Zapalenie wątroby toksyczne
Etiologia i przyczyny
Zapalenie wątroby toksyczne (toxic hepatitis) to stan zapalny wątroby wywołany ekspozycją na substancje toksyczne, takie jak alkohol, leki (w tym paracetamol, NLPZ, amoksycylina z kwasem klawulanowym, statyny, metotreksat), chemikalia przemysłowe (np. czterochlorek węgla, chlorek winylu, trichloroetylen) oraz suplementy ziołowe (np. aloes, kava, efedra). Stanowi 10-15% przypadków niewydolności wątroby globalnie i jest najczęstszą przyczyną ostrej niewydolności wątroby w USA i Europie (20-40% przypadków). Toksyczne zapalenie wątroby może mieć przebieg od kilku godzin do miesięcy po ekspozycji i dzieli się na alkoholowe, chemiczne oraz polekowe (DILI). Mechanizmy uszkodzenia obejmują toksyczność zależną od dawki (np. paracetamol z metabolitem NAPQI) oraz idiosynkratyczne reakcje immunologiczne. Czynniki ryzyka to m.in. przewlekłe choroby wątroby, alkohol, wiek, płeć żeńska, mutacje genetyczne i narażenie zawodowe na hepatotoksyny.
- Zapalenie wątroby toksyczne – definicja
- Kategorie toksycznego zapalenia wątroby
- Etiologia toksycznego zapalenia wątroby
- Alkoholowe zapalenie wątroby
- Polekowe zapalenie wątroby
- Zapalenie wątroby wywołane ziołami i suplementami
- Zapalenie wątroby wywołane chemikaliami przemysłowymi
- Mechanizmy toksyczności wątrobowej
- Czynniki ryzyka toksycznego zapalenia wątroby
- Hepatotoksyczność chemikaliów przemysłowych
- Hepatotoksyczność alkoholowa
- Hepatotoksyczność polekowa
- Toksyczność ziół i suplementów
- Toksyny środowiskowe
- Mechanizmy uszkodzenia wątroby przez leki
- Podsumowanie
Zapalenie wątroby toksyczne – definicja
Zapalenie wątroby toksyczne (ang. toxic hepatitis) to stan zapalny wątroby wywołany reakcją na ekspozycję na substancje toksyczne. Jest to forma uszkodzenia wątroby spowodowana kontaktem z określonymi substancjami toksycznymi, które mogą obejmować alkohol, leki, chemikalia lub suplementy diety.12 Zapalenie wątroby toksyczne występuje, gdy wątroba rozwija stan zapalny w wyniku narażenia na substancję toksyczną lub gdy pacjent przyjmie zbyt dużą dawkę leku, zarówno na receptę, jak i dostępnego bez recepty.12
Toksyczne zapalenie wątroby stanowi 10-15% wszystkich przypadków niewydolności wątroby na świecie.1 Jest to również najczęstsza przyczyna ostrej niewydolności wątroby w Stanach Zjednoczonych i Europie, odpowiadająca za 20-40% wszystkich przypadków piorunującej niewydolności wątrobowej.12 W niektórych przypadkach toksyczne zapalenie wątroby rozwija się w ciągu kilku godzin lub dni po ekspozycji na toksynę, w innych przypadkach może to zająć tygodnie lub miesiące.12
Kategorie toksycznego zapalenia wątroby
Toksyczne zapalenie wątroby dzieli się na trzy główne kategorie:1
- Zapalenie wątroby wywołane alkoholem (alkoholowe zapalenie wątroby) – spowodowane długotrwałym, nadmiernym spożywaniem alkoholu12
- Zapalenie wątroby wywołane chemikaliami – spowodowane ekspozycją na określone chemikalia; najczęściej występuje w wyniku narażenia na chemikalia lub rozpuszczalniki w miejscu pracy12
- Zapalenie wątroby wywołane lekami (DILI – Drug-Induced Liver Injury) – spowodowane powtarzającym się lub nadmiernym stosowaniem niektórych leków, w tym leków dostępnych bez recepty, leków na receptę lub suplementów12
