Zaburzenia głosu
Objawy
Zaburzenia głosu, dotyczące około 7,5 miliona osób, wynikają z nieprawidłowego ruchu lub wibracji fałdów głosowych, manifestując się zmianami jakości, wysokości i głośności głosu. U dorosłych w wieku 19-60 lat dominują dysfonia czynnościowa, zapalenie krtani związane z refluksem oraz polipy głosowe, natomiast u osób powyżej 60 roku życia przeważają prezbifonia, refluks, porażenie fałdów głosowych i obrzęk Reinkego. Objawy obejmują chrypkę, ochrypły, drżący lub niestabilny głos, a także dolegliwości fizyczne takie jak ból gardła, uczucie zmęczenia krtani, napięcie mięśni szyi i trudności w połykaniu. Specyficzne schorzenia, jak zapalenie krtani, guzki, polipy, porażenie fałdów głosowych czy dysfonia spastyczna, charakteryzują się odmiennymi symptomami i przebiegiem, od przejściowych do przewlekłych i postępujących.
- Zaburzenia głosu: definicja i epidemiologia
- Objawy zaburzeń głosu
- Zmiany jakości głosu
- Dolegliwości fizyczne towarzyszące zaburzeniom głosu
- Objawy specyficzne dla różnych typów zaburzeń głosu
- Przebieg i progresja zaburzeń głosu
- Zaburzenia głosu o charakterze przejściowym
- Zaburzenia głosu o charakterze przewlekłym
- Progresja i rokowanie
- Powikłania i wpływ na jakość życia
- Kiedy należy zgłosić się do lekarza
- Leczenie i rokowania
Zaburzenia głosu: definicja i epidemiologia
Zaburzenia głosu (ang. voice disorders) to schorzenia, które wpływają na zdolność wytwarzania głosu o prawidłowej jakości, wysokości i głośności. Występują, gdy fałdy głosowe (struny głosowe) nie poruszają się lub nie wibrują prawidłowo. Zaburzenia głosu dotykają około 7,5 miliona osób, a u dorosłych (w wieku 19-60 lat) najczęstszymi diagnozami są dysfonia czynnościowa, zapalenie krtani spowodowane refluksem oraz polipy głosowe1. U osób powyżej 60 roku życia zaburzenia głosu najczęściej związane są z prezbifomią (starzeniem się głosu), refluksem/zapaleniem, dysfonią czynnościową, porażeniem/parezą fałdów głosowych oraz obrzękiem Reinkego2. Według Narodowego Instytutu Głuchoty i Innych Zaburzeń Komunikacyjnych (NIDCD), około 20% starszych dorosłych w USA doświadcza jakiejś formy zaburzeń głosu3.
Objawy zaburzeń głosu
Objawy zaburzeń głosu mogą różnić się w zależności od przyczyny, ale zazwyczaj obejmują zmiany jakości, wysokości i głośności głosu. Osoby cierpiące na zaburzenia głosu mogą doświadczać różnorodnych symptomów, które mogą występować nagle lub rozwijać się stopniowo45.
Zmiany jakości głosu
Najczęstszym objawem zaburzeń głosu jest chrypka (dysfonia), która charakteryzuje się chropawym, szorstkim lub ochrypłym głosem67. Głos może również brzmieć:
- Ochryple, chrapliwie lub szorstko89
- Napięcie lub zmęczony10
- Słabo, bezdźwięcznie lub z zadyszką1112
- Drżąco lub niestabilnie13
- Strunowo lub urywająco, z przerwami w dźwięku14
- Bulgocząco lub mokro15
- Zbyt wysoko lub zbyt nisko16
Dolegliwości fizyczne towarzyszące zaburzeniom głosu
Oprócz zmian w samym głosie, pacjenci często doświadczają dolegliwości fizycznych podczas mówienia17:
- Napięcie lub ból w gardle podczas mówienia18
- Uczucie zmęczenia krtani (aparatu głosowego)19
- Uczucie „guzka” lub „kluski” w gardle podczas przełykania20
- Ból przy dotykaniu zewnętrznej części gardła21
- Zwiększony wysiłek związany z mówieniem22
- Zmniejszona wytrzymałość głosowa lub pojawienie się zmęczenia przy przedłużonym używaniu głosu23
- Napięcie mięśniowe w szyi, ramionach lub szczęce24
- Szybkie kończy się oddech podczas mówienia25
- Częste odkasływanie lub odchrząkiwanie26
Objawy specyficzne dla różnych typów zaburzeń głosu
Różne typy zaburzeń głosu mogą charakteryzować się specyficznymi objawami27:
- Zapalenie krtani (laryngitis): Może powodować ochrypłość, osłabienie głosu lub całkowitą utratę głosu28. W przypadku refluksu krtaniowo-gardłowego, chrypka jest często gorsza rano29.
