilku godzin. Najczęściej występują w pierwszej godzinie po podaniu. Łagodniejsze reakcje przejawiają się zwykle jako zmiany skórne i błon śluzowych (świąd, pieczenie, zaczerwienienie, pokrzywka, obrzęk), duszność lub rzadziej jako zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Te początkowe, mniej nasilone objawy mogą jednak szybko przejść w cięższe formy, obejmujące uogólnioną pokrzywkę, ciężki obrzęk naczynioruchowy (także krtani), ciężki skurcz oskrzeli, zaburzenia rytmu serca oraz spadek ciśnienia tętniczego prowadzący do wstrząsu.⁶

U pacjentów z zespołem astmy analgetycznej reakcje uczuleniowe przejawiają się typowo napadami astmy. Gdy wystąpią jakiekolwiek reakcje skórne, należy natychmiast przerwać stosowanie leku.⁷

Zaburzenia naczyniowe

Metamizol może powodować reakcje hipotensyjne (obniżenie ciśnienia tętniczego) podczas lub po podaniu leku. Reakcje te są prawdopodobnie związane z działaniem farmakologicznym substancji czynnej i nie muszą towarzyszyć im objawy reakcji anafilaktycznych lub anafilaktoidalnych. Mogą jednak prowadzić do nadmiernego zmniejszenia ciśnienia tętniczego.⁸

Ryzyko znaczącego spadku ciśnienia tętniczego wzrasta przy szybkim podaniu dożylnym oraz w przypadkach gorączki bardzo wysokiej (hiperpireksji), nawet bez innych objawów nadwrażliwości.⁹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Metamizol może wywoływać różne typy reakcji skórnych, od łagodnych wysypek polekowych po ciężkie, zagrażające życiu zespoły dermatologiczne. W związku z leczeniem metamizolem odnotowano przypadki ciężkich niepożądanych reakcji skórnych (SCAR), takich jak zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczna nekroliza naskórka (TEN) oraz reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS).¹⁰

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Bardzo rzadko po zastosowaniu metamizolu może wystąpić nagłe pogorszenie czynności nerek. W niektórych przypadkach może rozwinąć się białkomocz, skąpomocz lub bezmocz, ostra niewydolność nerek oraz ostre śródmiąższowe zapalenie nerek.¹¹

U pacjentów przyjmujących metamizol może pojawić się czerwone zabarwienie moczu, co jest związane z obecnością nieszkodliwego metabolitu – kwasu rubazonowego, występującego w małych stężeniach.¹²

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Stosowanie metamizolu może prowadzić do polekowego uszkodzenia wątroby, w tym ostrego zapalenia wątroby, żółtaczki oraz zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych.¹³

Zaburzenia żołądka i jelit

Zgłaszano przypadki krwawienia z przewodu pokarmowego u pacjentów przyjmujących metamizol, choć częstość występowania tego działania niepożądanego nie jest dokładnie określona.¹⁴

Zaburzenia serca

Z nieustaloną częstością występowania może rozwinąć się zespół Kounisa, który charakteryzuje się jednoczesnym występowaniem ostrego zespołu wieńcowego i reakcji alergicznej.¹⁵

Tabela działań niepożądanych metamizolu

Monitorowanie bezpieczeństwa leku

Po dopuszczeniu produktu leczniczego Pyretolek do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Właściwe monitorowanie umożliwia nieprzerwane śledzenie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁶

Zasady postępowania w przypadku działań niepożądanych

W przypadku podejrzenia lub wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem metamizolu, należy przestrzegać następujących zasad:

• Przy pierwszych objawach agranulocytozy, reakcji anafilaktycznych, ciężkich reakcji skórnych czy innych poważnych działań niepożądanych należy natychmiast przerwać podawanie leku
• W przypadku reakcji anafilaktycznych i wstrząsu anafilaktycznego konieczne jest wdrożenie standardowego postępowania ratunkowego
• Przy wystąpieniu objawów uszkodzenia wątroby należy monitorować parametry funkcji wątroby
• Przy pojawieniu się objawów nefrotoksyczności wskazane jest monitorowanie funkcji nerek
• W przypadku wszystkich podejrzewanych działań niepożądanych należy dokonać zgłoszenia do odpowiednich instytucji

Właściwe rozpoznanie i szybka reakcja na pojawiające się działania niepożądane mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta i mogą zapobiec rozwinięciu się poważnych, zagrażających życiu powikłań.¹⁷