Właściwości farmakokinetyczne leku Olfen żel

Olfen żel jest produktem leczniczym zawierającym diklofenak dietyloamoniowy w stężeniu 11,6 mg/g, co odpowiada 10 mg diklofenaku sodowego. Właściwości farmakokinetyczne tego leku obejmują proces wchłaniania przez skórę, dystrybucji w organizmie, metabolizmu oraz eliminacji, które zostaną szczegółowo opisane poniżej.¹

Wchłanianie

Wchłanianie przezskórne diklofenaku charakteryzuje się złożoną kinetyką zależną od kilku czynników. Ilość wchłanianej substancji jest determinowana przez czas kontaktu ze skórą, wielkość leczonego obszaru, całkowitą zastosowaną dawkę oraz stopień nawilżenia skóry. Po aplikacji na stawy rąk i kolan, substancja czynna przenika przez skórę i jest wykrywana w osoczu oraz tkankach w różnych stężeniach, w zależności od stopnia dyfuzji w miejscu aplikacji.²

Badania farmakokinetyczne wykazały, że po miejscowym zastosowaniu 2,5 g diklofenaku w postaci żelu na powierzchnię 500 cm² skóry, wchłonięta ilość substancji odpowiada około 6% podanej dawki. Wartość ta została określona na podstawie porównania ilości diklofenaku i jego hydroksylowanych metabolitów w ogólnej eliminacji nerkowej z wynikami uzyskanymi po doustnym podaniu diklofenaku sodowego. Istotną cechą przezskórnej absorpcji jest efekt magazynowania w skórze, prowadzący do opóźnionego i przedłużonego uwalniania substancji czynnej do głębiej położonych tkanek i do osocza.³

Warto zauważyć, że zastosowanie okluzji przez 10 godzin u dorosłych pacjentów prowadziło do trzykrotnego zwiększenia ilości wchłoniętego przez skórę diklofenaku, co odzwierciedlało się w podwyższonych stężeniach w surowicy krwi.⁴

Dystrybucja

Diklofenak charakteryzuje się bardzo wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, wynoszącym 99,7%. Substancja wiąże się głównie z albuminami (99,4%). Należy podkreślić, że stężenia diklofenaku w osoczu po zastosowaniu w postaci żelu nie są wystarczające do wyjaśnienia obserwowanego działania terapeutycznego. Efekt leczniczy jest prawdopodobnie związany z obecnością znacznie wyższych stężeń substancji czynnej bezpośrednio pod miejscem aplikacji.⁵

Diklofenak wykazuje szczególne powinowactwo do tkanek objętych stanem zapalnym dzięki swoim specyficznym właściwościom fizykochemicznym, takim jak:

• krótki okres półtrwania w osoczu
• niska wartość pKa
• mała objętość dystrybucji
• silne wiązanie z białkami

Te cechy sprawiają, że lek preferencyjnie dystrybuowany jest i pozostaje w tkankach objętych stanem zapalnym, gdzie osiąga stężenia nawet do 20 razy wyższe niż w osoczu krwi.⁶

Metabolizm

Biotransformacja diklofenaku przebiega wielokierunkowo i obejmuje:

1. Częściową glukuronidację niezmienionej cząsteczki
2. Pojedynczą lub wielokrotną hydroksylację, prowadzącą do powstania metabolitów fenolowych
3. Sprzęganie większości metabolitów fenolowych z glukuronidami

W wyniku procesów metabolicznych powstają dwa metabolity fenolowe, które wykazują aktywność biologiczną, jednak ich działanie jest znacznie słabsze w porównaniu z cząsteczką macierzystą diklofenaku.⁷

Eliminacja

Całkowity ogólnoustrojowy klirens nerkowy diklofenaku z osocza wynosi 263 ± 56 ml/min. Okres półtrwania w fazie eliminacji w osoczu jest stosunkowo krótki i mieści się w zakresie od 1 do 2 godzin.⁸

Metabolity diklofenaku, w tym dwa biologicznie czynne, charakteryzują się również krótkim okresem półtrwania w osoczu, wynoszącym od 1 do 3 godzin. Wyjątek stanowi metabolit 3′-hydroksy-4′-metoksy-diklofenak, który ma dłuższy okres półtrwania, jednak jest praktycznie nieaktywny biologicznie.⁹

Główną drogą eliminacji diklofenaku i jego metabolitów jest wydalanie przez nerki.¹⁰

Właściwości farmakokinetyczne w szczególnych grupach pacjentów

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek nie obserwuje się kumulacji diklofenaku ani jego metabolitów, co stanowi istotną informację przy stosowaniu tego leku w tej grupie chorych.¹¹

W przypadku pacjentów z przewlekłym zapaleniem wątroby lub niewyrównaną marskością wątroby, kinetyka i metabolizm diklofenaku pozostają niezmienione w porównaniu z osobami bez chorób wątroby. Oznacza to, że parametry farmakokinetyczne leku nie ulegają istotnym zmianom w tych stanach chorobowych.¹²

Podsumowując, farmakokinetyka Olfen żelu charakteryzuje się ograniczonym wchłanianiem przezskórnym, ze znaczącym efektem magazynowania w skórze, preferencyjną dystrybucją do tkanek objętych stanem zapalnym, metabolizmem głównie przez hydroksylację i sprzęganie z glukuronidami oraz eliminacją głównie przez nerki, przy krótkim okresie półtrwania w osoczu.