- Guzki i polipy głosowe: Powodują chrypkę, obniżenie wysokości głosu, bezdźwięczność oraz utratę zakresu wokalnego u śpiewaków30. Objawy typowo nasilają się pod koniec dnia lub w okresach intensywnego używania głosu31.
- Porażenie fałdów głosowych: Jednostronne porażenie może powodować chrypkę oraz trudności z połykaniem płynów32. Jeśli fałdy głosowe są sparaliżowane w pozycji otwartej, głos może być słaby i bezdźwięczny33.
- Dysfonia spastyczna: Powoduje, że głos brzmi napięty, drżący, urywany, chrapliwy lub jęczący34. Objawy mogą rozwinąć się nagle, z poważnymi objawami obecnymi od początku zaburzenia, lub mogą zacząć się od łagodnych objawów występujących tylko sporadycznie, zanim pogorszą się i staną się częstsze w miarę upływu czasu35.
- Dysfonia z napięcia mięśniowego: Charakteryzuje się ochrypłym, chrapliwym głosem, uczuciem napięcia i bólu w gardle oraz nagłymi przerwami lub zanikaniem głosu36. Pacjenci mogą doświadczać dużej zmienności głosu, od momentów z normalnym głosem do momentów całkowitej utraty głosu (afonii)37.
- Brodawczaki (papilloma): Zazwyczaj powodują postępującą, stopniowo pogarszającą się chrypkę, która prowadzi do afonii lub trudności w oddychaniu38.
- Prezbifonia (związana ze starzeniem się): U mężczyzn głos staje się wyższy, a u kobiet wysokość głosu obniża się. Zmniejsza się również głośność i wytrzymałość głosu39.
Przebieg i progresja zaburzeń głosu
Przebieg zaburzeń głosu różni się w zależności od przyczyny. Niektóre zaburzenia mają charakter przejściowy, podczas gdy inne mogą być przewlekłe lub postępujące40.
Zaburzenia głosu o charakterze przejściowym
Zaburzenia głosu związane z nadużywaniem głosu lub ostrymi chorobami są zazwyczaj tymczasowe i nie powodują trwałych uszkodzeń41. Dla wielu osób problemy z głosem ustępują samoistnie po kilku dniach42. Do tych zaburzeń należą:
- Ostre zapalenie krtani – najczęstsza przyczyna nagłej chrypki i utraty głosu, zwykle spowodowana infekcją wirusową, która prowadzi do obrzęku strun głosowych43
- Przemęczenie głosowe – spowodowane nadmiernym używaniem głosu i wynikającym z tego zmęczeniem mięśni krtani44
- Krwawienie strun głosowych – może wystąpić po intensywnym wysiłku głosowym, takim jak krzyk, śpiew, kaszel lub wymioty45
Zaburzenia głosu o charakterze przewlekłym
Bardziej złożone zaburzenia głosu występują, gdy istnieje problem ze strukturą, mięśniami lub nerwami w krtani lub strunach głosowych46. Te zaburzenia mogą wymagać więcej pracy, aby je wyleczyć lub nimi zarządzać47:
- Dysfonia spastyczna – jest przewlekłym schorzeniem, które utrzymuje się przez całe życie pacjenta48. Objawy zwykle rozwijają się stopniowo przez pierwszy i drugi rok choroby, a następnie przestają postępować i utrzymują się na tym samym poziomie49.
- Porażenie fałdów głosowych – w niektórych przypadkach głos wraca samoistnie w ciągu roku. Jeśli nie, stan jest prawdopodobnie trwały50.
- Guzki, polipy i torbiele – rozwijają się stopniowo i mogą powodować trwałe zmiany w głosie, jeśli nie są leczone51.
- Nowotwory krtani – mogą powodować postępujące pogorszenie głosu i oddychania52. Nowotwory złośliwe mogą być bardzo poważne, a im wcześniej zostaną wykryte i leczone, tym lepsze są rokowania53.
Progresja i rokowanie
Rokowanie w zaburzeniach głosu zależy od przyczyny, czasu trwania objawów i zastosowanego leczenia54:
- Dobre wskaźniki prognostyczne obejmują: ostry początek objawów, brak podstawowej patologii organicznej, możliwość wyeliminowania czynnika wyzwalającego (szczególnie jeśli jest to stresor życiowy), płeć męską, młody wiek i dobry ogólny stan zdrowia55.
