Właściwości farmakodynamiczne kolistyny jako antybiotyku polipeptydowego

Kolistyna (kolistymetat sodowy) to cykliczny polipeptydowy lek przeciwbakteryjny zaliczany do grupy polimyksyn, o kodzie ATC J01XB01. Należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, sklasyfikowanej jako „inne leki przeciwbakteryjne, polimyksyny”.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania kolistyny opiera się na zdolności do uszkadzania błony komórkowej bakterii, co ostatecznie prowadzi do śmierci komórki bakteryjnej. Charakterystyczną cechą polimyksyn, w tym kolistyny, jest ich wybiórczość względem bakterii Gram-ujemnych, które posiadają hydrofobową błonę zewnętrzną.²

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii na kolistynę wiąże się z modyfikacjami grup fosforanowych lipopolisacharydów w błonie komórkowej bakterii. Proces ten zachodzi poprzez podstawienie etanoloaminą lub aminoarabinozą. W przypadku bakterii Gram-ujemnych naturalnie opornych na kolistynę, takich jak Proteus mirabilis czy Burkholderia cepacia, wszystkie lipidy fosforanowe są podstawione etanoloaminą lub aminoarabinozą, co uniemożliwia skuteczne działanie antybiotyku.³

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Obserwacje kliniczne wskazują, że polimyksyny, w tym kolistyna, wykazują działanie bakteriobójcze zależne od stężenia wobec wrażliwych bakterii. W aspekcie farmakokinetyczno-farmakodynamicznym, parametr fAUC/MIC (stosunek pola pod krzywą stężenia wolnego leku do minimalnego stężenia hamującego) uznawany jest za kluczowy wskaźnik powiązany ze skutecznością kliniczną leku.⁴

Wartości graniczne wrażliwości mikroorganizmów na kolistynę

Według wytycznych Europejskiego Komitetu ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST), przyjęto następujące wartości graniczne wrażliwości na kolistynę:^{2 mg/L. Enterobacteriaceae S ≤2 R >2 mg/L. Pseudomonas spp. S ≤4 R >4 mg/L”>5}

Powyższe wartości graniczne odnoszą się do schematu dawkowania 2-3 mln IU trzy razy na dobę. W niektórych przypadkach może być konieczne zastosowanie dawki nasycającej wynoszącej 9 mln IU.⁶

Profil wrażliwości mikroorganizmów na kolistynę

Występowanie nabytej oporności na kolistynę może być zróżnicowane w zależności od regionu geograficznego oraz okresu, w którym zbierano próbki do badań. Z tego względu zaleca się monitorowanie lokalnych danych dotyczących oporności bakterii, zwłaszcza podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności podważa skuteczność leku w określonych typach zakażeń, wskazana jest konsultacja z ekspertem w dziedzinie mikrobiologii klinicznej.⁷

Drobnoustroje wrażliwe na kolistynę

Poniżej przedstawiono klasyfikację drobnoustrojów według ich wrażliwości na kolistynę:

Gatunki zwykle wrażliwe

• Acinetobacter baumannii – bakteria Gram-ujemna występująca często w zakażeniach szpitalnych, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością
• Haemophilus influenzae – patogen odpowiedzialny za zakażenia dróg oddechowych
• Klebsiella spp. – rodzaj bakterii Gram-ujemnych powodujących zakażenia układu moczowego, oddechowego i krwi
• Pseudomonas aeruginosa – bakteria powszechnie wywołująca zakażenia szpitalne, szczególnie u pacjentów z mukowiscydozą i oparzeniami

⁸

Gatunki z potencjalną opornością nabytą

• Stenotrophomonas maltophilia – patogen oportunistyczny często związany z zakażeniami szpitalnymi u pacjentów z obniżoną odpornością
• Achromobacter xylosoxidans (dawniej Alcaligenes xylosoxidans) – bakteria Gram-ujemna, która może powodować różnorodne zakażenia, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością

⁹

Drobnoustroje o oporności naturalnej

• Burkholderia cepacia i gatunki pokrewne – grupa patogenów szczególnie istotnych u pacjentów z mukowiscydozą
• Proteus spp. – bakterie często wywołujące zakażenia układu moczowego
• Providencia spp. – patogeny często związane z zakażeniami szpitalnymi
• Serratia spp. – bakterie występujące w zakażeniach szpitalnych, zwłaszcza układu oddechowego, moczowego i ran

¹⁰