Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Metformax SR 1000 (tabletki o przedłużonym uwalnianiu zawierające 1000 mg chlorowodorku metforminy, co odpowiada 780 mg metforminy) jest lekiem przeciwcukrzycowym, którego stosowanie podlega ścisłym ograniczeniom u określonych grup pacjentów. Poniżej przedstawiono szczegółowe przeciwwskazania do stosowania tego preparatu, które należy bezwzględnie uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do terapii.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Leku Metformax SR 1000 nie należy stosować u pacjentów z nadwrażliwością na metforminę (substancję czynną) lub jakąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Reakcje nadwrażliwości mogą manifestować się objawami skórnymi, układu oddechowego lub ogólnoustrojowymi, dlatego wywiad alergiczny powinien być starannie zebrany przed włączeniem leczenia.²

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Metformax SR 1000 jest przeciwwskazany u pacjentów z każdym rodzajem ostrej kwasicy metabolicznej, w tym z:

• kwasicą mleczanową – stan zagrażający życiu charakteryzujący się podwyższonym stężeniem mleczanów we krwi i obniżonym pH
• cukrzycową kwasicą ketonową – powikłanie cukrzycy wywołane niedoborem insuliny, prowadzące do nagromadzenia ciał ketonowych

Podanie metforminy w tych stanach może nasilić istniejące zaburzenia metaboliczne i znacząco pogorszyć stan pacjenta.³

Stan przedśpiączkowy w cukrzycy

Pacjenci w stanie przedśpiączkowym w przebiegu cukrzycy nie powinni otrzymywać preparatu Metformax SR 1000. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji z zastosowaniem szybko działającej insuliny oraz intensywnego nadzoru medycznego. Metformina, jako lek doustny o wolniejszym początku działania, nie jest odpowiednia w tak poważnym stanie klinicznym.⁴

Zaburzenia czynności nerek

Metformax SR 1000 jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, definiowaną jako współczynnik przesączania kłębuszkowego (GFR) poniżej 30 ml/min. Metformina jest wydalana głównie przez nerki, zatem u pacjentów z istotnie upośledzoną funkcją nerek może dochodzić do jej kumulacji, co zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej.<sup data-drug="Metformax SR 1000" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężka niewydolność nerek (GFR 5

Dodatkowo, lek nie powinien być stosowany w ostrych stanach mogących prowadzić do zaburzenia czynności nerek, takich jak:

• odwodnienie – prowadzące do zmniejszenia perfuzji nerkowej i ostrego uszkodzenia nerek
• ciężkie zakażenie – mogące powodować niewydolność nerek w mechanizmie ostrego uszkodzenia kanalikowego
• wstrząs – skutkujący niedokrwieniem nerek i ostrą niewydolnością nerkową

W tych sytuacjach należy przerwać stosowanie metforminy do czasu ustabilizowania stanu pacjenta i normalizacji funkcji nerek.⁶

Stany prowadzące do niedotlenienia tkanek

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatu Metformax SR 1000 są również choroby, które mogą powodować niedotlenienie tkanek (szczególnie choroby o ostrym przebiegu lub zaostrzenie chorób przewlekłych), w tym:

• niewyrównana niewydolność serca – upośledzona perfuzja tkankowa i zastój mogą prowadzić do kwasicy mleczanowej
• niewydolność oddechowa – hipoksemia tkankowa sprzyja gromadzeniu mleczanów
• niedawno przebyty zawał serca – niedokrwienie mięśnia sercowego i zmniejszony rzut serca upośledzają perfuzję narządów
• wstrząs – niezależnie od etiologii prowadzi do niedotlenienia tkanek

W stanach niedotlenienia tkanek metabolizm beztlenowy prowadzi do zwiększonej produkcji mleczanów. Metformina może hamować metabolizm mleczanów w wątrobie, co w połączeniu z ich zwiększoną produkcją może prowadzić do kwasicy mleczanowej.⁷

Zaburzenia czynności wątroby i nadużywanie alkoholu

Metformax SR 1000 jest przeciwwskazany w następujących sytuacjach:

• niewydolność wątroby – upośledza metabolizm mleczanów, zwiększając ryzyko kwasicy mleczanowej
• ostre zatrucie alkoholem – alkohol wpływa na metabolizm mleczanów i może nasilać działanie metforminy w kierunku kwasicy mleczanowej
• alkoholizm – przewlekłe spożywanie alkoholu powoduje uszkodzenie wątroby, zwiększa ryzyko hipoglikemii przy jednoczesnym stosowaniu metforminy i może sprzyjać rozwojowi kwasicy mleczanowej

U tych pacjentów stosowanie metforminy znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej – potencjalnie śmiertelnego powikłania.⁸

Sytuacje wymagające szczególnej uwagi i monitorowania

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją okoliczności kliniczne, w których stosowanie preparatu Metformax SR 1000 wymaga szczególnej ostrożności i regularnego monitorowania pacjenta. U osób z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek (GFR 30-59 ml/min) należy regularnie oceniać funkcję nerek. Pacjenci poddawani badaniom z użyciem środków kontrastowych zawierających jod powinni mieć tymczasowo wstrzymane leczenie metforminą przed lub w czasie badania ze względu na ryzyko nefropatii pokontrastowej.<sup data-drug="Metformax SR 1000" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężka niewydolność nerek (GFR 9

Metformax SR 1000 to tabletka o przedłużonym uwalnianiu o białym lub prawie białym kolorze i owalnym kształcie. Charakteryzuje się długością 22,0 mm, szerokością 10,5 mm oraz grubością 8,9 mm z wytłoczonym napisem „SR 1000” po jednej stronie i gładką powierzchnią po drugiej stronie. Forma o przedłużonym uwalnianiu zapewnia stopniowe uwalnianie substancji czynnej, co może wpływać na profil bezpieczeństwa leku.¹⁰