- Złe wskaźniki prognostyczne obejmują: zaburzenia osobowości, złą percepcję własnego dobrostanu przez pacjenta, towarzyszące objawy ruchowe oraz psychogenne napady niepadaczkowe56.
- Większość zaburzeń głosu można wyleczyć przy wczesnym rozpoznaniu57. Czas trwania zaburzenia ma znaczenie – im dłużej istnieje zaburzenie czynnościowe głosu, tym gorszy może stać się podstawowy problem zdrowia behawioralnego, co może dodatkowo nasilić zaburzenie58.
Powikłania i wpływ na jakość życia
Zaburzenia głosu mogą mieć znaczący wpływ na codzienne życie pacjenta i jego ogólny dobrostan59:
- Utrudnione komunikowanie się z innymi lub wyrażanie siebie60
- Trudności w wykonywaniu obowiązków zawodowych, szczególnie w zawodach wymagających intensywnego używania głosu (nauczyciele, śpiewacy, adwokaci, trenerzy itp.)61
- Frustracja, niska samoocena, lęk i depresja wynikające z nieskutecznej fonacji62
- Izolacja społeczna63
- Problemy z połykaniem, kaszel i krztuszenie się podczas jedzenia lub picia w przypadku porażenia fałdów głosowych64
Kiedy należy zgłosić się do lekarza
Istnieją określone sytuacje, w których należy zasięgnąć pomocy medycznej w przypadku zaburzeń głosu65:
- Jeśli zauważasz niewyjaśnione zmiany w głosie, które nie ustępują w ciągu kilku tygodni66
- Gdy chrypka utrzymuje się ponad dwa tygodnie67
- Jeśli trudno lub boleśnie jest przełykać lub oddychać68
- Przy odkasływaniu krwi69
- Gdy pojawia się guzek na szyi70
- Jeśli od kilku dni nie możesz używać głosu71
- Przy nagłym początku chrypki w ciągu minut do 24 godzin po intensywnym użyciu głosu (śpiew, krzyk) – może to wskazywać na krwawienie fałdów głosowych, które jest stanem wymagającym natychmiastowej oceny przez laryngologa72
Wczesne leczenie może zapobiec nasileniu się objawów i często może zapobiec długotrwałemu uszkodzeniu strun głosowych, które wymaga bardziej inwazyjnych metod leczenia, takich jak operacja73.
Leczenie i rokowania
Leczenie zaburzeń głosu zależy od przyczyny i może obejmować różne podejścia74:
- Zmiany stylu życia: Obniżenie głośności głosu, ograniczenie krzyku lub głośnego mówienia oraz regularne odpoczywanie głosu75
- Terapia głosu: Prowadzona przez licencjonowanego logopedę, może być stosowana jako podstawowe leczenie, wraz z innymi rodzajami leczenia lub jako wstęp do leczenia medycznego76
- Leczenie farmakologiczne: Zaburzenia głosu spowodowane schorzeniami takimi jak refluks żołądkowo-przełykowy lub infekcje górnych dróg oddechowych mogą być leczone lekami77
- Iniekcje: W przypadku porażenia fałdów głosowych mogą być stosowane iniekcje w celu przybliżenia sparaliżowanego fałdu głosowego bliżej środka tchawicy, co pozwala fałdom głosowym spotykać się i wibrować bliżej siebie, poprawiając głos i umożliwiając zamknięcie krtani podczas połykania78
- Chirurgia: Może być konieczna w przypadku zmian na strunach głosowych79
Rokowania dla większości zaburzeń głosu są dobre, szczególnie przy wczesnej diagnozie i leczeniu80. Zaburzenia głosu związane z nadużywaniem lub ostrymi chorobami są zazwyczaj tymczasowe i nie powodują trwałego uszkodzenia81. Bardziej złożone zaburzenia głosu mogą wymagać więcej pracy, aby je wyleczyć lub nimi zarządzać – może być konieczna operacja lub kilka sesji terapii głosu, ale większość osób pokonuje problemy głosowe dzięki leczeniu82.
Dla dzieci z zaburzeniami głosu rokowanie jest również dobre – większość zaburzeń głosu albo ustępuje samoistnie w miarę upływu czasu, albo poprawia się dzięki pomocy specjalisty. Bardzo rzadko dorośli mają zaburzenia głosu, które utrzymują się z dzieciństwa83.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.