Dawkowanie i sposób podawania klozapiny

Dawkowanie klozapiny wymaga indywidualnego dostosowania do potrzeb każdego pacjenta, przy czym zawsze należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę leku. Dostępność różnych dawek produktu (25 mg i 100 mg) umożliwia precyzyjne dopasowanie schematu leczenia. Ze względu na ryzyko wystąpienia niedociśnienia, napadów padaczkowych i sedacji polekowej, konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności podczas zwiększania dawki oraz stosowanie schematów z dawkami podzielonymi.¹

Kryteria rozpoczęcia leczenia

Terapię klozapiną można rozpocząć wyłącznie u pacjentów, którzy spełniają kryteria hematologiczne:

• Liczba białych krwinek (WBC) ≥ 3500/mm³ (3,5×10⁹/l)
• Bezwzględna liczba neutrofili (ANC) ≥ 2000/mm³ (2,0×10⁹/l) – według standardowych norm

²

Należy dostosować dawkowanie u pacjentów, którzy jednocześnie przyjmują produkty lecznicze wchodzące w interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne z klozapiną, takie jak benzodiazepiny czy selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny.³

Co istotne, generalnie nie zaleca się podawania klozapiny w skojarzeniu z innymi lekami przeciwpsychotycznymi. W przypadku konieczności zamiany dotychczasowej terapii przeciwpsychotycznej na klozapinę, zaleca się stopniowe odstawianie wcześniejszych leków poprzez redukcję ich dawek.⁴

Dawkowanie w schizofrenii opornej na leczenie

Rozpoczynanie leczenia wymaga szczególnej ostrożności i następuje według ściśle określonego schematu:

• Pierwsza doba: 12,5 mg raz lub dwa razy na dobę
• Druga doba: 25 mg raz lub dwa razy na dobę
• Następnie: przy dobrej tolerancji leku, dawkę dobową można powoli zwiększać o 25-50 mg, dążąc do uzyskania dawki do 300 mg/dobę w ciągu 2-3 tygodni
• Dalsza modyfikacja: w razie potrzeby dawkę dobową można dalej zwiększać o 50-100 mg w odstępach 3-4 dni lub najlepiej co tydzień

⁵

Zakres dawek terapeutycznych: U większości pacjentów działanie przeciwpsychotyczne występuje przy dawkach 200-450 mg/dobę w dawkach podzielonych. Całkowitą dawkę dobową można dzielić na nierówne części, podając większą dawkę wieczorem przed snem.⁶

Dawka maksymalna: U niektórych pacjentów w celu uzyskania pełnej korzyści klinicznej może być konieczne zastosowanie większych dawek. W takich przypadkach możliwe jest zwiększanie dawki (nie więcej niż o 100 mg jednorazowo) do uzyskania dawki dobowej do 900 mg. Należy jednak pamiętać o podwyższonym ryzyku wystąpienia działań niepożądanych (zwłaszcza napadów drgawkowych) przy dawkach większych niż 450 mg/dobę.⁷

Dawka podtrzymująca: Po uzyskaniu optymalnego efektu terapeutycznego, wielu pacjentów może być skutecznie leczonych mniejszymi dawkami. Zaleca się ostrożne stopniowe zmniejszanie dawki. Leczenie podtrzymujące należy kontynuować przez co najmniej 6 miesięcy. W przypadku dawki dobowej nieprzekraczającej 200 mg, lek można podawać raz na dobę, wieczorem.⁸

Zakończenie i wznowienie leczenia

Zakończenie leczenia: Przed planowanym zakończeniem terapii klozapiną zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki w okresie 1-2 tygodni. W przypadku konieczności nagłego przerwania leczenia, należy uważnie obserwować pacjenta pod kątem wystąpienia objawów odstawiennych.⁹

