Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację

Lenalidomid stanowi substancję, której przepisywanie wymaga szczególnej rozwagi ze względu na jego potencjalne działanie teratogenne. Charakterystyka produktu leczniczego Lenalidomide Pharmascience zawiera szczegółowe informacje dotyczące wpływu leku na płodność, ciążę oraz laktację, które są niezbędne dla lekarzy prowadzących terapię tym lekiem.¹

Program zapobiegania ciąży

Przepisywanie lenalidomidu bezwzględnie wymaga przestrzegania zaleceń programu zapobiegania ciąży. Odstępstwa od tej zasady są dopuszczalne wyłącznie w przypadku istnienia wiarygodnych przesłanek, że pacjentka nie jest zdolna do zajścia w ciążę.² Program ten stanowi integralną część bezpiecznej farmakoterapii lenalidomidem i ma na celu zapobieganie ekspozycji płodu na lek.

Wymagania antykoncepcyjne

Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną metodę antykoncepcji przez cały okres leczenia lenalidomidem. Wynika to bezpośrednio z potencjalnego ryzyka teratogennego działania leku.³

Prawidłowe poinformowanie pacjentki o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji stanowi obowiązek lekarza prowadzącego terapię lenalidomidem. Informacja ta powinna być przekazana przed rozpoczęciem leczenia, a stosowanie się do zaleceń antykoncepcyjnych powinno być weryfikowane podczas każdej wizyty kontrolnej.

Postępowanie w przypadku ciąży

W sytuacji, gdy podczas terapii lenalidomidem pacjentka zajdzie w ciążę, należy:⁴

1. Natychmiast przerwać leczenie lenalidomidem
2. Skierować pacjentkę do specjalisty doświadczonego w ocenie teratogennego wpływu leków
3. Zapewnić kompleksową ocenę ryzyka i uzyskanie specjalistycznej porady dotyczącej dalszego postępowania

W przypadku ciąży u partnerki mężczyzny leczonego lenalidomidem również zaleca się skierowanie kobiety do specjalisty z doświadczeniem w teratologii w celu przeprowadzenia oceny i uzyskania profesjonalnej porady dotyczącej potencjalnego ryzyka dla płodu.⁵

Przeciwwskazanie w ciąży

Lenalidomid ma strukturę chemiczną zbliżoną do talidomidu, substancji o udokumentowanym działaniu teratogennym u ludzi, powodującej ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone. Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że lenalidomid wywołuje wady wrodzone u małp, podobne do tych obserwowanych po talidomidzie.⁶

Z uwagi na podobieństwo strukturalne do talidomidu i udokumentowane w badaniach przedklinicznych działanie teratogenne, należy spodziewać się potencjalnego teratogennego wpływu lenalidomidu na rozwój płodu. Dlatego stosowanie lenalidomidu jest bezwzględnie przeciwwskazane w okresie ciąży.⁷

Laktacja

Nie ma dostępnych danych potwierdzających przenikanie lenalidomidu do mleka kobiecego. Wobec braku badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania lenalidomidu u kobiet karmiących piersią oraz potencjalnego ryzyka dla dziecka, karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas terapii lenalidomidem.⁸

Lekarz prowadzący powinien bezwzględnie poinformować pacjentkę o konieczności przerwania karmienia piersią przed rozpoczęciem terapii lenalidomidem oraz o możliwości jej wznowienia dopiero po całkowitym zakończeniu leczenia i eliminacji leku z organizmu.

Wpływ na płodność

Badania przedkliniczne oceniające wpływ lenalidomidu na płodność przeprowadzono na szczurach. Zwierzętom podawano lenalidomid w dawkach do 500 mg/kg, co odpowiada dawce około 200-500 razy większej niż stosowane u ludzi dawki 25 mg i 10 mg (w przeliczeniu na powierzchnię ciała).⁹

Wyniki tych badań nie wykazały żadnych działań niepożądanych związanych z płodnością ani szkodliwego wpływu lenalidomidu na płodność rodziców. Sugeruje to, że lenalidomid w dawkach terapeutycznych prawdopodobnie nie wpływa negatywnie na płodność u ludzi, jednak zawsze należy uwzględnić ograniczenia ekstrapolacji wyników badań zwierzęcych na populację ludzką.¹⁰

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Lekarz przepisujący lenalidomid pacjentom w wieku rozrodczym musi bezwzględnie:

• Ocenić możliwość zajścia pacjentki w ciążę
• Poinformować pacjentkę o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji
• Upewnić się, że pacjentka zrozumiała ryzyko teratogenne związane z lenalidomidem
• Poinformować o bezwzględnej konieczności przerwania karmienia piersią podczas leczenia
• W przypadku zajścia w ciążę – natychmiast przerwać leczenie i skierować pacjentkę do specjalisty
• Przypominać o tych informacjach podczas każdej wizyty kontrolnej

Skrupulatne przestrzeganie powyższych zasad jest niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa terapii lenalidomidem i zapobiegania poważnym powikłaniom teratogennym.¹¹