Zaburzenie depersonalizacji i derealizacji
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zaburzenie depersonalizacji i derealizacji (DDS) dotyka około 1% populacji i charakteryzuje się zróżnicowanym, często przewlekłym przebiegiem, który może być oporny na standardowe metody leczenia. Średni czas oczekiwania na właściwą diagnozę wynosi około 12 lat, co znacząco wpływa na rokowanie. Wczesna diagnoza i interwencja terapeutyczna zwiększają szanse na ustąpienie objawów, zwłaszcza gdy DDS jest wynikiem przejściowego stresu. Pomimo wysokiej współchorobowości z zaburzeniami depresyjnymi i lękowymi, obraz kliniczny DDS jest odrębny, a objawy mogą powodować różny stopień upośledzenia funkcjonowania, od minimalnego do znacznego, szczególnie w przypadku przewlekłego poczucia wyobcowania i towarzyszących zaburzeń nastroju.
Prognoza i przewidywanie wyników w zaburzeniu depersonalizacji i derealizacji
Zaburzenie depersonalizacji i derealizacji (DDS) to stosunkowo słabo zbadany i często niedodiagnozowany stan kliniczny, który dotyka około 1% populacji. Rokowanie w tym zaburzeniu jest zróżnicowane, a jego przebieg może być przewlekły i oporny na standardowe metody leczenia.12 Obecna wiedza nozologiczna na temat DDS, opisana w DSM-5, oparta jest głównie na historycznych opisach zaburzenia oraz niewielkiej liczbie badań klinicznych, co wskazuje na potrzebę pogłębionych analiz tego schorzenia.1
Ogólna charakterystyka rokowania
Badania kliniczne wskazują na zróżnicowane rokowanie w zaburzeniu depersonalizacji i derealizacji. Całkowite wyzdrowienie jest możliwe dla wielu pacjentów, szczególnie jeśli objawy są rezultatem stresu, który można skutecznie przepracować podczas terapii.34 Analiza serii przypadków 223 pacjentów z DDS wykazała, że choroba ma tendencję do długotrwałego przebiegu, pomimo stosowanych interwencji.56
Interesujące jest, że w niektórych przypadkach zaburzenie ustępuje samoistnie, bez formalnego leczenia:37
- Pacjenci często wykazują poprawę bez interwencji terapeutycznej4
- Szczególnie korzystne rokowanie dotyczy pacjentów, u których objawy wynikają z przejściowego stresu4
- Przejściowe epizody często ustępują bez leczenia, podczas gdy przewlekłe doświadczenia depersonalizacji i derealizacji mogą trwać latami8
Czynniki wpływające na rokowanie
Istnieje kilka istotnych czynników, które mogą wpływać na przebieg i rokowanie w zaburzeniu depersonalizacji i derealizacji:
Czas od wystąpienia objawów do rozpoznania
Badania wskazują na znaczne opóźnienia diagnostyczne w przypadku DDS. Średnio pacjenci czekają około 12 lat na właściwe rozpoznanie.2 Wczesna diagnoza i podjęcie leczenia znacząco poprawiają rokowanie – osoby, które poszukują pomocy po pierwszym epizodzie depersonalizacji, mają znacznie większe szanse na ustąpienie objawów niż te, które zwlekają z konsultacją.7
Współistniejące zaburzenia psychiczne
Pomimo wysokiej współchorobowości pacjentów z DDS z zaburzeniami depresyjnymi i porównywalnego obciążenia objawami depresji i lęku, obraz kliniczny i przebieg obu grup pacjentów różnią się znacznie.5 Leczenie DDS może być utrudnione, ponieważ stan ten często współwystępuje z innymi chorobami psychicznymi.7
Wpływ na funkcjonowanie
Nawet utrzymujące się lub nawracające objawy depersonalizacji lub derealizacji mogą powodować jedynie minimalne upośledzenie funkcjonowania, jeśli pacjenci potrafią odwrócić uwagę od subiektywnego poczucia własnego ja poprzez angażowanie umysłu i koncentrowanie się na innych myślach lub czynnościach.43
Niestety, niektórzy pacjenci doświadczają znacznego upośledzenia funkcjonowania z powodu:4
- Przewlekłego poczucia wyobcowania
- Towarzyszącego lęku lub depresji
- Silnego poczucia odłączenia od własnego ja i otoczenia3
Pacjenci z DDS są poważnie upośledzeni w codziennym funkcjonowaniu i w wysokim stopniu korzystają z opieki zdrowia psychicznego, która jednak może nie zaspokajać ich potrzeb terapeutycznych.15
Skuteczność dostępnych metod leczenia
Obecne możliwości terapeutyczne w leczeniu zaburzenia depersonalizacji i derealizacji nie mają silnych podstaw naukowych potwierdzających ich skuteczność.8
