Właściwości farmakodynamiczne
Polprazol 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu – charakterystyka ogólna

Omeprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej, klasyfikowany kodem ATC: A02BC01. Substancja ta występuje w postaci racemicznej mieszaniny dwóch enancjomerów, której głównym efektem terapeutycznym jest redukcja wydzielania kwasu solnego w żołądku. Działanie leku opiera się na wysoce specyficznym mechanizmie, cechującym się szybkim czasem działania i możliwością kontroli objawów chorobowych poprzez odwracalne hamowanie sekrecji kwasu.¹

Mechanizm działania omeprazolu

Omeprazol jest swoistym inhibitorem pompy protonowej zlokalizowanej w komórkach okładzinowych żołądka. Wszystkie obserwowane efekty farmakodynamiczne omeprazolu można jednoznacznie powiązać z jego wpływem na sekrecję kwasu żołądkowego. Lek, dzięki specyficznemu mechanizmowi działania, zapewnia skuteczne hamowanie produkcji kwasu solnego przez całą dobę przy stosowaniu w schemacie jednodawkowym.²

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Podawanie omeprazolu drogą doustną w schemacie raz na dobę prowadzi do szybkiego i efektywnego zahamowania sekrecji kwasu solnego, utrzymującego się przez całą dobę (zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy). Maksymalny efekt terapeutyczny jest osiągany po 4 dniach regularnej terapii. U pacjentów z wrzodem dwunastnicy stosowanie omeprazolu w dawce 20 mg dziennie powoduje redukcję 24-godzinnej kwaśności soku żołądkowego o średnio 80%. Dodatkowo, maksymalne wydzielanie kwasu po stymulacji pentagastryną ulega zmniejszeniu o około 70% po upływie 24 godzin od podania leku.³

U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy terapia omeprazolem w dawce 20 mg utrzymuje wartość pH w żołądku na poziomie ≥3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby. Wskutek zmniejszonej sekrecji kwasu solnego i obniżonej kwaśności soku żołądkowego, omeprazol w sposób zależny od dawki redukuje lub normalizuje ekspozycję przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u osób cierpiących na chorobę refluksową przełyku. Istotne jest, że stopień zahamowania wydzielania kwasu wykazuje korelację z polem pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w czasie (AUC), natomiast nie obserwuje się zależności z chwilowym stężeniem leku w osoczu. W trakcie leczenia omeprazolem nie stwierdzono zjawiska tachyfilaksji.⁴

Wpływ na Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori wykazuje istotny związek z rozwojem choroby wrzodowej, w tym wrzodów dwunastnicy i żołądka. Bakteria ta stanowi kluczowy czynnik etiologiczny zapalenia błony śluzowej żołądka. H. pylori, wraz z kwasem solnym produkowanym w żołądku, są głównymi czynnikami odpowiedzialnymi za powstawanie choroby wrzodowej. Ponadto, zakażenie H. pylori odgrywa znaczącą rolę w patogenezie zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, które wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia nowotworu żołądka.⁵

Zastosowanie terapii eradykacyjnej, obejmującej omeprazol w połączeniu z lekami przeciwbakteryjnymi, wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu zmian chorobowych błony śluzowej żołądka oraz zapewnia długotrwałą remisję wrzodów trawiennych. Badania wykazały, że dwulekowe schematy eradykacyjne cechują się niższą skutecznością w porównaniu do schematów trójlekowych. Niemniej jednak, mogą być rozważane w przypadkach, gdy nadwrażliwość na określony lek uniemożliwia zastosowanie standardowego schematu trójlekowego.⁶

Wpływ na inne procesy związane ze zmniejszeniem wydzielania kwasu solnego

Zmiany w gruczołach żołądkowych

W trakcie długoterminowej terapii omeprazolem odnotowano nieznacznie zwiększoną częstotliwość występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te stanowią fizjologiczną konsekwencję znacznego zahamowania sekrecji kwasu żołądkowego. Mają one charakter łagodny i prawdopodobnie ustępują samoistnie po zakończeniu leczenia.⁷

Wpływ na florę bakteryjną przewodu pokarmowego

Obniżenie kwaśności soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny (w tym również w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej), prowadzi do zwiększenia liczby bakterii naturalnie występujących w przewodzie pokarmowym. Terapia produktami redukującymi wydzielanie kwasu może wiązać się z nieznacznie podwyższonym ryzykiem infekcji przewodu pokarmowego bakteriami takimi jak Salmonella oraz Campylobacter.⁸

Wpływ na markery biochemiczne

W trakcie leczenia lekami przeciwwydzielniczymi obserwuje się wzrost stężenia gastryny w surowicy, co stanowi odpowiedź na zmniejszoną sekrecję kwasu solnego. Dodatkowo, stężenie chromograniny A (CgA) również ulega podwyższeniu wskutek obniżonej kwaśności wewnątrzżołądkowej. Zwiększone stężenie CgA może zaburzać diagnostykę guzów neuroendokrynnych. Dostępne dane wskazują na konieczność przerwania terapii inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed oznaczeniem stężenia CgA. Umożliwia to powrót stężenia tego markera, które zostało mylnie zwiększone w wyniku leczenia, do zakresu referencyjnego.⁹

U niektórych pacjentów (zarówno u dzieci, jak i dorosłych) poddanych długotrwałemu leczeniu omeprazolem zaobserwowano zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffin-like), co prawdopodobnie wiąże się z podwyższonym stężeniem gastryny w surowicy. Aktualnie uważa się, że zjawisko to nie ma istotnego znaczenia klinicznego.¹⁰

Właściwości farmakodynamiczne u dzieci i młodzieży

Badania kliniczne u populacji pediatrycznej

Badanie bez grupy kontrolnej przeprowadzone u dzieci w wieku 1-16 lat z ciężkim refluksowym zapaleniem przełyku wykazało, że omeprazol w dawkach od 0,7 do 1,4 mg/kg masy ciała prowadzi do poprawy stanu zapalnego przełyku w 90% przypadków i znacząco redukuje nasilenie objawów refluksu.¹¹

W badaniu z zastosowaniem pojedynczo zaślepionej próby, dzieci w wieku od 0 do 24 miesięcy z klinicznie rozpoznaną chorobą refluksową przełyku leczono omeprazolem w dawkach 0,5, 1,0 lub 1,5 mg/kg masy ciała. Po 8 tygodniach terapii zaobserwowano zmniejszenie częstości występowania epizodów wymiotów/zarzucania treści żołądkowej o 50%, niezależnie od zastosowanej dawki leku.¹²

Eradykacja zakażenia H. pylori u dzieci

Randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kliniczne (badanie Héliot) wykazało bezpieczeństwo i skuteczność omeprazolu stosowanego w skojarzeniu z dwoma antybiotykami (amoksycyliną oraz klarytromycyną) w leczeniu zakażenia H. pylori u dzieci w wieku 4 lat i starszych z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Odsetek eradykacji H. pylori w grupie otrzymującej omeprazol + amoksycylinę + klarytromycynę wyniósł 74,2% (23/31 pacjentów), w porównaniu do 9,4% (3/32 pacjentów) w grupie leczonej samą amoksycyliną i klarytromycyną. Nie odnotowano jednak dowodów na korzyści kliniczne dotyczące objawów dyspeptycznych. Badanie to nie dostarcza informacji odnoszących się do dzieci poniżej 4 roku życia.¹³