Właściwości farmakodynamiczne
Helicid 20 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki stosowane w chorobach związanych z zaburzeniami wydzielania kwasu solnego w żołądku, a dokładniej do inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A 02 BC 01). Inhibitory pompy protonowej stanowią grupę leków o wysoce specyficznym mechanizmie działania, których głównym zadaniem jest zmniejszenie wydzielania kwasu solnego w żołądku.¹

Mechanizm działania

Omeprazol występuje w postaci racemicznej mieszaniny dwóch enancjomerów i charakteryzuje się wysoce specyficznym mechanizmem działania. Jest swoistym inhibitorem pompy protonowej w komórkach okładzinowych żołądka. Omeprazol działa szybko, umożliwiając kontrolę objawów poprzez odwracalne hamowanie wydzielania kwasu solnego przy zaledwie jednej dawce dobowej.²

Z chemicznego punktu widzenia omeprazol jest słabą zasadą. W kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka osiąga wysokie stężenie. Tam ulega przekształceniu do postaci czynnej, która hamuje aktywność H+/K+-ATP-azy (pompy protonowej). Jego wpływ na ostatni etap powstawania kwasu solnego jest zależny od dawki, co zapewnia wysoką skuteczność hamowania zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu, niezależnie od czynnika stymulującego.³

Wszystkie obserwowane działania farmakodynamiczne omeprazolu można bezpośrednio wytłumaczyć jego wpływem na proces wydzielania kwasu solnego.⁴

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Doustne stosowanie omeprazolu w schemacie dawkowania raz na dobę prowadzi do szybkiego i skutecznego zahamowania wydzielania kwasu solnego przez całą dobę – zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Maksymalny efekt terapeutyczny osiągany jest po 4 dniach systematycznego podawania leku. U pacjentów z wrzodem dwunastnicy stosujących omeprazol w dawce 20 mg na dobę obserwuje się średnio 80% redukcję 24-godzinnej kwaśności soku żołądkowego. Ponadto, po 24 godzinach od podania omeprazolu, średnia redukcja maksymalnego wydzielania kwasu solnego po stymulacji pentagastryną sięga około 70%.⁵

U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy doustne stosowanie omeprazolu w dawce 20 mg skutkuje utrzymaniem wartości pH w żołądku na poziomie ≥ 3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby.⁶

Zmniejszenie wydzielania kwasu solnego i obniżenie kwaśności soku żołądkowego pod wpływem omeprazolu prowadzi, w sposób zależny od dawki, do zmniejszenia lub normalizacji ekspozycji przełyku na kwaśną treść żołądkową u pacjentów z chorobą refluksową przełyku. Stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego jest bezpośrednio związany z wielkością pola pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w czasie (AUC), nie wykazuje natomiast związku z chwilowym stężeniem leku w osoczu.⁷

Co istotne, podczas leczenia omeprazolem nie obserwowano zjawiska tachyfilaksji (zmniejszenia efektu terapeutycznego w trakcie długotrwałego stosowania leku).⁸

Wpływ na Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori jest ściśle związane z patogenezą choroby wrzodowej, w tym choroby wrzodowej dwunastnicy i żołądka. Bakteria ta stanowi istotny czynnik w rozwoju zapalenia błony śluzowej żołądka. H. pylori wraz z kwasem solnym pochodzenia żołądkowego uznawane są za główne czynniki etiologiczne prowadzące do rozwoju choroby wrzodowej. Dodatkowo, H. pylori odgrywa ważną rolę w rozwoju zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, które z kolei zwiększa ryzyko rozwoju raka żołądka.⁹

Terapia eradykacyjna zakażenia H. pylori z wykorzystaniem omeprazolu i odpowiednich leków przeciwbakteryjnych wykazuje wysoki odsetek wygojenia zmian chorobowych błony śluzowej żołądka oraz długotrwałą remisję wrzodów trawiennych.¹⁰

Przeprowadzone badania kliniczne wykazały, że dwulekowe schematy terapii eradykacyjnej charakteryzują się niższą skutecznością niż schematy trójlekowe. Mimo to, dwulekowe schematy mogą być rozważane w sytuacjach, gdy stwierdzona nadwrażliwość na którykolwiek z leków uniemożliwia zastosowanie schematu trójlekowego.¹¹