Ograniczone dane z randomizowanych badań kontrolowanych dotyczących farmakoterapii i psychoterapii DDS wykazują:9
- Niejednoznaczne dowody na skuteczność lamotryginy
- Brak skuteczności fluoksetyny i biofeedbacku
- Potencjalne korzyści z dalszych badań nad lamotryginą, innymi lekami przeciwdrgawkowymi, SSRI, antagonistami opioidów i powtarzalną przezczaszkową stymulacją magnetyczną (rTMS)9
Nowe kierunki badań i perspektywy leczenia
Wielu naukowców podkreśla potrzebę dalszych badań nad patogenezą i skutecznym leczeniem zaburzenia depersonalizacji i derealizacji.91 Istnieje kilka obiecujących kierunków badań:
Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna
Badania sugerują, że DDS może wynikać z nieprawidłowo zwiększonego hamowania przedczołowego wyspy, a zmniejszenie hamowania czołowego u pacjentów z DDS powinno złagodzić objawy.2 Jeśli pacjenci poddawani niskoczęstotliwościowej przezczaszkowej stymulacji magnetycznej doświadczą przewidywanego zmniejszenia nasilenia depersonalizacji, uzasadnione byłoby przeprowadzenie formalnego randomizowanego badania z podwójnie ślepą próbą w celu zbadania zastosowań klinicznych.2
Model przewidywania kodowania
Proponowane są teoretyczne modele DDS zdolne do wyjaśnienia tych doświadczeń. Zaburzenie może wynikać z nieprecyzyjnych prognoz interoceptywnych, które są odporne na aktualizację w oparciu o błędy predykcji interoceptywnej.10 Metody doświadczalne zdolne do wywołania odizolowanych doświadczeń depersonalizacji i derealizacji są wymagane do zrozumienia indywidualnych mechanizmów psychologicznych odpowiedzialnych za te doświadczenia.10
Wykorzystanie rzeczywistości wirtualnej
Proponowane są eksperymentalne projekty wykorzystujące rzeczywistość wirtualną do wywoływania i rejestrowania neuronalnych korelatów depersonalizacji i derealizacji, co może przyczynić się do opracowania skutecznej terapii DDS.8
Podsumowanie prognozy
Rokowanie w zaburzeniu depersonalizacji i derealizacji jest generalnie pozytywne, choć u wielu pacjentów stan ten może mieć charakter przewlekły.6 Należy podkreślić, że:
- Całkowite wyzdrowienie jest możliwe, szczególnie przy wczesnej interwencji34
- Powrót do zdrowia i skuteczne zarządzanie objawami są możliwe nawet w przypadku długotrwałego występowania zaburzenia7
- W niektórych przypadkach zaburzenie ustępuje samoistnie73
- Psychoterapia może być pomocna, choć żaden lek nie został potwierdzony jako skuteczny w leczeniu tego stanu6
Biorąc pod uwagę wielkość problemu i jego wpływ na życie pacjentów, potrzebne są dalsze badania nad tym zaburzeniem, jego przebiegiem i optymalnym leczeniem.15
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 A case series of 223 patients with depersonalization-derealization syndromehttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4924239/
Depersonalization-derealization syndrome (DDS) is an underdiagnosed and underresearched clinical phenomenon. […] The current nosological knowledge about the DDS, as it is reported in the recent version of the DSM-5, is largely based on historic descriptions of the disorder, small case-control studies and two descriptive case series with a total sum of 321 patients from specialized clinics or research units in London (UK) and New York (USA). […] Both case series demonstrated that the condition had a high chronicity and tended to be resistant to pharmacological and psychotherapeutic treatments. […] In consideration of the selection bias of this study, this case series supports the view that the course of the DDS tends to be long-lasting. […] In view of the size of the problem, more research on the disorder, its course and its optimal treatment is urgently required. […] Keeping the above limitations in mind, we found that DDS patients are severely impaired, are utilizing mental health care to a high degree, which nevertheless might not meet their treatment needs, as the patients are taking strong efforts for obtaining symptom specific counseling.