Etiologia toksycznego zapalenia wątroby
Toksyczne zapalenie wątroby może być wywołane przez wiele czynników, przy czym wątroba jest szczególnie narażona ze względu na jej centralną rolę w metabolizmie i detoksykacji substancji wprowadzanych do organizmu.1 Wątroba przetwarza prawie wszystko, co człowiek spożywa, w tym chemikalia, leki i alkohol, co czyni ją podatną na uszkodzenia toksyczne.12
Alkoholowe zapalenie wątroby
Alkohol jest dobrze znaną przyczyną uszkodzenia wątroby, choć zakres uszkodzeń znacznie różni się u osób nadużywających alkoholu.1 Długotrwałe, intensywne spożywanie alkoholu może prowadzić do alkoholowego zapalenia wątroby – stanu zapalnego wątroby spowodowanego alkoholem, który może prowadzić do niewydolności wątroby.12
Uszkodzenie wątroby spowodowane alkoholem wynika z kilku mechanizmów:1
- Organizm rozkładając alkohol wytwarza wysoce toksyczne substancje chemiczne
- Te chemikalia wywołują stan zapalny, który niszczy komórki wątroby
- Z czasem blizny zastępują zdrową tkankę wątroby (marskość wątroby)
- Inne czynniki, takie jak niedobór składników odżywczych, ponieważ osoby pijące często nie otrzymują wystarczającej ilości składników odżywczych z powodu złego odżywiania. Ponadto alkohol utrudnia organizmowi prawidłowe wykorzystanie składników odżywczych1
Polekowe zapalenie wątroby
Liczne leki, zarówno na receptę, jak i dostępne bez recepty, suplementy ziołowe lub toksyny mogą powodować uszkodzenie wątroby.12 Ponad 1000 leków, toksyn i ziół zostało zgłoszonych jako powodujące uszkodzenie wątroby.12
Leki dostępne bez recepty – środki przeciwbólowe bez recepty, takie jak:12
- Paracetamol (Tylenol) – najczęstsza przyczyna polekowego uszkodzenia wątroby w USA (42% przypadków ostrego uszkodzenia wątroby)123
- Aspiryna
- Ibuprofen (Advil, Motrin IB)
- Naproksen (Aleve)
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą również powodować polekowe zapalenie wątroby.1 Leki te mogą uszkodzić wątrobę, szczególnie jeśli są przyjmowane często lub w połączeniu z alkoholem.12
Leki na receptę – niektóre leki związane z poważnym uszkodzeniem wątroby to:12
- Statyny używane do leczenia wysokiego poziomu cholesterolu
- Amoksycylina z kwasem klawulanowym (Augmentin) – najczęstszy lek wśród antybiotyków powodujący toksyczne zapalenie wątroby12
- Fenytoina (Dilantin, Phenytek)
- Azatiopryna (Azasan, Imuran)
- Niacyna (Niaspan)
- Ketokonazol
- Niektóre leki przeciwwirusowe
- Steroidy anaboliczne
- Inne leki, które mogą prowadzić do uszkodzenia wątroby, to:123
- Amiodaron
- Pigułki antykoncepcyjne
- Chlorpromazyna
- Erytromycyna
- Halotan (rodzaj znieczulenia)
- Metyldopa
- Izoniazyd
- Metotreksat
- Tetracykliny
- Niektóre leki przeciwdrgawkowe
- Disulfiram
Antybiotyki są najczęstszą klasą leków powodujących toksyczność wątroby, a amoksycylina z kwasem klawulanowym wyróżnia się jako najczęstszy lek w tej klasie.1 Idiosynkratyczne polekowe uszkodzenie wątroby (idiosyncratic DILI) jest najczęściej powodowane przez:1
- Antybiotyki (45,4%): amoksycylina z kwasem klawulanowym (najczęściej), sulfametoksazol z trimetoprimem, cyprofloksacyna, izoniazyd (INH)
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
- Suplementy ziołowe i dietetyczne (16,1%): ekstrakt z zielonej herbaty, steroidy anaboliczne, suplementy diety wieloskładnikowe
