Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Metotreksat w postaci tabletek (Methotrexat-Ebewe) dostępny w dawkach 2,5 mg, 5 mg i 10 mg jest lekiem, którego stosowanie wiąże się z szeregiem ściśle określonych przeciwwskazań. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpieczeństwa pacjenta i powinna być uwzględniana przy każdym zalecaniu tego preparatu.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania metotreksatu jest nadwrażliwość na substancję czynną (metotreksat) lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie. Warto zauważyć, że tabletki Methotrexat-Ebewe zawierają laktozę jednowodną w znaczących ilościach (2,5 mg tabletki – 78,6 mg laktozy, 5 mg tabletki – 157,2 mg laktozy, 10 mg tabletki – 314,4 mg laktozy), co może stanowić dodatkowe przeciwwskazanie u pacjentów z nietolerancją laktozy.²

Zakażenia i stan układu odpornościowego

Metotreksat jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z:³

• Ciężkimi i/lub czynnymi zakażeniami – ze względu na immunosupresyjne działanie leku, który może pogłębiać istniejące infekcje i uniemożliwiać prawidłową odpowiedź immunologiczną
• Niedoborami odporności – z powodu ryzyka nasilenia stanu immunosupresji i zwiększonego ryzyka powikłań infekcyjnych

Zaburzenia przewodu pokarmowego

Przeciwwskazaniami do stosowania metotreksatu w zakresie przewodu pokarmowego są:⁴

• Zapalenie jamy ustnej – metotreksat może nasilać istniejące zmiany zapalne i powodować nadżerki
• Owrzodzenie przewodu pokarmowego – istnieje ryzyko nasilenia owrzodzeń i zwiększone ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego

Zaburzenia czynności wątroby

Metotreksat wykazuje znaczną hepatotoksyczność, dlatego jego stosowanie jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:^{5 mg/dl [85,5 µmol/l]).[…] Nadużywanie alkoholu, poalkoholowa choroba wątroby i inne przewlekłe choroby wątroby.”>5}

• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby – definiowane jako stężenie bilirubiny przekraczające 5 mg/dl (85,5 µmol/l)
• Nadużywanie alkoholu – ze względu na synergistyczne działanie hepatotoksyczne
• Poalkoholowa choroba wątroby – z powodu zwiększonego ryzyka nasilenia uszkodzenia hepatocytów
• Inne przewlekłe choroby wątroby – ze względu na ryzyko dekompensacji funkcji wątroby

Zaburzenia czynności nerek

Metotreksat jest przeciwwskazany u pacjentów z:<sup data-drug="Methotrexat-Ebewe" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min) w przypadku stosowania małych dawek metotreksatu (6

• Ciężkimi zaburzeniami czynności nerek – definiowanymi jako klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min przy planowanym stosowaniu małych dawek metotreksatu (poniżej 100 mg/m² powierzchni ciała)

Zaburzenia hematologiczne

Ze względu na potencjalne działanie mielosupresyjne, metotreksat jest przeciwwskazany w przypadku:⁷

• Zaburzeń układu krwiotwórczego – szczególnie po wcześniejszej radioterapii lub chemioterapii, gdy rezerwy szpikowe mogą być wyczerpane
• Istniejących zmian w obrazie krwi – ze względu na ryzyko pogłębienia cytopenií

Przeciwwskazania związane z rozrodem i ciążą

Metotreksat, ze względu na swoje działanie teratogenne i embriotoksyczne, jest przeciwwskazany w następujących sytuacjach:⁸

• Karmienie piersią – metotreksat przenika do mleka matki i może powodować toksyczne działanie u niemowląt
• Ciąża – we wskazaniach nieonkologicznych stosowanie metotreksatu jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na znaczne ryzyko uszkodzenia płodu

Inne przeciwwskazania

Dodatkowo należy wziąć pod uwagę inne przeciwwskazanie:⁹

• Świeże rany chirurgiczne – metotreksat może zaburzać procesy gojenia i zwiększać ryzyko powikłań

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Należy pamiętać, że tabletki Methotrexat-Ebewe są dostępne w trzech dawkach (2,5 mg, 5 mg oraz 10 mg), przy czym tabletki 5 mg i 10 mg można podzielić na połowy, co umożliwia precyzyjne dawkowanie leku przy zachowaniu wszystkich przeciwwskazań.¹⁰