Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) cechuje się przewlekłym zapaleniem okrężnicy, z przebiegiem od łagodnego do ciężkiego, obejmującego progresję zmian zapalnych, częste nawroty, ostre ciężkie zapalenie jelita grubego (ASUC) oraz konieczność kolektomii. Kluczowe czynniki predykcyjne ciężkiego przebiegu to rozległy zasięg zapalenia przy rozpoznaniu, wysoki poziom objawów ogólnoustrojowych, młody wiek, obniżony poziom albumin (wzrost o 1 g/dl zmniejsza ryzyko kolektomii, OR 0,39; 95% CI 0,26-0,59), podwyższone CRP (OR 2,63; 95% CI 1,53-4,52), OB (OR 2,92; 95% CI 1,39-6,14), obniżona hemoglobina (OR 2,08; 95% CI 1,07-4,07), sarkopenia (OR 1,90; 95% CI 1,04-3,45) oraz wcześniejsze stosowanie steroidów (OR 1,75; 95% CI 1,23-2,50) lub azatiopryny (OR 2,25; 95% CI 1,28-3,96). Progresja choroby i nawroty są powiązane z wyższym wynikiem w skali Mayo, stosowaniem kortykosteroidów, młodszym wiekiem, płcią żeńską, początkowym OB ≥30 mm, niepalenie tytoniu oraz wczesnym nawrotem. Endoskopowy wskaźnik UCCIS ≥9,8 skutecznie przewiduje nawroty kliniczne. ASUC dotyczy około 25% pacjentów, z 1% śmiertelnością, wzrastającą do 3% po operacji; pacjenci z ≥8 stolcami/dzień lub CRP ≥45 mg/l po 3 dniach leczenia mają wysokie ryzyko kolektomii.
- Prognoza wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
- Czynniki predykcyjne ciężkiego przebiegu choroby
- Progresja zasięgu choroby
- Nawroty choroby
- Ostre ciężkie wrzodziejące zapalenie jelita grubego
- Kolektomia
- Rak jelita grubego i śmiertelność
- Znaczenie badania endoskopowego i histologicznego w prognozowaniu
- Podejście „treat-to-target” w leczeniu WZJG
Prognoza wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) charakteryzuje się przewlekłym zapaleniem okrężnicy u osób z predyspozycjami genetycznymi narażonych na czynniki środowiskowe. Przebieg kliniczny tego schorzenia może być bardzo zróżnicowany – od łagodnego przebiegu z długimi okresami remisji, aż po piorunującą postać choroby wymagającą intensywnego leczenia farmakologicznego lub zabiegów chirurgicznych12. Nie istnieje powszechnie akceptowana definicja ciężkiej postaci WZJG, jednakże wyróżnia się kilka punktów końcowych wskazujących na ciężki przebieg choroby, w tym: progresję zasięgu zmian zapalnych, wysoką częstość nawrotów, rozwój ostrego ciężkiego zapalenia jelita grubego, konieczność kolektomii, wystąpienie raka jelita grubego oraz zgon związany z WZJG34.
Czynniki predykcyjne ciężkiego przebiegu choroby
Wczesna klasyfikacja pacjentów, identyfikująca osoby z wysokim ryzykiem rozwoju powikłanej choroby, jest niezbędna do wyboru odpowiedniego leczenia1. Zidentyfikowano kilka czynników predykcyjnych ciężkiego przebiegu choroby, które można wykorzystać do optymalizacji leczenia i ewentualnego zmniejszenia przyszłych powikłań1.
Do głównych czynników predykcyjnych gorszego rokowania należą:
- Rozległy zasięg zapalenia przy rozpoznaniu – jest niezależnym predyktorem kolektomii zarówno po 1 roku, jak i po 10 latach od diagnozy56
- Wysoki poziom objawów ogólnoustrojowych przy rozpoznaniu – wiąże się ze zwiększonym ryzykiem kolektomii5
- Młody wiek w momencie diagnozy1
- Obniżony poziom albumin – z metaanalizy wynika, że wzrost stężenia albumin o 1 g/dl zmniejsza ryzyko kolektomii (OR 0,39; 95% CI 0,26-0,59)6
- Podwyższony poziom CRP (OR 2,63; 95% CI 1,53-4,52)6
- Podwyższone OB (OR 2,92; 95% CI 1,39-6,14)6
- Obniżony poziom hemoglobiny (OR 2,08; 95% CI 1,07-4,07)6
- Sarkopenia (OR 1,90; 95% CI 1,04-3,45)6
- Wcześniejsze stosowanie steroidów (OR 1,75; 95% CI 1,23-2,50) lub azatiopryny (OR 2,25; 95% CI 1,28-3,96)6
- Spełnienie kryteriów Oxford (OR 4,42; 95% CI 2,85-6,84)6
Progresja zasięgu choroby
Progresja zasięgu zapalenia jest wskaźnikiem złego rokowania. Około jedna trzecia (31%) pacjentów z ograniczonym WZJG w momencie diagnozy doświadczy rozszerzenia choroby w ciągu 10 lat2. Zidentyfikowano kilka czynników predykcyjnych progresji choroby, w tym wyższy wynik w skali Mayo i stosowanie kortykosteroidów w momencie diagnozy. Podczas dalszej obserwacji progresja choroby była istotnie związana z przewlekłą aktywnością choroby po rozpoznaniu, a także z hospitalizacją i nawrotem choroby7.