- Leki sercowo-naczyniowe (10%): statyny, amiodaron
- Leki działające na ośrodkowy układ nerwowy (OUN): walproinian, fenytoina
- Leki przeciwnowotworowe: inhibitory kinazy tyrozynowej, inhibitory czynnika martwicy nowotworów, inhibitory alfa, metotreksat
Zapalenie wątroby wywołane ziołami i suplementami
Pomimo powszechnej dostępności, niektóre zioła i suplementy diety mogą powodować toksyczne zapalenie wątroby.12 Zioła uważane za niebezpieczne dla wątroby obejmują:123
- Aloes zwyczajny
- Pluskwica groniasta (Black cohosh)
- Cascara
- Chaparral
- Żywokost (Comfrey)
- Kava
- Efedra
- Inne niebezpieczne suplementy to:12
- Kwas usnowy
- 1,3-dimetyloamylamina (1,3-DMAA)
- Sprzężony kwas linolowy (CLA)
- Garcinia cambogia
- Ma huang (Efedra)
- Produkty Herbalife zawierające mieszanki ziół
Dzieci mogą rozwinąć uszkodzenie wątroby, jeśli pomylą suplementy witaminowe z cukierkami i przyjmą duże dawki.12 Ponadto przyjmowanie zbyt dużej ilości witaminy A (ponad 40 000 j.m. dziennie) może spowodować toksyczność wątroby wywołaną witaminą A.1
Hepatotoksyczność związana ze stosowaniem preparatów ziołowych nie jest rzadkością w społeczeństwach zachodnich i azjatyckich.1 W Korei ponad 50% pacjentów z ostrym zapaleniem wątroby jest spowodowanych lekami lub toksynami, a 42-74,5% przyczyn toksycznego zapalenia wątroby stanowiły leki orientalne i inne zioła.1
Zapalenie wątroby wywołane chemikaliami przemysłowymi
Chemikalia, na które może być narażony pracownik, mogą powodować uszkodzenie wątroby.12 W środowisku zawodowym toksyczne zapalenie wątroby może wystąpić, gdy pracownicy są narażeni na chemikalia przemysłowe zdolne do uszkodzenia wątroby.1
Powszechne chemikalia mogące powodować uszkodzenie wątroby to:123
- Czterochlorek węgla – rozpuszczalnik do czyszczenia na sucho
- Chlorek winylu – stosowany do produkcji tworzyw sztucznych
- Parakwat – herbicyd
- Polichlorowane bifenyle – grupa chemikaliów przemysłowych
- Inne toksyczne chemikalia obejmują:12
- Arsen
- Benzen i jego pochodne
- Dimetyloformamid (DMF)
- Dimetyloocetamid (DMA)
- Trichloroetylen (TCE)
- Tetrachloroetylen
- Chloroform
- Ksylen
- Toluen
Czterochlorek węgla jest jednym z najpotężniejszych rozpuszczalników toksycznych dla wątroby i jest szeroko stosowany w badaniach naukowych do oceny uszkodzenia wątroby i środków hepatoprotektywnych. Toksyczność wątroby była obserwowana w literaturze u osób narażonych na ksylen i toluen.1
Stwierdzono, że 10% pracowników narażonych na TCE ma żółtaczkę z masywną martwicą wątroby. Dane u ludzi, choć ograniczone, wyraźnie sugerują toksyczny wpływ na wątrobę człowieka. Opisy przypadków określają TCE jako wywołujący zapalenie wątroby i martwicę wątroby.1
Mechanizmy toksyczności wątrobowej
Mechanizmy patofizjologiczne hepatotoksyczności są nadal badane i obejmują zarówno mechanizmy wewnątrzkomórkowe, jak i pozakomórkowe.1 Klasyczny podział reakcji na leki obejmuje co najmniej dwie główne grupy:1
- Leki bezpośrednio wpływające na wątrobę (toksyczność zależna od dawki)
- Leki, które wywołują odpowiedź immunologiczną (toksyczność idiosynkratyczna)
Toksyczność zależna od dawki
