ból w przebiegu choroby nowotworowej
Wskazanie
Ból w przebiegu choroby nowotworowej to złożony problem kliniczny, który dotyka znacznej części pacjentów onkologicznych. Ból nowotworowy może wynikać bezpośrednio z rozrostu guza i ucisku na okoliczne tkanki, naciekania struktur nerwowych, metastaz do kości lub innych narządów, a także być skutkiem ubocznym terapii przeciwnowotworowej (zabiegi operacyjne, chemioterapia, radioterapia). Według danych epidemiologicznych, doświadcza go około 30-50% pacjentów w trakcie aktywnego leczenia i ponad 70-90% w zaawansowanym stadium choroby.
Leczenie bólu nowotworowego opiera się na drabinie analgetycznej WHO, rozpoczynającej się od nieopioidowych leków przeciwbólowych, poprzez słabe opioidy, aż do silnych opioidów. Z leków nieopioidowych stosuje się: paracetamol (Panadol, Apap), niesteroidowe leki przeciwzapalne jak ibuprofen (Nurofen, Ibuprom), diklofenak (Diclac, Voltaren) czy naproksen (Anapran, Naproxen). Ze słabych opioidów wykorzystuje się tramadol (Poltram, Tramal), kodeina (Codeine), a z silnych opioidów: morfinę (Morphini Sulfas), oksykodon (OxyContin, Reltebon), fentanyl (Durogesic, Fentanyl), buprenorfinę (Bunondol, Transtec) oraz metadon (Methadone).
W leczeniu bólu neuropatycznego, często towarzyszącego chorobie nowotworowej, stosuje się adjuwanty: pregabalinę (Lyrica, Pregabalin), gabapentynę (Neurontin, Gabapentin), karbamazepinę (Tegretol, Amizepin) oraz leki przeciwdepresyjne, takie jak amitryptylina (Amitriptylinum) czy duloksetyna (Cymbalta, Dulsevia). W przypadku bólu kostnego pomocne są bisfosfoniany jak kwas zoledronowy (Zometa, Zoledronic Acid) czy denosumab (Xgeva).
Największe trudności w leczeniu bólu nowotworowego obejmują jego złożoną patofizjologię, szybko rozwijającą się tolerancję na opioidy, występowanie działań niepożądanych (zaparcia, nudności, sedacja) oraz zjawisko bólu przebijającego, wymagającego dodatkowego podania szybko działających form opioidów (np. fentanyl przezśluzówkowy – Instanyl, PecFent). Szczególnym wyzwaniem jest także leczenie bólu u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby, które wpływają na metabolizm i wydalanie leków przeciwbólowych.
Kompleksowe podejście do leczenia bólu nowotworowego wymaga również rozważenia interwencyjnych technik przeciwbólowych (blokady nerwów, neuromodulacja) oraz radioterapii paliatywnej w przypadku przerzutów do kości. Istotne jest również wsparcie psychologiczne pacjenta, gdyż komponenta emocjonalna znacząco wpływa na percepcję bólu i skuteczność jego leczenia.