Nawroty choroby
Czynniki predykcyjne wyższego wskaźnika nawrotów obejmują młodszy wiek, płeć żeńską, początkowe OB ≥30 mm, niepalenie tytoniu oraz wczesny nawrót (w ciągu 1 roku po rozpoznaniu)7. Endoskopowy wskaźnik nasilenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (UCCIS) jest wiarygodnym wskaźnikiem endoskopowym do przewidywania nawrotu klinicznego u pacjentów z WZJG8. Wartość graniczna UCCIS dla przewidywania nawrotu wynosiła 9,8, a wskaźnik braku nawrotu był znacznie niższy u pacjentów z UCCIS ≥9,8 niż u pacjentów z UCCIS <9,88.
Ostre ciężkie wrzodziejące zapalenie jelita grubego
Ostre ciężkie wrzodziejące zapalenie jelita grubego (ASUC) to potencjalnie zagrażający życiu stan występujący u około 25% pacjentów, z całkowitą śmiertelnością na poziomie 1%, wzrastającą do 3% u osób poddawanych operacji7. Po trzech dniach intensywnego leczenia pacjenci z częstymi stolcami (≥8/dzień) lub podwyższonym CRP (≥45 mg/l) powinni zostać zidentyfikowani, ponieważ większość z nich będzie wymagać kolektomii podczas tej hospitalizacji9. Po siedmiu dniach leczenia pacjenci z ≥3 stolcami dziennie z widoczną krwią mają 60% szans na ciągłe objawy i 40% szans na kolektomię w kolejnych miesiącach9.
Można przewidzieć już trzeciego dnia, że 85% pacjentów z więcej niż ośmioma stolcami w tym dniu lub z częstością wypróżnień między trzema a ośmioma wraz z CRP ≥45 mg/l będzie wymagać kolektomii9.
Kolektomia
Kolektomia stanowi solidny punkt końcowy dotyczący ciężkości WZJG5. U 10-15% pacjentów WZJG może ostatecznie prowadzić do kolektomii2. Kolektomia, zarówno w trybie nagłym, jak i planowym, jest wykonywana, gdy leczenie zachowawcze nie doprowadziło do indukcji remisji7.
Osiągnięcie gojenia błony śluzowej dzięki leczeniu obniża ryzyko konieczności kolektomii2, co jest istotne, ponieważ kolektomia zapewnia złagodzenie objawów, ale nie prowadzi do wyleczenia i wiąże się z powikłaniami u nawet jednej trzeciej pacjentów2. Mimo poprawy w krajobrazie leczenia, długoterminowe wskaźniki kolektomii nie uległy obniżeniu w ciągu 10-letniego okresu2, co podkreśla potrzebę nowych strategii terapeutycznych.
Rak jelita grubego i śmiertelność
Ogólne ryzyko raka jelita grubego w WZJG nie jest istotnie zwiększone w porównaniu z populacją ogólną, ale pacjenci z współistniejącym pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych (PSC), rozległym zapaleniem jelita grubego, długim czasem trwania choroby i starszym wiekiem w momencie diagnozy (60 lat i powyżej) mają większe ryzyko rozwoju raka jelita grubego5. Szanse na rozwój raka jelita grubego wzrastają, jeśli pacjent choruje na wrzodziejące zapalenie jelita grubego przez 8 lat lub dłużej10. Niektóre badania pokazują, że osoby z WZJG mogą być teraz mniej narażone na raka jelita grubego niż w przeszłości10.
Ogólny wskaźnik śmiertelności z powodu WZJG spadł w ciągu ostatnich 30 lat; obecnie jest on podobny do wskaźnika populacji ogólnej5. Jeśli masz wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG), twoja oczekiwana długość życia jest praktycznie taka sama jak u osoby bez tej choroby10.