Toksyczność zależna od dawki (typ A) występuje, gdy leki lub toksyny mają przewidywalne krzywe dawka-odpowiedź (wyższe stężenia powodują większe uszkodzenie wątroby) i dobrze scharakteryzowane mechanizmy toksyczności, takie jak bezpośrednie uszkodzenie tkanki wątroby lub blokowanie procesu metabolicznego.1
Reakcje typu A stanowią 80% wszystkich toksyczności.1 Najważniejszym przykładem toksyczności zależnej od dawki jest przedawkowanie paracetamolu (Tylenol).1
Hepatotoksyczność paracetamolu wynika z toksycznego metabolitu NAPQI.1 Paracetamol jest zwykle dobrze tolerowany w przepisanej dawce, ale przedawkowanie jest najczęstszą przyczyną polekowego uszkodzenia wątroby i ostrej niewydolności wątroby na całym świecie.1
Toksyczność idiosynkratyczna
Idiosynkratyczne (typu B) uszkodzenie występuje bez ostrzeżenia, gdy czynniki powodują nieprzewidywalną hepatotoksyczność u podatnych osób, co nie jest związane z dawką i ma zmienny okres utajenia.1
Idiosynkratyczną toksyczność lekową trudno wykryć we wczesnych badaniach klinicznych, które zwykle obejmują co najwyżej kilka tysięcy pacjentów.1 Większość leków powoduje niezależny od dawki wzorzec hepatotoksyczności.1
W alergii na leki wątroba jest uszkadzana przez stan zapalny, który występuje, gdy układ odpornościowy organizmu atakuje leki za pomocą przeciwciał i komórek odpornościowych.1
Czynniki ryzyka toksycznego zapalenia wątroby
Czynniki, które mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia toksycznego zapalenia wątroby, obejmują:123
- Przyjmowanie leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty lub niektórych leków na receptę. Przyjmowanie leku lub leku przeciwbólowego dostępnego bez recepty, który niesie ryzyko uszkodzenia wątroby, zwiększa ryzyko toksycznego zapalenia wątroby. Jest to szczególnie prawdziwe, jeśli przyjmujesz wiele leków lub przyjmujesz więcej niż zalecaną dawkę leku.
- Występowanie choroby wątroby. Posiadanie poważnego zaburzenia wątroby, takiego jak marskość wątroby lub niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, sprawia, że jesteś znacznie bardziej podatny na działanie toksyn.
- Zapalenie wątroby. Przewlekłe zakażenie wirusem zapalenia wątroby (zapalenie wątroby typu B, zapalenie wątroby typu C lub jeden z innych niezwykle rzadkich wirusów zapalenia wątroby, które mogą utrzymywać się w organizmie) sprawia, że wątroba jest bardziej wrażliwa.
- Starzenie się. Wraz z wiekiem wątroba rozkłada szkodliwe substancje wolniej. Oznacza to, że toksyny i ich produkty uboczne pozostają w organizmie dłużej.
- Picie alkoholu. Picie alkoholu podczas przyjmowania leków lub niektórych suplementów ziołowych zwiększa ryzyko toksyczności.
- Płeć żeńska. Ponieważ kobiety wydają się metabolizować niektóre toksyny wolniej niż mężczyźni, ich wątroby są narażone na wyższe stężenia szkodliwych substancji we krwi przez dłuższy czas. Zwiększa to ryzyko toksycznego zapalenia wątroby.
- Posiadanie określonych mutacji genetycznych. Dziedziczenie pewnych mutacji genetycznych, które wpływają na produkcję i działanie enzymów wątrobowych, które rozkładają toksyny, może sprawić, że będziesz bardziej podatny na toksyczne zapalenie wątroby.
- Praca z toksynami przemysłowymi. Praca z niektórymi chemikaliami przemysłowymi naraża Cię na ryzyko toksycznego zapalenia wątroby.
- Niektóre serotypy HLA (ludzki antygen leukocytarny) zostały zidentyfikowane jako czynniki ryzyka polekowego uszkodzenia wątroby.
