Właściwości farmakodynamiczne klindamycyny w kremie dopochwowym

Klindamycyna w postaci kremu dopochwowego Dalacin 20 mg/g (2%) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków odkażających i przeciwzakaźnych stosowanych w ginekologii, sklasyfikowanych jako antybiotyki, kod ATC: G 01 AA 10. Klindamycyna jest antybiotykiem z grupy linkozamidów, którego mechanizm działania opiera się na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych na poziomie rybosomów.¹

Mechanizm działania

Działanie przeciwbakteryjne klindamycyny wynika z jej zdolności do specyficznego wiązania się z podjednostką 50S rybosomu, co bezpośrednio wpływa na proces translacji bakteryjnej. Warto podkreślić, że chociaż fosforan klindamycyny (forma występująca w produkcie leczniczym) jest nieaktywny in vitro, ulega on szybkiej hydrolizie w warunkach in vivo, przekształcając się w aktywną postać o działaniu przeciwbakteryjnym.²

Podobnie jak większość inhibitorów syntezy białek, klindamycyna wykazuje głównie działanie bakteriostatyczne. Skuteczność tego antybiotyku jest ściśle zależna od czasu, w którym stężenie substancji czynnej utrzymuje się powyżej wartości MIC (minimalnego stężenia hamującego) dla konkretnego drobnoustroju wywołującego zakażenie.³

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na działanie klindamycyny najczęściej występuje wskutek modyfikacji miejsca docelowego na rybosomie bakteryjnym. Mechanizmy tej oporności obejmują:

• Chemiczną modyfikację zasad RNA
• Mutacje punktowe w RNA
• Sporadycznie mutacje w białkach rybosomalnych

Istotnym aspektem klinicznym jest występowanie oporności krzyżowej pomiędzy różnymi grupami antybiotyków. Wykazano, że dla niektórych drobnoustrojów istnieje oporność krzyżowa in vitro między klindamycyną a innymi antybiotykami z grup linkozamidów, makrolidów i streptogramin B. Potwierdzono również występowanie oporności krzyżowej między klindamycyną a linkomycyną.⁴

Spektrum przeciwbakteryjne

Klindamycyna wykazuje działanie in vitro przeciwko większości szczepów drobnoustrojów związanych z bakteryjnym zakażeniem pochwy, w tym:

• Bacteroides spp.
• Gardnerella vaginalis
• Mobiluncus spp.
• Mycoplasma hominis
• Peptostreptococcus spp.

⁵

Badania wrażliwości drobnoustrojów

W przypadku bakteryjnego zapalenia pochwy nie wykonuje się rutynowo posiewów ani badań wrażliwości na antybiotyki w celu diagnostyki czy monitorowania leczenia. Należy podkreślić, że dotychczas nie opracowano standardowej metodologii do badania wrażliwości kluczowych bakterii związanych z tą jednostką chorobową, takich jak Gardnerella vaginalis i Mobiluncus spp.⁶

Dla innych patogenów istnieją ustalone metodologie badań wrażliwości:

• Metody określania wrażliwości szczepów Bacteroides spp. oraz beztlenowych ziarenkowców Gram-dodatnich, jak również szczepów Mycoplasma spp., zostały opracowane przez Instytut Norm Klinicznych i Laboratoryjnych (CLSI, ang. Clinical and Laboratory Standards Institute)
• Progi wrażliwości na klindamycynę dla beztlenowców Gram-ujemnych i Gram-dodatnich zostały opublikowane zarówno przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, ang. European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing), jak i CLSI

⁷

Indukowana oporność na klindamycynę

Szczególną uwagę należy zwrócić na izolaty kliniczne, które wykazują wrażliwość na klindamycynę przy jednoczesnej oporności na erytromycynę. Takie szczepy powinny być badane pod kątem indukowanej oporności na klindamycynę za pomocą specjalistycznej metody dwóch krążków (tzw. D-test). Jednakże warto zaznaczyć, że ustalone progi wrażliwości są stosowane głównie podczas wyboru antybiotykoterapii ogólnoustrojowej, a nie do terapii miejscowej.⁸

Profil działań niepożądanych klindamycyny w kremie dopochwowym

Bezpieczeństwo stosowania klindamycyny w postaci kremu dopochwowego zostało dokładnie ocenione w badaniach klinicznych prowadzonych zarówno u kobiet niebędących w ciąży, jak i u kobiet ciężarnych w drugim i trzecim trymestrze ciąży.⁹

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane zostały pogrupowane według częstości występowania zgodnie z następującą klasyfikacją:

• bardzo często (≥1/10)
• często (≥1/100 do <1/10)
• niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• bardzo rzadko (<1/10 000)
• częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Dalacin" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Częstość występowania działań niepożądanych pogrupowano według następującej klasyfikacji: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (10

Działania niepożądane według klasyfikacji układów i narządów

* Działania niepożądane zgłoszone po wprowadzeniu produktu do obrotu.¹¹

Raportowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:¹²

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu lub jego przedstawicielowi.¹³

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Należy mieć na uwadze, że klindamycyna w postaci fosforanu, stosowana dopochwowo, może wchłaniać się w ilościach, które potencjalnie mogą powodować ogólnoustrojowe działania niepożądane charakterystyczne dla klindamycyny. W przypadku przedawkowania zaleca się zastosowanie leczenia objawowego i podtrzymującego podstawowe funkcje życiowe.¹⁴

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn

Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu kremu dopochwowego zawierającego klindamycynę na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługiwania maszyn.¹⁵