Właściwości farmakodynamiczne leku Helicid Forte (omeprazol)

Omeprazol, substancja czynna preparatu Helicid Forte (40 mg), należy do grupy inhibitorów pompy protonowej stosowanych w leczeniu chorób związanych z zaburzeniami wydzielania kwasu solnego w żołądku (kod ATC: A02BC01). Jest to racemiczna mieszanina dwóch enancjomerów, której działanie opiera się na wysoce selektywnym mechanizmie hamowania wydzielania kwasu solnego w żołądku.¹

Mechanizm działania

Omeprazol jako słaba zasada ulega koncentracji i przekształceniu do formy czynnej w silnie kwaśnym środowisku kanałów międzykomórkowych znajdujących się w komórkach okładzinowych żołądka. W komórkach tych lek blokuje działanie układu enzymatycznego H+, K+ – ATP-azy, znanego jako pompa protonowa. Wpływ omeprazolu na końcową fazę produkcji soku żołądkowego zależy od dawki i prowadzi do skutecznego hamowania zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu solnego, niezależnie od czynnika stymulującego.²

Wpływ na wydzielanie żołądkowe

Doustne podawanie omeprazolu w schemacie raz na dobę zapewnia szybkie i skuteczne hamowanie całodobowego wydzielania soku żołądkowego (zarówno w dzień, jak i w nocy), przy czym maksymalny efekt terapeutyczny osiągany jest po 4 dniach stosowania leku. Pojedyncza dawka 20 mg omeprazolu u pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy zmniejsza 24-godzinne wydzielanie kwasu żołądkowego średnio o około 80%. Dodatkowo, lek redukuje maksymalne wydzielanie po stymulacji pentagastryną średnio o około 70% (w pomiarze wykonanym w ciągu 24 godzin po podaniu).³

U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy, przyjmowanie omeprazolu w dawce 20 mg raz dziennie powoduje utrzymanie pH soku żołądkowego na poziomie ≥3 przez średnio 17 godzin na dobę. W przypadku osób cierpiących na chorobę refluksową przełyku, omeprazol zmniejsza lub normalizuje ekspozycję przełyku na działanie kwasu żołądkowego poprzez redukcję wydzielania żołądkowego i obniżenie kwaśności kwasu solnego w żołądku.⁴

Należy podkreślić, że stopień hamowania wydzielania kwasu solnego w żołądku zależy od pola powierzchni pod krzywą zmiany stężeń omeprazolu w czasie (AUC), a nie od chwilowego stężenia leku w surowicy krwi. Co istotne, podczas leczenia omeprazolem nie obserwowano rozwoju tachyfilaksji.⁵

Wpływ na Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori jest ściśle powiązane z rozwojem owrzodzeń dwunastnicy i żołądka. Bakteria ta stanowi główną przyczynę rozwoju zapalenia błony śluzowej żołądka. H. pylori wraz z kwasem żołądkowym są najważniejszymi czynnikami w patogenezie choroby wrzodowej. Dodatkowo, H. pylori jest głównym czynnikiem wywołującym zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, które wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka żołądka.⁶

Stosowanie terapii skojarzonej omeprazolu z odpowiednimi lekami przeciwbakteryjnymi prowadzi do skutecznej eradykacji H. pylori. Leczenie takie wiąże się z wysokim odsetkiem wyleczenia zmian chorobowych błony śluzowej żołądka oraz długotrwałą remisją owrzodzeń. Schematy dwuskładnikowe są uznawane za mniej skuteczne niż terapie trójskładnikowe, jednak mogą być rozważane w przypadkach, gdy znana nadwrażliwość wyklucza zastosowanie któregokolwiek ze schematów trójskładnikowych.⁷

Inne efekty hamowania wydzielania kwasu solnego w żołądku

Długotrwałe leczenie omeprazolem wiąże się z pewnymi fizjologicznymi następstwami hamowania wydzielania soku żołądkowego, które wymagają monitorowania:

• Zwiększona częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka – są to zmiany o charakterze łagodnym i prawdopodobnie odwracalnym, stanowiące fizjologiczną konsekwencję zahamowania wydzielania kwasu⁸
• Umiarkowany wzrost ryzyka zakażeń żołądkowo-jelitowych – zmniejszona kwaśność treści żołądkowej prowadzi do zwiększenia fizjologicznej flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym, co może sprzyjać rozwojowi zakażeń wywołanych np. przez szczepy Salmonella lub Campylobacter⁹
• Zwiększenie stężenia gastryny w surowicy – jako odpowiedź organizmu na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego¹⁰
• Wzrost stężenia chromograniny A (CgA) – spowodowany zmniejszeniem kwaśności wewnątrzżołądkowej, co może zakłócać badania wykrywające obecność guzów neuroendokrynnych. Z tego powodu leczenie inhibitorami pompy protonowej należy przerwać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed planowanym pomiarem stężenia CgA, aby umożliwić powrót jego wartości do zakresu referencyjnego¹¹
• Zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffinopodobnych) – obserwowane zarówno u dzieci, jak i dorosłych podczas długotrwałego stosowania omeprazolu, prawdopodobnie związane ze zwiększonym stężeniem gastryny w surowicy. Ustalenia te nie mają jednak istotnego znaczenia klinicznego¹²

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Skuteczność omeprazolu została potwierdzona w badaniach klinicznych przeprowadzonych w populacji pediatrycznej:

• W badaniu niekontrolowanym u dzieci w wieku 1-16 lat z ciężkim refluksowym zapaleniem przełyku, omeprazol w dawkach 0,7-1,4 mg/kg spowodował poprawę w ocenie zaawansowania choroby u 90% pacjentów oraz istotnie zmniejszył dolegliwości związane z zarzucaniem żołądkowo-przełykowym¹³
• W badaniu z pojedynczą ślepą próbą u niemowląt w wieku 0-24 miesięcy z klinicznie rozpoznaną chorobą refluksową, zastosowanie omeprazolu w dawkach 0,5; 1,0 lub 1,5 mg/kg masy ciała przyniosło 50% redukcję częstości występowania epizodów wymiotów/zarzucania treści żołądka po 8 tygodniach terapii, niezależnie od stosowanej dawki leku¹⁴

Eradykacja zakażenia H. pylori u dzieci

Badanie Héliot, przeprowadzone metodą podwójnie ślepej próby z randomizacją, wykazało bezpieczeństwo i skuteczność stosowania omeprazolu w skojarzeniu z dwoma antybiotykami (amoksycyliną i klarytromycyną) w leczeniu zakażenia H. pylori u dzieci w wieku 4 lat i starszych z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Odsetek skutecznej eradykacji zakażenia H. pylori wynosił:

Należy jednak podkreślić brak danych dotyczących klinicznej poprawy w zakresie ustępowania dolegliwości dyspeptycznych w badanej grupie. Ponadto, badanie nie dostarczyło informacji odnoszących się do leczenia dzieci poniżej 4 roku życia.¹⁵