- Przewlekły alkoholizm
- Ciąża
- Podwyższony wskaźnik masy ciała (BMI)
Toksyczne zapalenie wątroby może wystąpić u każdego w każdym wieku, ponieważ jego występowanie zależy przede wszystkim od spożycia substancji toksycznej.1
Hepatotoksyczność chemikaliów przemysłowych
Choć wiele chemikaliów przemysłowych jest uznawanych za hepatotoksyczne, choroba wątroby wynikająca z narażenia zawodowego jest rzadko podejrzewana lub diagnozowana.1 Krajowa Biblioteka Medycyny Haz-Map wymienia 23 podstawowe hepatotoksyny i ponad 600 drugorzędnych hepatotoksyn, zwiększając ryzyko choroby dla pracowników w zawodach lub branżach używających te chemikalia.1
Zawodowe toksyczne zapalenie wątroby można podzielić na trzy typy:1
- Hepatokomórkowe
- Cholestatyczne
- Mieszane
Diagnoza zawodowego toksycznego zapalenia wątroby wymaga spełnienia 3 kryteriów:1
- Zaburzenia czynności wątroby powinny wystąpić dopiero po narażeniu zawodowym, z historią medyczną narażenia zawodowego w miejscu pracy
- Poziom enzymów wątrobowych musi być co najmniej dwa razy większy niż górna granica normy
- Należy wykluczyć inne przyczyny uszkodzenia wątroby, takie jak infekcja wirusowa i autoimmunologiczne zapalenie wątroby
Najważniejsze czynniki przyczyniające się do toksyczności wątroby to wiązanie białek, różnice gatunkowe, punkty wiązania wewnątrz wątroby wewnątrzkomórkowej, stan odżywienia, czynniki genetyczne, interakcja z używanymi lekami, nadużywanie alkoholu i interakcja oraz wiek.1
Hepatotoksyczne działanie niektórych rozpuszczalników zostało rozpoznane już w 1887 r. Po steatozie, martwica jest drugim najczęstszym skutkiem uszkodzenia wątroby w wyniku działania hepatotoksycznych rozpuszczalników.1
Hepatotoksyczność alkoholowa
Nadmierne spożycie alkoholu może powodować uszkodzenie wątroby i stan zapalny. Może to być również określane jako alkoholowe zapalenie wątroby.1 Alkoholowe zapalenie wątroby jest spowodowane uszkodzeniem wątroby przez picie alkoholu. Picie alkoholu niszczy komórki wątroby.1
Sposób, w jaki alkohol uszkadza wątrobę i dlaczego robi to tylko u niektórych osób pijących dużo, nie jest jasny. Jednak związek między długotrwałym, nadmiernym spożyciem alkoholu a uszkodzeniem wątroby jest dobrze udokumentowany.12
U osób podatnych na związane z alkoholem uszkodzenie wątroby – prawdopodobnie z powodu genetyki – intensywne picie może spowodować ostrą niewydolność wątroby. Inne osoby mogą rozwinąć postępującą chorobę wątroby w wyniku regularnego, intensywnego spożywania alkoholu.1
Najczęstszym przykładem marskości wywołanej przez lek jest marskość alkoholowa.1
Hepatotoksyczność polekowa
Uszkodzenie wątroby wywołane lekiem (DILI) to uraz wątroby, który może wystąpić podczas przyjmowania niektórych leków.12 Jest to najczęstsza przyczyna ostrej niewydolności wątroby w krajach zachodnich i jest odpowiedzialna za 20% do 40% wszystkich przypadków piorunującej niewydolności wątrobowej.1
Polekowe uszkodzenie wątroby jest również najczęściej cytowanym powodem wycofania leku z rynku po zatwierdzeniu (do 32 procent wycofań leków).12 W latach 1998-2000 Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zaleciła wycofanie z rynku 2 leków ze względu na powodowanie poważnego uszkodzenia wątroby: bromfenak i troglitazon.1
Spektrum polekowego uszkodzenia wątroby waha się od łagodnego przemijającego podwyższenia poziomu transaminaz do zapalenia wątroby, cholestazy i piorunującej niewydolności wątroby.1 Leki mogą powodować ostre i przewlekłe zapalenie wątroby (zapalenie komórek wątroby), które może prowadzić do martwicy (śmierci) komórek.1