Znaczenie badania endoskopowego i histologicznego w prognozowaniu
Najnowsze dowody wskazują, że całkowite wygojenie błony śluzowej może być idealnym celem terapeutycznym w WZJG11. Ponieważ definicja gojenia błony śluzowej wciąż ewoluuje, należy rozważyć dwa aspekty: gojenie endoskopowe i histologiczne, ponieważ dowody sugerują, że mikroskopowe cechy aktywności mogą utrzymywać się w makroskopowo nieaktywnej chorobie11.
Wskaźniki endoskopowe w prognozowaniu
Endoskopowy wskaźnik nasilenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (UCEIS) był jedynym predyktorem pozwalającym przewidzieć kolektomię po upływie 1 roku (OR 2,41; 95% CI 1,72-3,39)6. Warto zauważyć, że żaden z pacjentów z MES (skala endoskopowa Mayo) równym 0 nie doświadczył progresji choroby w okresie obserwacji. Wyniki te sugerują, że pacjenci z WZJG z MES równym 0 mają korzystne wyniki kliniczne niezależnie od aktywności histologicznej12.
Interesującym odkryciem jest to, że kruchość błony śluzowej obserwowana w endoskopii może wskazywać na cięższy stan histologiczny13. U pacjentów z MES równym 1, wskazującym na łagodną aktywność endoskopową, wyższy wskaźnik Nancy (NI ≥3) okazał się być skorelowany z wysokim prawdopodobieństwem progresji choroby13.
Znaczenie histologii w prognozowaniu
Remisja histologiczna u pacjentów z WZJG była silnym predyktorem remisji bez steroidów i nawrotu klinicznego po 3 latach obserwacji oraz była związana z niższymi wskaźnikami hospitalizacji i stosowania kortykosteroidów w okresie obserwacji o medianie 6 lat11. Dane te sugerują, że remisja histologiczna może przewidywać długoterminowe wyniki leczenia. W związku z tym uwzględnienie punktów końcowych histologicznych jako celów leczenia powinno być brane pod uwagę11.
Jednakże wciąż potrzebny jest jednolity zwalidowany wskaźnik histologiczny, ponieważ różne badania używają różnych skal oceny14. Aktualne wytyczne dotyczące WZJG zalecają odpowiedź kliniczną lub remisję, endoskopowe gojenie błony śluzowej i normalizację biomarkerów, takich jak CRP i kalprotektyna kałowa, jako cele leczenia13.
Podejście „treat-to-target” w leczeniu WZJG
Paradygmat „treat-to-target” (T2T), szeroko akceptowany w reumatoidalnym zapaleniu stawów, jest pojawiającym się podejściem w zapalnych chorobach jelit. To podejście jest obecnie bardziej ugruntowane w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna, ale rosnące dowody potwierdzają jego użyteczność w WZJG14.
Ostatecznym celem podejścia T2T w WZJG jest znacząca modyfikacja przebiegu choroby, przywrócenie jakości życia i zapobieganie poważnym długoterminowym upośledzeniom funkcjonalnym i niepełnosprawności14. Biorąc pod uwagę nowe dowody, zalecenia T2T (STRIDE) mogą zostać zaktualizowane zarówno dla choroby Leśniowskiego-Crohna, jak i WZJG14.
Praktyczne implikacje dla monitorowania pacjentów
Identyfikacja predyktorów ryzyka może ułatwić stratyfikację ryzyka u pacjentów z WZJG, prowadzić do indywidualizacji leczenia i zmniejszyć potrzebę kolektomii15. Przewidywanie ryzyka kolektomii u pacjentów z ostrym ciężkim WZJG, tak aby wdrożyć bardziej agresywne decyzje terapeutyczne i udoskonaloną opiekę dla osób wysokiego ryzyka, jest integralną częścią unikania zabiegów chirurgicznych w trybie nagłym i ma kluczowe znaczenie dla zarządzania ASUC15.
Badania sugerują, że pacjenci z WZJG o większej aktywności histologicznej (NI ≥2) obserwowanej w badaniu histologicznym mogą wymagać ściślejszego monitorowania, nawet jeśli mają łagodną aktywność endoskopową (MES równy 1)12. Kruchość błony śluzowej w badaniu endoskopowym może być wskazówką wskazującą na bardziej ciężki stan histologiczny12. Ustalenia te mogą pomóc w identyfikacji pacjentów z WZJG, którzy wymagają ściślejszego monitorowania12.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.