- #2 GtRhttps://gtr.ukri.org/projects?ref=MR%2FJ004162%2F1
Depersonalization disorder (DPD) is a psychiatric condition affecting about 1% of the population. […] We will test the hypothesis that DPD stems from abnormally increased prefrontal inhibition of the insula and predict that reducing frontal inhibition in patients with DPD should alleviate symptoms. […] The study will contribute to knowledge of emotional regulation in health and disease and if positive, will pave the way for a therapeutic trial of rTMS in DPD. […] There is however significant underrecognition and misdiagnosis. Research has found that it takes an average of 12 years for patients to receive an adequate diagnosis. […] If patients undergoing low frequency transcranial magnetic stimulation experience the predicted reduction of depersonalization scores, then a formal double-blind randomised controlled treatment trial would be justified to explore clinical applications.
- #3 Depersonalization/Derealization Disorder – Mental Health Disorders – Merck Manual Consumer Versionhttps://www.merckmanuals.com/home/mental-health-disorders/dissociative-disorders/depersonalization-derealization-disorder
Complete recovery is possible for many people with depersonalization/derealization disorder, especially if the symptoms result from stresses that can be dealt with during treatment. […] Other people do not respond well to treatment, and the disorder becomes chronic. In some people, depersonalization/derealization disorder disappears on its own. […] Symptoms, even those that persist or recur, may cause only minor problems if people can keep their mind busy and focus on other thoughts or activities, rather than think about their sense of self. However, some people become disabled because they feel so disconnected from their self and their surroundings or because they also have anxiety or depression.
- #4 Depersonalization/Derealization Disorder – Psychiatric Disorders – Merck Manual Professional Editionhttps://www.merckmanuals.com/professional/psychiatric-disorders/dissociative-disorders/depersonalization-derealization-disorder
Patients with depersonalization/derealization disorder often improve without intervention. Complete recovery is possible for many patients, especially if symptoms result from treatable or transient stresses or have not been protracted. […] In others, depersonalization and derealization become more chronic and refractory. […] Even persistent or recurrent depersonalization or derealization symptoms may cause only minimal impairment if patients can distract themselves from their subjective sense of self by keeping their mind busy and focusing on other thoughts or activities. Some patients become disabled by the chronic sense of estrangement, by the accompanying anxiety or depression, or both.
- #5 A case series of 223 patients with depersonalization-derealization syndrome | BMC Psychiatry | Full Texthttps://bmcpsychiatry.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12888-016-0908-4
Despite the high comorbidity of DDS patients with depressive disorders and comparable burden with symptoms of depression and anxiety, the clinical picture and course of both patient groups differed strongly. […] In consideration of the selection bias of this study, this case series supports the view that the course of the DDS tends to be long-lasting. […] DDS patients are severely impaired, utilizing mental health care to a high degree, which nevertheless might not meet their treatment needs, as patients strongly opt for obtaining disorder specific counseling. […] In view of the size of the problem, more research on the disorder, its course and its optimal treatment is urgently required.