Niektóre leki mogą powodować uszkodzenie wątroby na różne sposoby:1
- Zapalenie wątroby (zapalenie komórek wątroby)
- Martwica (śmierć komórek wątroby) często jest spowodowana cięższym zapaleniem wątroby
- Cholestaza (zmniejszone wydzielanie i/lub przepływ żółci)
- Steatoza (gromadzenie się tłuszczu w wątrobie)
- Marskość (zaawansowane bliznowacenie wątroby) w wyniku przewlekłego zapalenia wątroby, cholestazy lub stłuszczenia wątroby
Przykładami leków, które mogą powodować przewlekłe choroby wątroby i marskość, są metotreksat (Rheumatrex), amiodaron (Cordarone) i metyldopa (Aldomet).1
Leki mogą powodować choroby wątroby na kilka sposobów.1 Niektóre leki są bezpośrednio szkodliwe dla wątroby; inne są przekształcane przez wątrobę w chemikalia, które mogą powodować uszkodzenie wątroby bezpośrednio lub pośrednio.1
Polekowe uszkodzenie wątroby może wystąpić w przypadku przedawkowania lub dawkowania terapeutycznego, albo z powodu bezpośredniej, istotnej hepatotoksyczności leku, albo w wyniku idiosynkratycznej (nieprzewidywalnej) hepatotoksyczności. Około 10% przypadków ma charakter idiosynkratyczny.1
| Kategoria leków | Przykłady | Mechanizm toksyczności |
|---|---|---|
| Leki przeciwbólowe | Paracetamol (Tylenol), NLPZ (ibuprofen, aspiryna, naproksen) | Bezpośrednia toksyczność (paracetamol poprzez metabolit NAPQI), nasilana przez alkohol |
| Antybiotyki | Amoksycylina z kwasem klawulanowym, izoniazyd, tetracykliny, erytromycyna | Głównie idiosynkratyczne, z możliwą odpowiedzią immunologiczną |
| Leki na układu krążenia | Statyny, amiodaron | Toksyczność mitochondrialna, stres oksydacyjny |
| Leki przeciwnowotworowe | Metotreksat, inhibitory kinazy tyrozynowej | Bezpośrednie działanie cytotoksyczne, zwiększona przy nadużywaniu alkoholu |
| Leki neurologiczne | Fenytoina, walproinian, fenobarbital | Idiosynkratyczne, metabolity toksyczne |
| Steroidy i hormony | Steroidy anaboliczne, pigułki antykoncepcyjne | Wpływ na metabolizm lipidów, cholestaza |
| Suplementy ziołowe | Aloes, pluskwica groniasta, kava, efedra | Zróżnicowane, potencjalnie immunologiczne, zanieczyszczenia |
Toksyczność ziół i suplementów
Hepatotoksyczność z użycia ziół i suplementów diety stanowi około 20% wszystkich przypadków polekowego uszkodzenia wątroby i może być najczęstszym poważnym działaniem niepożądanym suplementów ziołowych.1 W Korei preparaty ziołowe i suplementy diety są głównymi przyczynami polekowego zapalenia wątroby.1
Zioła lecznicze są często stosowane w regionie orientalnym do leczenia różnych chorób i objawów. Prawie 50% pacjentów z toksycznym zapaleniem wątroby jest związanych z tymi ziołami i suplementami zdrowotnymi w Korei.1
Zioła kava zostało zgłoszone jako hepatotoksyczne i zostało wycofane z rynku niemieckiego. FDA wydała również ostrzeżenie w USA. Kava to roślina lecznicza stosowana przy lęku.12
Niektóre suplementy ziołowe, szczególnie te z Chin i Indii, okazały się wywoływać hepatotoksyczność w wyniku niewłaściwych metod ekstrakcji i zanieczyszczenia metalami ciężkimi (głównie rtęcią, ołowiem, arsenem, kadmem) i innych przyczyn.1
Uszkodzenie wątroby wywołane ziołami (HILI) i polekowe uszkodzenie wątroby (DILI) są dobrze rozpoznane i mogą objawiać się zarówno ostrymi, jak i przewlekłymi chorobami wątroby.1
Toksyny środowiskowe
