Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania fluoresceiny sodowej

Stosowanie fluoresceiny sodowej w badaniu angiograficznym wiąże się z koniecznością przestrzegania szeregu środków ostrożności z uwagi na możliwość wystąpienia poważnych reakcji nietolerancji. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące bezpiecznego stosowania produktu leczniczego Fluorescite 100 mg/ml roztwór do wstrzykiwań.¹

Ryzyko wystąpienia reakcji nietolerancji

Przed wykonaniem badania angiografii fluoresceinowej należy przeprowadzić dokładną ocenę ryzyka i korzyści, szczególnie u pacjentów, którzy wcześniej doświadczyli działań niepożądanych po podaniu fluoresceiny. Reakcje nietolerancji mają nieprzewidywalny charakter, jednak występują częściej w określonych grupach pacjentów:²

• Pacjenci z wcześniejszymi działaniami niepożądanymi po wstrzyknięciu fluoresceiny (objawy inne niż nudności i wymioty)
• Pacjenci z wywiadem alergicznym (pokrzywka pokarmowa lub polekowa, astma, wyprysk, alergiczny nieżyt nosa)
• Pacjenci z astmą oskrzelową w wywiadzie

W przypadku wystąpienia poważnych reakcji nietolerancji podczas pierwszego badania angiograficznego, konieczna jest szczególnie staranna ocena stosunku korzyści do ryzyka przed wykonaniem kolejnych badań, gdyż w niektórych przypadkach reakcje te mogą prowadzić do zgonu.³

Diagnostyka nadwrażliwości

Należy zaznaczyć, że śródskórne testy skórne nie są wiarygodną metodą przewidywania reakcji nietolerancji na fluoresceinę sodową. Co więcej, przeprowadzanie takich testów może samo w sobie stanowić zagrożenie dla pacjenta. W celu prawidłowej oceny ryzyka nadwrażliwości zaleca się konsultację z lekarzem alergologiem.⁴

Czynniki ryzyka i choroby współistniejące

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z:⁵

• Chorobami sercowo-naczyniowymi – u tych pacjentów ryzyko powikłań krążeniowych może być zwiększone
• Cukrzycą – pacjenci z tą chorobą mogą być bardziej narażeni na reakcje niepożądane
• Politerapią – szczególnie u osób przyjmujących leki beta-adrenolityczne (również w postaci kropli do oczu)

Wpływ na czynność nerek

Fluoresceina sodowa może wywierać niekorzystny wpływ na funkcję nerek. Szczególne ryzyko wiąże się z już istniejącymi zaburzeniami funkcji nerek. W przypadku stwierdzenia podwyższonego stężenia kreatyniny w surowicy, lekarz powinien przeprowadzić kompleksową ocenę uwzględniającą:⁶

• Wiek pacjenta
• Historię choroby
• Aktualny stan zdrowia

Dane literaturowe sugerują, że angiografia fluoresceinowa (AF) może powodować nefropatię kontrastową (NK), co potwierdzają obserwacje podwyższonego stężenia kreatyniny w surowicy po badaniu. Nefropatia kontrastowa może być czynnikiem ryzyka pogorszenia stanu pacjentów w schyłkowej fazie choroby nerek.⁷

Wywiad i ocena przed badaniem

Przed wykonaniem angiografii fluoresceinowej obowiązkowe jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu dotyczącego:⁸

• Chorób sercowo-płucnych
• Alergii
• Jednocześnie stosowanych leków, ze szczególnym uwzględnieniem beta-adrenolityków (w tym kropli do oczu)

Jeżeli badanie jest niezbędne u pacjenta, u którego zidentyfikowano ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości lub u pacjenta leczonego beta-adrenolitykami, należy je przeprowadzić pod nadzorem lekarza doświadczonego w zakresie intensywnej opieki medycznej i resuscytacji. Leki beta-adrenolityczne mogą zmniejszać naczyniowe reakcje kompensacyjne na wstrząs anafilaktyczny oraz obniżać skuteczność adrenaliny w przypadkach zapaści sercowo-naczyniowej.⁹

Premedykacja

Istnieje możliwość przeprowadzenia premedykacji przed wykonaniem angiografii fluoresceinowej, jednak należy pamiętać, że nie eliminuje ona całkowicie ryzyka wystąpienia ciężkich działań niepożądanych. Premedykacja przed wstrzyknięciem fluoresceiny obejmuje głównie podanie:¹⁰

• Doustnych leków antyhistaminowych blokujących receptory H1
• Glikokortykosteroidów

Z uwagi na sporadyczny charakter reakcji niepożądanych, rutynowe stosowanie premedykacji u wszystkich pacjentów nie jest zalecane.¹¹

Zalecenia dotyczące monitorowania i bezpieczeństwa

Ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości po podaniu fluoresceiny sodowej, należy zastosować następujące środki ostrożności:¹²

1. Dokładne monitorowanie pacjenta podczas angiografii oraz przez co najmniej 30 minut po jej zakończeniu – monitoring powinien być prowadzony przez lekarza okulistę wykonującego badanie¹³
2. Utrzymanie wkłucia dożylnego przez co najmniej 5 minut po zakończeniu badania, co umożliwi natychmiastowe podjęcie leczenia w przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych¹⁴
3. Dostępność odpowiednich środków do resuscytacji, w tym:
   • Możliwość założenia drugiego wkłucia dożylnego
   • Dostępność preparatów do przywrócenia prawidłowej objętości osocza (wodny roztwór wieloelektrolitowy lub koloidowy produkt zastępujący osocze)
   • Adrenalina do podania dożylnego w zalecanej dawce¹⁵

Środki ostrożności przy podawaniu

Podczas wykonywania wstrzyknięcia fluoresceiny sodowej należy zachować szczególną ostrożność, aby uniknąć przedostania się roztworu poza naczynie krwionośne. Wynaczynienie fluoresceiny może prowadzić do poważnych powikłań z uwagi na wysokie pH roztworu, które może spowodować:¹⁶

• Silny ból ręki utrzymujący się przez kilka godzin
• Martwicę wilgotną skóry
• Zapalenie żył powierzchownych

Przed rozpoczęciem wstrzykiwania należy dokładnie upewnić się, że igła znajduje się w prawidłowej pozycji w żyle. W przypadku wynaczynienia należy natychmiast przerwać podawanie produktu i podjąć odpowiednie środki w celu leczenia uszkodzonej tkanki oraz złagodzenia bólu.¹⁷

Interakcje z badaniami diagnostycznymi

Należy pamiętać, że fluoresceinę charakteryzuje maksymalny okres eliminacji z organizmu wynoszący 36 godzin. Jeśli w tym czasie planowane jest badanie radiologiczne, fluoresceiną może powodować silne zobrazowanie narządów wydzielniczych w promieniach X, co może prowadzić do błędnych interpretacji wyników.¹⁸

Zawartość sodu

Produkt leczniczy Fluorescite zawiera 72,45 mg sodu na jedną fiolkę 5 ml, co odpowiada 3,7% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu (2 g) u osób dorosłych. Należy uwzględnić tę informację u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie.¹⁹