Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych

AuroMemo (chlorowodorek memantyny) należy do grupy farmakoterapeutycznej psychoanaleptyki, a dokładniej do innych leków przeciw otępieniu, sklasyfikowany kodem ATC: N06DX01. Substancja aktywna występuje w tabletkach powlekanych o dawkach 10 mg oraz 20 mg, co odpowiada odpowiednio 8,31 mg i 16,62 mg memantyny w postaci czystej.¹

Mechanizm działania

W patogenezie otępienia neurodegeneracyjnego, w tym choroby Alzheimera, istotną rolę odgrywają zaburzenia neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego. Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że to właśnie dysfunkcje w obszarze receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego) przyczyniają się zarówno do występowania objawów klinicznych, jak i do progresji choroby.²

Memantyna działa jako niekompetytywny antagonista receptora NMDA, charakteryzujący się średnim powinowactwem i zależnością od potencjału. Jej działanie polega na modyfikacji efektów patologicznie podwyższonych stężeń glutaminianu, które w przebiegu choroby Alzheimera mogą prowadzić do zaburzenia funkcji neuronalnych. Ten mechanizm działania odróżnia memantynę od innych leków stosowanych w leczeniu otępienia i stanowi o jej unikalnej wartości terapeutycznej.³

Badania kliniczne

Badania w otępieniu o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego

Skuteczność memantyny została potwierdzona w kluczowym badaniu klinicznym w grupie 252 pacjentów ambulatoryjnych z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania wynosiła 3-14 punktów). W terapii monoterapeutycznej memantyna wykazała statystycznie znamienny korzystny efekt terapeutyczny w porównaniu z placebo w okresie obserwacji trwającym 6 miesięcy.⁴

Wyniki wykazały przewagę memantyny nad placebo w następujących domenach:

• CIBIC-plus (ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem, p=0,025) – istotna poprawa w ogólnej ocenie klinicznej⁵
• ADCS-ADLsev (ocena wykonywania czynności życiowych w chorobie Alzheimera, p=0,003) – znacząca poprawa w zakresie codziennego funkcjonowania⁶
• SIB (ocena zaburzeń funkcji poznawczych, p=0,002) – istotna poprawa w obszarze funkcji kognitywnych⁷

Badania w otępieniu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego

W kolejnym kluczowym badaniu klinicznym analizującym skuteczność memantyny w monoterapii uczestniczyło 403 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (całkowita punktacja w skali MMSE na początku badania: 10-22 punktów). Zastosowanie memantyny przyniosło statystycznie znamiennie lepsze wyniki w porównaniu z placebo w dwóch pierwszorzędowych punktach końcowych ocenianych w 24 tygodniu terapii (na podstawie analizy LOCF – Last Observation Carried Forward):⁸

• ADAS-cog (podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera, p=0,003) – znacząca poprawa w zakresie funkcji poznawczych⁹
• CIBIC-plus (p=0,004) – znacząca poprawa w ogólnej ocenie klinicznej¹⁰

Warto jednak zaznaczyć, że w innym badaniu monoterapeutycznym dotyczącym pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (MMSE: 11-23 punktów), w którym uczestniczyło 470 pacjentów, nie osiągnięto statystycznie istotnej przewagi memantyny w pierwszorzędowym punkcie końcowym w 24 tygodniu terapii, zgodnie z prospektywnie zdefiniowaną analizą początkową.¹¹

Metaanaliza badań klinicznych

Przeprowadzono kompleksową metaanalizę wyników sześciu 6-miesięcznych badań klinicznych III fazy kontrolowanych placebo u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (MMSE <20 punktów). Analiza obejmowała badania zarówno z memantyną stosowaną w monoterapii, jak i w politerapii ze stałą dawką inhibitora acetylocholinesterazy.¹²

Metaanaliza wykazała statystycznie znamienny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w trzech kluczowych domenach:¹³

• funkcje poznawcze – poprawa lub spowolnienie deterioracji w testach neuropsychologicznych
• ogólna ocena kliniczna – poprawa w skali całościowej oceny stanu pacjenta
• codzienne funkcjonowanie – utrzymanie lub poprawa samodzielności w wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego

Szczególnie istotny jest wynik analizy pacjentów, u których doszło do pogorszenia we wszystkich trzech wymienionych domenach jednocześnie. Okazało się, że dwukrotnie większa liczba pacjentów otrzymujących placebo (21%) w porównaniu z pacjentami leczonymi memantyną (11%) doświadczyła pogorszenia we wszystkich trzech obszarach (p<0,0001). Wynik ten wyraźnie wskazuje na skuteczność memantyny w zapobieganiu postępowi choroby Alzheimera w różnych aspektach jej manifestacji klinicznej.¹⁴