Toksyny środowiskowe – metale ciężkie, chemikalia przemysłowe, pestycydy i inne zanieczyszczenia powietrza powodują uszkodzenie wątroby poprzez różne mechanizmy, takie jak stres oksydacyjny, stan zapalny i bezpośrednie działanie cytotoksyczne.1
Toksyczne zapalenie wątroby jest każdą ostrą lub podostrą martwicą wątroby lub innym nieokreślonym chemicznym zapaleniem wątroby spowodowanym ekspozycją na niemedialne czynniki toksyczne inne niż alkohol etylowy, w tym m.in. czterochlorek węgla, chloroform, czterochloroetan, trichloroetylen, fosfor, TNT, chloronaftaleny, metylenodianiliny, dwubromek etylenu i rozpuszczalniki organiczne.1
Specjalistyczne toksyny, które mogą powodować toksyczność wątroby, to:1
- Toksyna grzyba Amanita phalloides
- Toksyna Bacillus cereus
- Toksyna sinic
- Rozpuszczalniki organiczne (np. czterochlorek węgla)
- Żółty fosfor
Mechanizmy uszkodzenia wątroby przez leki
Leki mogą wywoływać bezpośrednie uszkodzenie komórek wątroby, zakłócać metabolizm komórkowy i powodować zmiany strukturalne.1 Toksyny i leki mogą powodować uszkodzenie wątroby poprzez różne mechanizmy, w tym bezpośrednie uszkodzenie komórek, chorobę żylno-okluzyjną lub chorobę nadwrażliwości.1
Skutki hepatotoksyczne obserwowano w przypadku środków wspomagających odchudzanie, w tym kwasu usnowego, 1,3-dimetyloamylaminy (1,3-DMAA), sprzężonego kwasu linolowego (CLA), garcinia cambogia, ma huang (Efedra) i produktów Herbalife, które zawierają mieszanki ziół.1
Wysokie dawki witaminy A mogą być hepatotoksyczne, podobnie jak pewne botaniki. Mikropęcherzykowe stłuszczenie obserwuje się w przypadku alkoholu, aspiryny, kwasu walproinowego, amiodaronu, piroksykamu, stawudyny, didanozyny, newirapiny i wysokich dawek tetracykliny.12
Niektóre leki wydają się mieć różne toksyczności w zależności od rasy. Osoby starsze są narażone na zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby z powodu zmniejszonego klirensu, interakcji lek-lek, zmniejszonego przepływu krwi przez wątrobę, zmian w wiązaniu leku i mniejszej objętości wątroby.1
Osoby z alkoholizmem są podatne na toksyczność leku, ponieważ alkohol wywołuje uszkodzenie wątroby i zmiany marskości, które zmieniają metabolizm leku.1
Podsumowanie
Toksyczne zapalenie wątroby jest stanem wywoływanym przez ekspozycję na różnorodne substancje, w tym leki, alkohol, chemikalia i zioła. Może mieć różne stopnie nasilenia – od łagodnych bezobjawowych form po poważne, zagrażające życiu uszkodzenie wątroby wymagające przeszczepu. Wczesne rozpoznanie i usunięcie czynnika wywołującego są kluczowe w leczeniu. Dzięki wyjątkowej zdolności wątroby do regeneracji, jeśli ekspozycja na substancje toksyczne jest zatrzymana we wczesnych stadiach, toksyczne zapalenie wątroby może ustąpić samoistnie.1
Ze względu na rosnące zainteresowanie zdrowiem i stosowaniem leków ziołowych, rośnie również ryzyko rozwoju DILI. Jednak istnieje niewiele danych dotyczących częstości występowania i objawów klinicznych DILI wywołanego przez leki ziołowe.1
W ostrym uszkodzeniu wątroby o nieokreślonej etiologii klinicyści powinni wykluczyć zapalenie wątroby wywołane rozpuszczalnikami organicznymi.1 Zapalenie wątroby wywołane rozpuszczalnikami organicznymi może samoistnie ustąpić, ale może również nawrócić. Dlatego ważne jest, aby jak najszybciej rozważyć możliwość narażenia na chemikalia jako przyczynę ostrej niewydolności wątroby i poinstruować pacjenta, aby unikał narażenia.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.