- #6 Depersonalization-derealization disorder – Wikipediahttps://en.wikipedia.org/wiki/Depersonalization-derealization_disorder
Prognosis Usually positive […] Michal et al. (2016) analyzed a case series on 223 patients suffering from DPDR and agreed that the condition tended to be long-lasting. However, while no medication has been confirmed to successfully treat the condition, psychotherapy might help. In some cases, recovery can take place organically, without formal treatment.
- #7 About Depersonalization-Derealization Disorder: Statistics | Learn Morehttps://www.therecoveryvillage.com/mental-health/depersonalization-derealization-disorder/depersonalization-disorder-statistics/
Depersonalization-derealization disorder statistics show that the condition affects: […] It can be challenging to treat depersonalization-derealization disorder because it is often associated with other mental illnesses. The earlier a person receives treatment, the better the prognosis is. Those who seek help following their first depersonalization episode are much more likely to stop experiencing episodes than those who wait. That being said, recovery and effective management are still possible even if the disorder has been happening for a while. In some cases, the disorder goes away on its own.
- #8 Frontiers | Past and Future Explanations for Depersonalization and Derealization Disorder: A Role for Predictive Codinghttps://www.frontiersin.org/journals/human-neuroscience/articles/10.3389/fnhum.2022.744487/full
Depersonalization (DP) and derealization (DR) refer to states of dissociation in which one feels a sense of alienation in relation to oneâs self and environment, respectively. […] Whilst transient episodes often diminish without treatment, chronic experiences of DP and DR may last for years, with common treatments lacking a strong evidence base for their efficacy. […] As evidence of the efficacy of current treatment remains limited, we suggest treatment protocols could be improved by developing a deeper understanding of the causal pathways underlying DP and DR experiences. […] In order to address the above, this review presents a theoretical model of DP and DR capable of explaining these experiences in isolation; reviews the use of the heartbeat evoked potential (HEP) as a measure of the biological correlates of DP and DR; and proposes an experimental design which induces and captures the neural correlates of DP and DR using virtual reality, which we believe will help to contribute to the development of an effective treatment for DP and DR.
- #9 Evidence-based treatment for Depersonalisation-derealisation Disorder (DPRD) | BMC Psychology | Full Texthttps://bmcpsychology.biomedcentral.com/articles/10.1186/2050-7283-1-20
The limited data from randomised controlled trials on the pharmacotherapy and psychotherapy of DPRD demonstrates inconsistent evidence for the efficacy of lamotrigine, and no efficacy for other interventions. […] There is inconsistent evidence to support the efficacy of lamotrigine in DPRD, with no evidence to support the efficacy of fluoxetine and biofeedback. Given the limited data available, further exploration of lamotrigine, other anticonvulsants, SSRIs, opiate antagonists, and repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS) in larger trials may be useful. Indeed, a great deal of further research on the pathogenesis and treatment of depersonalisation-derealisation disorder is required.
- #10 Frontiers | Past and Future Explanations for Depersonalization and Derealization Disorder: A Role for Predictive Codinghttps://www.frontiersin.org/journals/human-neuroscience/articles/10.3389/fnhum.2022.744487/full
The convergence of interoceptive and emotional processing within the AIC and ACC suggests diminished activity in these brain regions may explain symptoms of DP and DR. […] Drawing upon previously discussed evidence of interoceptive predictive coding and multi-sensory integration, we suggest that DP and DR result from imprecise interoceptive predictions, relative to predictions in other sensory modalities, which are resistant to updating from interoceptive prediction error. […] Overall, experimental methods capable of inducing experiences of DP and DR in isolation are required to understand the individual psychological mechanisms responsible for these experiences. […] If cortical sources engaged by processing in the HEP can be used as an indicator of phenomenological aspects of DDD, inducing DP/DR experiences in psychologically normal individuals could produce similar experiences and HEP patterns as seen in those with DDD.