Właściwości farmakodynamiczne leku Pralex (escytalopram)

Pralex, zawierający jako substancję czynną escytalopram (w postaci szczawianu), należy do grupy farmakoterapeutycznej psychoanaleptyki, a dokładniej do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Lek oznaczony jest kodem ATC: N06AB10, co klasyfikuje go w systemie anatomiczno-terapeutyczno-chemicznym jako lek działający na ośrodkowy układ nerwowy.¹

Mechanizm działania

Podstawowym mechanizmem działania escytalopramu jest selektywne hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). Substancja charakteryzuje się wysokim powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoninowym. Dodatkowo escytalopram wiąże się również z allosterycznym miejscem na transporterze serotoniny, jednak z około 1000-krotnie mniejszym powinowactwem w porównaniu do miejsca pierwotnego.²

Istotną cechą farmakologiczną escytalopramu jest brak lub znikome powinowactwo do szeregu receptorów, co przekłada się na jego selektywność działania oraz profil działań niepożądanych. Substancja nie wykazuje znaczącego powinowactwa do receptorów:³

• Serotoninergicznych 5-HT1A i 5-HT2 – co ogranicza działania niepożądane związane z aktywacją tych receptorów
• Dopaminergicznych DA D1 i D2 – minimalizując ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych
• Adrenergicznych α1, α2 i β – redukując ryzyko działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego
• Histaminowych H1 – ograniczając działanie sedatywne i przyrost masy ciała
• Muskarynowych cholinergicznych – zmniejszając ryzyko wystąpienia objawów antycholinergicznych
• Benzodiazepinowych – nie powodując uzależnienia typowego dla benzodiazepin
• Opioidowych – nie wywołując efektów typowych dla opioidów

Hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm działania, który tłumaczy farmakologiczne i kliniczne efekty terapeutyczne escytalopramu.⁴

Działanie elektrofizjologiczne

W przeprowadzonych badaniach elektrokardiograficznych z podwójnie ślepą próbą kontrolowanych placebo u zdrowych ochotników zaobserwowano wpływ escytalopramu na odstęp QTc. Zmiany względem punktu początkowego przy zastosowaniu korekty wg Fridericia wynosiły:⁵

Dane te wskazują na zależność wydłużenia odstępu QTc od dawki, co ma istotne znaczenie kliniczne w kontekście bezpieczeństwa stosowania leku, szczególnie u pacjentów z predyspozycjami do zaburzeń rytmu serca.

Skuteczność kliniczna

Duże epizody depresyjne

Efektywność terapeutyczna escytalopramu w leczeniu dużych epizodów depresyjnych została potwierdzona w badaniach klinicznych zarówno krótko-, jak i długoterminowych. W trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań z podwójnie ślepą próbą kontrolowanych placebo wykazano istotną skuteczność escytalopramu.⁶

W długoterminowej ocenie skuteczności prewencji nawrotów choroby przeprowadzono badanie, w którym uczestniczyło 274 pacjentów odpowiadających na leczenie escytalopramem w dawkach 10 mg lub 20 mg na dobę w ciągu początkowej 8-tygodniowej fazy otwartej. Pacjenci zostali następnie losowo przydzieleni do grupy kontynuującej leczenie escytalopramem w tej samej dawce lub otrzymującej placebo przez okres do 36 tygodni. Wyniki wykazały, że u pacjentów kontynuujących terapię escytalopramem czas do wystąpienia nawrotu choroby był istotnie statystycznie dłuższy w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.⁷

Fobia społeczna

Fobia społeczna stanowi kolejne wskazanie, w którym udowodniono skuteczność escytalopramu. Przeprowadzono trzy krótkoterminowe (12-tygodniowe) badania, które potwierdziły efektywność leku w tym zaburzeniu. Dodatkowo wykonano 6-miesięczne badanie dotyczące zapobiegania nawrotom fobii społecznej u pacjentów odpowiadających na leczenie, które również wykazało skuteczność escytalopramu.⁸

W 24-tygodniowym badaniu mającym na celu ustalenie optymalnego dawkowania, oceniano efektywność escytalopramu w trzech różnych dawkach: 5 mg, 10 mg i 20 mg. Wyniki potwierdziły skuteczność kliniczną wszystkich badanych dawek w terapii fobii społecznej.⁹

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach terapii pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazali istotną statystycznie poprawę w całkowitej punktacji w skali Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS) w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.¹⁰

Ocena dłuższego okresu leczenia wykazała, że po 24 tygodniach terapii pacjenci stosujący escytalopram zarówno w dawce 10 mg, jak i 20 mg na dobę uzyskali lepsze wyniki leczenia w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo.¹¹

W kontekście zapobiegania nawrotom zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego przeprowadzono badanie składające się z 16-tygodniowej fazy otwartej, po której pacjenci z pożądaną odpowiedzią na leczenie escytalopramem byli randomizowani do 24-tygodniowej fazy z podwójnie ślepą próbą kontrolowanej placebo. Wykazano skuteczność escytalopramu w dawkach 10 i 20 mg na dobę w zapobieganiu nawrotom choroby.¹²