Wznowienie leczenia: W przypadku przerwy w stosowaniu klozapiny wynoszącej ponad 2 dni, leczenie należy wznowić dawką 12,5 mg raz lub dwa razy na dobę w pierwszej dobie. Jeśli ta dawka będzie dobrze tolerowana, możliwe jest szybsze niż początkowo zwiększanie dawki do poziomu terapeutycznego. Jednak u pacjentów, u których w początkowej fazie leczenia wystąpiło zatrzymanie czynności serca lub oddechowej, ponowne zwiększanie dawki należy prowadzić z wyjątkową ostrożnością.¹⁰

Dawkowanie w zaburzeniach psychotycznych w chorobie Parkinsona

W zaburzeniach psychotycznych w przebiegu choroby Parkinsona, gdy inne metody leczenia okazały się nieskuteczne, stosuje się odmienne schematy dawkowania:¹¹

Rozpoczynanie leczenia:

• Dawka początkowa nie może przekraczać 12,5 mg/dobę, podawana wieczorem
• Dawkę dobową można następnie powoli zwiększać o 12,5 mg, najwyżej dwa razy w ciągu tygodnia
• Celem jest osiągnięcie dawki 50 mg w ciągu 2 tygodni
• Zaleca się podawanie całkowitej dawki dobowej raz na dobę, wieczorem

¹²

Zakres dawek terapeutycznych:

• Dawka podtrzymująca wynosi zwykle 25-37,5 mg/dobę
• Jeśli po tygodniowym leczeniu dawką 50 mg nie uzyskano zadowalającej odpowiedzi, dawkę można ostrożnie zwiększać o 12,5 mg tygodniowo

¹³

Dawka maksymalna: Dawki większe niż 50 mg/dobę należy stosować tylko w wyjątkowych przypadkach. Maksymalna dawka nie może przekraczać 100 mg/dobę.¹⁴

Zwiększanie dawki należy ograniczyć lub odłożyć w czasie, jeśli wystąpią: niedociśnienie ortostatyczne, nadmierna sedacja czy stan dezorientacji. W pierwszych tygodniach leczenia konieczne jest regularne kontrolowanie ciśnienia krwi.¹⁵

Dawka podtrzymująca: W przypadku całkowitego ustąpienia objawów psychotycznych przez co najmniej 2 tygodnie, można rozważyć zwiększenie dawki leków stosowanych w chorobie Parkinsona, jeśli wskazuje na to stan ruchowy pacjenta. Jeżeli w takiej sytuacji nastąpi nawrót objawów psychotycznych, można zwiększyć dawkę klozapiny o 12,5 mg tygodniowo, do maksymalnie 100 mg, podawanych raz lub w dwóch podzielonych dawkach na dobę.¹⁶

Zakończenie leczenia: W chorobie Parkinsona zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki o 12,5 mg w czasie przynajmniej jednego tygodnia (najlepiej dwóch).¹⁷

W przypadku wystąpienia neutropenii lub agranulocytozy leczenie należy natychmiast przerwać. W takich sytuacjach niezbędna jest ścisła kontrola psychiatryczna pacjenta, ponieważ objawy psychotyczne mogą szybko powrócić.¹⁸

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby: U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby klozapinę należy stosować z zachowaniem ostrożności, przy regularnym monitorowaniu parametrów czynnościowych wątroby.¹⁹

Dzieci i młodzież: Nie przeprowadzono badań z udziałem dzieci i młodzieży. Bezpieczeństwo stosowania i skuteczność klozapiny u osób poniżej 16 lat nie zostały ustalone, dlatego leku nie należy stosować w tej grupie wiekowej do czasu uzyskania dalszych danych.²⁰

Pacjenci w wieku 60 lat i starsi: U osób starszych leczenie należy rozpoczynać od szczególnie małych dawek – 12,5 mg podawanych jednorazowo w pierwszej dobie, a następnie zwiększać dawkę nie więcej niż o 25 mg na dobę.²¹

Sposób podawania

Klozapinę stosuje się doustnie.²²

Tabela dawkowania klozapiny