Wpływ na inne procesy związane ze zmniejszeniem wydzielania kwasu solnego

W trakcie długotrwałego leczenia omeprazolem opisywano zwiększoną częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te stanowią fizjologiczną konsekwencję znacznego zahamowania wydzielania kwasu solnego. Mają one charakter łagodny i najprawdopodobniej ustępują samoistnie po zakończeniu terapii.¹²

Obniżenie kwaśności soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny, w tym również w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej, prowadzi do zwiększenia liczby bakterii w żołądku, które występują fizjologicznie w przewodzie pokarmowym. W konsekwencji, leczenie preparatami zmniejszającymi wydzielanie kwasu może nieznacznie zwiększać ryzyko występowania zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami takimi jak Salmonella czy Campylobacter.¹³

Stosowanie produktów leczniczych o działaniu przeciwwydzielniczym prowadzi do zwiększenia stężenia gastryny w surowicy, co stanowi odpowiedź organizmu na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Równocześnie dochodzi do wzrostu stężenia chromograniny A (CgA) w wyniku zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej. Podwyższone stężenie CgA może zakłócać badania diagnostyczne w kierunku guzów neuroendokrynnych. Dostępne dane z badań klinicznych wskazują, że leczenie inhibitorami pompy protonowej należy przerwać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed wykonaniem pomiaru stężenia CgA. Przerwa ta ma na celu umożliwienie powrotu stężenia CgA, mylnie podwyższonego w wyniku leczenia inhibitorami pompy protonowej, do zakresu referencyjnego.¹⁴

U niektórych pacjentów, zarówno dzieci jak i dorosłych, podczas długotrwałego stosowania omeprazolu zaobserwowano zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffinopodobnych), co prawdopodobnie jest spowodowane zwiększeniem stężenia gastryny w surowicy krwi. Uważa się jednak, że zjawisko to nie ma istotnego znaczenia klinicznego.¹⁵

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania omeprazolu w populacji pediatrycznej zostały potwierdzone w badaniach klinicznych. W niekontrolowanym badaniu przeprowadzonym u dzieci w wieku od 1 do 16 lat z ciężkim refluksowym zapaleniem przełyku, stosowanie omeprazolu w dawkach od 0,7 do 1,4 mg/kg masy ciała przyniosło poprawę stanu zapalnego przełyku aż w 90% przypadków. Dodatkowo zaobserwowano znaczące zmniejszenie nasilenia objawów refluksu.¹⁶

W innym badaniu z zastosowaniem pojedynczo zaślepionej próby, obejmującym dzieci w wieku od 0 do 24 miesięcy z klinicznie zdiagnozowaną chorobą refluksową przełyku, stosowano omeprazol w trzech różnych dawkach: 0,5 mg, 1,0 mg lub 1,5 mg/kg masy ciała. We wszystkich grupach dawkowania odnotowano porównywalną, 50% redukcję częstości występowania epizodów wymiotów/zarzucania treści żołądkowej po 8 tygodniach leczenia.¹⁷

Eradykacja zakażenia H. pylori u dzieci

Skuteczność i bezpieczeństwo omeprazolu w eradykacji zakażenia H. pylori u dzieci zostały ocenione w randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym o nazwie Héliot. Badanie wykazało, że omeprazol w skojarzeniu z dwoma antybiotykami (amoksycyliną oraz klarytromycyną) jest bezpieczny i skuteczny w leczeniu zakażenia H. pylori u dzieci w wieku 4 lat i starszych z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Odsetek skutecznej eradykacji H. pylori w grupie otrzymującej omeprazol w połączeniu z amoksycyliną i klarytromycyną wyniósł 74,2% (23/31 pacjentów), w porównaniu do zaledwie 9,4% (3/32 pacjentów) w grupie leczonej wyłącznie amoksycyliną i klarytromycyną.¹⁸

Należy jednak zauważyć, że w badaniu nie odnotowano istotnych korzyści klinicznych w zakresie zmniejszenia objawów dyspeptycznych. Ponadto, badanie to nie dostarcza danych odnośnie stosowania omeprazolu u dzieci w wieku poniżej 4 lat.¹⁹