Wpływ leku na płodność, ciążę i laktację

W aspekcie farmakologicznym walsartan należący do grupy antagonistów receptora angiotensyny II (AIIRA) wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w wieku reprodukcyjnym, kobiet ciężarnych oraz karmiących piersią. Poniższe informacje stanowią niezbędne wytyczne dla lekarzy dotyczące bezpieczeństwa stosowania produktu leczniczego Diovan w kontekście płodności, ciąży i laktacji.¹

Stosowanie w ciąży

Pierwszy trymestr ciąży: Nie zaleca się stosowania preparatów z grupy antagonistów receptora angiotensyny II (AIIRA), w tym walsartanu, w pierwszym trymestrze ciąży. Chociaż dane epidemiologiczne nie wskazują jednoznacznie na zwiększone ryzyko teratogenności, podobnie jak w przypadku inhibitorów ACE, nie można wykluczyć niewielkiego wzrostu takiego ryzyka.²

Drugi i trzeci trymestr ciąży: Stosowanie leków z grupy AIIRA jest bezwzględnie przeciwwskazane w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Badania wykazały, że przyjmowanie tych preparatów w tym okresie może prowadzić do poważnych działań fetotoksycznych, takich jak:³

• Pogorszenie czynności nerek płodu – może prowadzić do trwałych zaburzeń funkcji nerkowych
• Małowodzie – zbyt mała ilość płynu owodniowego, co zaburza prawidłowy rozwój płodu
• Opóźnienie kostnienia czaszki – wpływające na prawidłowy rozwój układu nerwowego

U noworodków, których matki przyjmowały AIIRA w późniejszym okresie ciąży, obserwowano następujące powikłania:⁴

• Niewydolność nerek – mogąca wymagać intensywnej terapii nefrologicznej
• Hipotonia – obniżone ciśnienie tętnicze wymagające interwencji medycznej
• Hiperkaliemia – zwiększone stężenie potasu we krwi, mogące prowadzić do zaburzeń rytmu serca

Postępowanie u pacjentek w ciąży lub planujących ciążę

W przypadku pacjentek planujących ciążę należy zastosować alternatywne leczenie przeciwnadciśnieniowe o ustalonym profilu bezpieczeństwa w okresie ciąży. W momencie stwierdzenia ciąży należy natychmiast przerwać stosowanie walsartanu i wprowadzić odpowiednie, bezpieczne leczenie alternatywne.⁵

U kobiet, które były eksponowane na AIIRA od drugiego trymestru ciąży, zaleca się przeprowadzenie następujących badań kontrolnych:⁶

• Badania ultrasonograficzne oceniające czynność nerek płodu – regularna kontrola parametrów nerkowych
• Badania ultrasonograficzne oceniające rozwój czaszki płodu – monitorowanie procesu kostnienia i ogólnego rozwoju

Noworodki, których matki stosowały leki z grupy AIIRA w okresie ciąży, powinny być objęte ścisłą obserwacją kliniczną ze szczególnym uwzględnieniem monitorowania ciśnienia tętniczego i funkcji nerek. Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia hipotonii u tych niemowląt.⁷

Stosowanie podczas karmienia piersią

Ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania walsartanu w okresie laktacji, nie zaleca się stosowania produktu leczniczego Diovan podczas karmienia piersią. W tej sytuacji klinicznej rekomenduje się zastosowanie innych leków o lepiej udokumentowanym profilu bezpieczeństwa w okresie laktacji.⁸

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku karmienia noworodków lub wcześniaków, gdzie ryzyko ekspozycji na lek i potencjalne działania niepożądane mogą być bardziej nasilone ze względu na niedojrzałość układów enzymatycznych odpowiedzialnych za metabolizm i eliminację leku.⁹

Wpływ na płodność

Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych nie wykazały negatywnego wpływu walsartanu na płodność. Doustne podawanie walsartanu szczurom w dawkach do 200 mg/kg masy ciała na dobę nie wpływało niekorzystnie na zdolności reprodukcyjne zarówno samców, jak i samic.¹⁰

Należy zauważyć, że dawka 200 mg/kg/dobę stanowi 6-krotność maksymalnej dawki zalecanej u ludzi, w przeliczeniu na mg/m² powierzchni ciała (przy założeniu doustnego podawania 320 mg na dobę pacjentowi o masie ciała 60 kg). Brak jednak bezpośrednich danych dotyczących wpływu walsartanu na płodność u ludzi.¹¹

Zalecenia praktyczne dla lekarzy

Mając na uwadze powyższe dane, lekarz prowadzący leczenie produktem leczniczym Diovan zawierającym walsartan powinien przestrzegać następujących zasad:

1. Informować pacjentki w wieku rozrodczym o ryzyku związanym ze stosowaniem leku w okresie ciąży, szczególnie w drugim i trzecim trymestrze
2. Zalecać stosowanie skutecznej antykoncepcji u kobiet w wieku rozrodczym przyjmujących walsartan
3. Natychmiast odstawić lek w przypadku stwierdzenia ciąży i zastąpić go bezpieczniejszą alternatywą
4. Monitorować stan płodu przy pomocy badań ultrasonograficznych u kobiet, które były eksponowane na walsartan w czasie ciąży
5. Zalecać wybór innego leku przeciwnadciśnieniowego o udokumentowanym profilu bezpieczeństwa u kobiet karmiących piersią
6. Informować, że w przypadku przyjmowania walsartanu w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, noworodek wymaga ścisłej obserwacji pod kątem zaburzeń nerkowych i hipotonii