Właściwości farmakodynamiczne finasterydu

Finasteryd należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów 5α-reduktazy testosteronu (kod ATC: G04CB01). Jest syntetycznym 4-azasteroidem, który działa jako swoisty kompetycyjny inhibitor enzymu wewnątrzkomórkowego 5α-reduktazy typu II. Ten enzym odgrywa kluczową rolę w przekształcaniu testosteronu w silniejszy androgen – dihydrotestosteron (DHT). Warto podkreślić, że prawidłowa czynność i wzrost gruczołu krokowego, a także jego rozrost, są ściśle uzależnione od przekształcania testosteronu do DHT. Finasteryd nie wykazuje powinowactwa do receptora androgenowego, co stanowi istotną cechę jego profilu farmakodynamicznego.¹

Wpływ na stężenie DHT i objętość gruczołu krokowego

Badania kliniczne dostarczyły dowodów na szybkie zmniejszenie stężeń DHT w osoczu o około 70% po zastosowaniu finasterydu. Ta redukcja prowadzi do istotnego zmniejszenia objętości gruczołu krokowego. Już po 3 miesiącach terapii obserwuje się zmniejszenie objętości gruczołu o około 20%, a proces ten postępuje, osiągając wartość około 27% po 3 latach stosowania leku. Szczególnie znaczące zmniejszenie objętości występuje w strefie okołocewkowej, która bezpośrednio otacza cewkę moczową. Co istotne, przeprowadzone badania urodynamiczne potwierdziły znaczne zmniejszenie napięcia wypieracza w wyniku zmniejszenia niedrożności.²

Poprawa parametrów klinicznych

Efekty kliniczne terapii finasterydem są zauważalne stosunkowo szybko. Po kilku tygodniach stosowania uzyskano znaczną poprawę maksymalnego przepływu moczu oraz złagodzenie objawów w porównaniu z początkowym stanem. Istotne różnice w porównaniu z placebo udokumentowano odpowiednio w 4. i 7. miesiącu leczenia. Co szczególnie ważne z klinicznego punktu widzenia, wszystkie parametry skuteczności pozostały zachowane podczas całego 3-letniego okresu kontrolnego.³

Długoterminowe efekty leczenia finasterydem

Wpływ na występowanie powikłań BPH

W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów z umiarkowanymi do ciężkich objawami łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH), powiększeniem gruczołu krokowego stwierdzonym w badaniu per rectum oraz niewielką ilością zalegającego moczu, finasteryd wykazał znaczącą skuteczność w prewencji powikłań. W okresie czterech lat terapii zaobserwowano zmniejszenie częstości występowania ostrego zatrzymania moczu z 7/100 do 3/100 pacjentów. Równocześnie odnotowano redukcję konieczności interwencji chirurgicznej (przezcewkowej resekcji gruczołu krokowego – TURP lub prostatektomii) z 10/100 do 5/100 pacjentów.⁴

Te korzystne wyniki były związane z 2-punktową poprawą na skali objawów QUASI-AUA (zakres 0-34), utrzymującym się zmniejszeniem objętości gruczołu krokowego o około 20% oraz utrzymującym się wzrostem przepływu cewkowego.⁵

Badanie MTOPS – finasteryd w terapii objawowej BPH

Szczególnie istotne dane dotyczące skuteczności finasterydu pochodzą z badania MTOPS (Medical Therapy of Prostatic Symptoms). To rozległe badanie kliniczne trwało od 4 do 6 lat i objęło 3047 mężczyzn z objawami BPH, których losowo przydzielono do czterech grup terapeutycznych:

• finasteryd w dawce 5 mg na dobę (n=768)
• doksazosyna w dawce 4 lub 8 mg na dobę (podawanie od 1 mg do 4 mg lub 8 mg przez okres 3 tygodni, n=756)
• terapia skojarzona finasterydem w dawce 5 mg na dobę i doksazosyną w dawce 4 lub 8 mg na dobę (n=786)
• placebo (n=737)⁶

Główny punkt końcowy badania MTOPS określono jako czas do progresji klinicznej BPH, zdefiniowany jako:

• potwierdzony wzrost na skali objawów o ≥4 punkty w porównaniu z wartością wyjściową
• ostre zatrzymanie moczu
• niewydolność nerek związana z BPH
• nawracające zakażenia układu moczowego lub posocznica moczowa
• nietrzymanie moczu⁷

Wyniki badania MTOPS – redukcja ryzyka progresji BPH

Wyniki badania MTOPS wyraźnie potwierdziły skuteczność finasterydu. W porównaniu z placebo, wszystkie aktywne terapie prowadziły do znacznego zmniejszenia ryzyka progresji klinicznej BPH:

• finasteryd – redukcja o 34%
• doksazosyna – redukcja o 39%
• terapia skojarzona – redukcja o 67%⁸

Analiza częstości progresji klinicznej w przeliczeniu na 100 osobo-lat wykazała:

Powyższe dane wskazują na znaczące korzyści kliniczne wynikające ze stosowania finasterydu, zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym.⁹

Szczegółowa analiza punktów końcowych MTOPS

Szczegółowa analiza przypadków progresji BPH w badaniu MTOPS wykazała, że większość (274 z 351 przypadków) stanowiły potwierdzone wzrosty na skali objawów o ≥4 punkty. Ryzyko progresji na skali objawów uległo zmniejszeniu:

• w grupie finasterydu – o 30% (95% CI 6 do 48%)
• w grupie doksazosyny – o 46% (95% CI 25 do 60%)
• w grupie leczenia skojarzonego – o 64% (95% CI 48 do 75%)¹⁰

Ostre zatrzymanie moczu, będące poważnym powikłaniem BPH, stanowiło 41 z 351 przypadków progresji BPH w badaniu. Ryzyko rozwoju tego powikłania uległo zmniejszeniu:

• w grupie finasterydu – o 67%
• w grupie doksazosyny – o 31%
• w grupie leczenia skojarzonego – o 79%¹¹

Należy podkreślić, że jedynie grupy finasterydu i leczenia skojarzonego różniły się znacząco w porównaniu z grupą placebo w zakresie redukcji ryzyka ostrego zatrzymania moczu, co wskazuje na szczególną skuteczność finasterydu w zapobieganiu temu poważnemu powikłaniu BPH.¹²