Właściwości farmakodynamiczne leku Aciclovir Altan

Aciclovir Altan należy do grupy farmakoterapeutycznej leków działających bezpośrednio na wirusy, a dokładniej do nukleozydów i nukleotydów, z wyłączeniem inhibitorów odwrotnej transkryptazy. Kod klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC) leku to J05AB01. Acyklowir stanowiący substancję czynną produktu jest syntetycznym analogiem nukleozydu purynowego, który wykazuje działanie przeciwwirusowe w warunkach zarówno in vitro, jak i in vivo.¹

Spektrum aktywności przeciwwirusowej

Acyklowir wykazuje aktywność przeciwwirusową wobec szeregu wirusów z rodziny Herpesviridae, hamując ich namnażanie. Spektrum działania obejmuje:

• Herpes simplex typu 1 (HSV-1) – wobec tego wirusa acyklowir wykazuje najsilniejsze działanie przeciwwirusowe w hodowlach komórkowych
• Herpes simplex typu 2 (HSV-2) – drugi pod względem wrażliwości na acyklowir
• Varicella-zoster (VZV) – wirus ospy wietrznej i półpaśca
• Epsteina-Barr (EBV) – czynnik etiologiczny mononukleozy zakaźnej
• Cytomegalii (CMV) – wykazujący najmniejszą wrażliwość na działanie acyklowiru

²

Mechanizm działania

Selektywność działania acyklowiru wobec komórek zakażonych wirusem wynika z jego specyficznego mechanizmu działania. Acyklowir charakteryzuje się wysoką wybiórczością w hamowaniu replikacji wirusów HSV-1, HSV-2, VZV i EBV. W niezakażonych, zdrowych komórkach ssaków acyklowir nie jest substratem dla enzymu kinazy tymidynowej (TK), co sprawia, że wykazuje niską toksyczność wobec komórek gospodarza.³

Proces aktywacji acyklowiru w komórkach zakażonych wirusem przebiega wieloetapowo:

1. Fosforylacja do monofosforanu – acyklowir ulega przekształceniu do monofosforanu acyklowiru przez kinazę tymidynową kodowaną przez wirusy HSV, VZV i EBV
2. Przekształcenie do difosforanu – pod wpływem enzymów komórkowych monofosforan acyklowiru ulega dalszej fosforylacji do difosforanu
3. Powstanie trifosforanu – ostateczna forma aktywna leku, będąca substratem dla wirusowej polimerazy DNA
4. Wbudowanie do DNA wirusa – trifosforan acyklowiru zostaje włączony do łańcucha wirusowego DNA przez wirusową polimerazę DNA
5. Zahamowanie replikacji – wbudowanie acyklowiru powoduje przerwanie syntezy łańcucha wirusowego DNA, co uniemożliwia dalszą replikację wirusa

⁴

Oporność na acyklowir

Długotrwałe lub powtarzane stosowanie acyklowiru, szczególnie u pacjentów z istotnym niedoborem odporności, może prowadzić do selekcji szczepów wirusowych o zmniejszonej wrażliwości na lek. W takich przypadkach pacjenci mogą nie odpowiadać adekwatnie na kontynuację terapii acyklowirem.⁵

Mechanizmy oporności na acyklowir obejmują głównie:

• Deficyt kinazy tymidynowej – większość wyizolowanych szczepów opornych charakteryzuje się brakiem lub zmniejszoną aktywnością tego enzymu, co uniemożliwia fosforylację acyklowiru do aktywnej formy
• Zmiany strukturalne kinazy tymidynowej – u części szczepów stwierdzono modyfikacje struktury enzymu, obniżające jego powinowactwo do acyklowiru
• Mutacje wirusowej polimerazy DNA – również mogą przyczyniać się do rozwoju oporności na acyklowir

⁶

Eksperymentalne badania in vitro potwierdzają możliwość selekcji szczepów HSV o zmniejszonej wrażliwości na acyklowir pod wpływem ekspozycji na lek. Należy jednak zaznaczyć, że dotychczas nie wyjaśniono jednoznacznie związku między wrażliwością izolatów HSV określoną w warunkach laboratoryjnych a skutecznością kliniczną acyklowiru.⁷

Zalecenia dodatkowe

W celu zmniejszenia ryzyka transmisji zakażenia, zaleca się pacjentom stosującym acyklowir unikanie przenoszenia wirusa na inne osoby, szczególnie w przypadku występowania aktywnych zmian chorobowych.⁸