Suche oczy
Epidemiologia
Suchość oczu to złożona choroba charakteryzująca się niestabilnością filmu łzowego, hiperosmolarnością i stanem zapalnym powierzchni oka. Epidemiologia wskazuje na zmienną częstość występowania od 5% do 50%, z wyższą zapadalnością w populacjach azjatyckich, szczególnie w Chinach, Tybecie i Korei. Metaanalizy szacują, że 10-20% osób powyżej 40. roku życia doświadcza umiarkowanych do ciężkich objawów. W USA częstość występowania wynosi 6,8%, z wyższą zapadalnością u kobiet i wzrostem ryzyka o 25% na każdą dekadę życia. Czynniki ryzyka obejmują niemodyfikowalne aspekty demograficzne (wiek, płeć żeńska, pochodzenie azjatyckie) oraz modyfikowalne czynniki środowiskowe i stylu życia, takie jak niska wilgotność, długotrwałe korzystanie z ekranów (>6 godzin dziennie), palenie tytoniu i stosowanie kosmetyków do oczu. Schorzenia współistniejące, takie jak zespół Sjögrena (1-2% populacji, 90% kobiet), migrena, cukrzyca, niedobór androgenów i choroby tarczycy, również zwiększają ryzyko. Dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD) jest najczęstszym podtypem, występującym u ponad 86% pacjentów z suchym okiem.
Epidemiologia suchego oka
Suche oczy to wieloczynnikowa choroba charakteryzująca się niestabilnością filmu łzowego, hiperosmolarnością oraz stanem zapalnym powierzchni oka. Zrozumienie epidemiologii suchego oka oraz rozpoznanie czynników ryzyka, zarówno modyfikowalnych jak i niemodyfikowalnych, może pomóc lekarzom w ocenie, leczeniu i zarządzaniu pacjentami z tym schorzeniem123.
Występowanie suchego oka na świecie
Szacunki dotyczące występowania suchego oka różnią się znacznie w zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych, a także ciężkości schorzenia i charakterystyki demograficznej badanej populacji12. Badania epidemiologiczne przeprowadzone na całym świecie wskazują, że częstość występowania suchego oka waha się od 5% do 50%, przy czym najwyższe wartości obserwuje się w krajach azjatyckich (głównie w Chinach, Tybecie i Korei)123.
Metaanaliza opublikowanych danych dotyczących występowania suchego oka szacuje, że ostrożne wskaźniki chorobowości wskazują, że 10-20% populacji powyżej 40. roku życia zgłasza umiarkowane do ciężkich objawów i/lub szuka leczenia z powodu suchego oka12. W Stanach Zjednoczonych, na podstawie danych z National Health and Wellness Survey z 2017 roku, 6,8% dorosłej populacji zostało zdiagnozowanych z suchym okiem, przy czym częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem i jest większa u kobiet niż u mężczyzn1.
Występowanie objawów jest zwykle niższe i mniej zmienne niż występowanie klinicznych objawów suchego oka. Badania, w których diagnoza opierała się głównie na objawach przedmiotowych, generalnie wykazywały wyższe i bardziej zmienne wskaźniki choroby, sięgające nawet 75% w niektórych populacjach1.
Regionalne różnice w występowaniu
Bayesowska analiza 30 badań dotyczących częstości występowania opublikowanych między 1997 a 2021 rokiem wykazała globalną częstość występowania objawowej choroby na poziomie 9,12%. Występowanie było wyższe wśród kobiet (9,5%) niż wśród mężczyzn (6,8%). Pod względem geograficznym, najwyższą częstość występowania wykazała Afryka (47,9%), a następnie Azja Południowa (32,0%), Azja Zachodnia (29,0%), Azja Wschodnia (19,4%), Oceania (14,9%), Ameryka Południowa (14,7%), Europa (13,7%) i Ameryka Północna (4,6%)1.
Częstość występowania suchego oka wydaje się być nieco wyższa w Azji niż na innych kontynentach1. Na przykład w Tajwanie badanie populacyjne dotyczące chorób oczu wykazało, że 33,7% osób starszych miało objawy, zdefiniowane jako zgłaszanie jednego lub więcej objawów suchego oka1.
W innych regionach świata również przeprowadzono badania:
- W Dubaju częstość występowania suchego oka szacuje się na 62,6%, przy czym ciężka postać suchego oka jest najbardziej rozpowszechniona (42% przypadków)12
- W Arabii Saudyjskiej częstość występowania wynosi od 32,1% do 62,4%1
- W Argentynie ogólna częstość występowania suchego oka wyniosła 42,1%, częstość u kobiet wynosiła 45,1%, a u mężczyzn 30,8%1
- W Palestynie częstość występowania suchego oka wyniosła 64%12
- W São Paulo w Brazylii ogólna częstość występowania suchego oka wyniosła 24,4%12
Czynniki demograficzne wpływające na występowanie suchego oka
Osoby z określonymi niemodyfikowalnymi czynnikami demograficznymi mogą być bardziej narażone na rozwój suchego oka1. Kluczowymi niemodyfikowalnymi cechami demograficznymi predysponującymi do suchego oka są:
Wiek
Częstość występowania suchego oka wzrasta liniowo z wiekiem1. Wzrost częstości występowania wraz z każdą dekadą życia jest większy w przypadku klinicznych objawów suchego oka w porównaniu z objawami zgłaszanymi przez pacjentów12. Średnio, każda dekada życia wiązała się z 25% zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby suchego oka1.
Co ciekawe, wykryto przejściowe opóźnienie między pojawieniem się klinicznych objawów dysfunkcji gruczołów Meiboma (MGD) a innymi markerami suchego oka, w tym niestabilnością filmu łzowego, hiperosmolarnością, epiteliopatią wycieraczki powiekowej i objawami suchego oka, które pojawiają się głównie w czwartej dekadzie życia, między 33 a 38 rokiem życia1.
Płeć
Suche oko występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn12. Badania wykazały, że płeć żeńska jest czynnikiem ryzyka w rozwoju suchego oka, z częstością występowania wahającą się od 12% do 22%1. Różnice stają się istotne dopiero wraz z wiekiem1.
W Stanach Zjednoczonych, retrospektywna analiza danych od 9,7 miliona beneficjentów Department of Defense Military Health System (DOD MHS) wykazała ogólną częstość występowania suchego oka na poziomie 5,28%, z wyższą częstością wśród kobiet będących beneficjentkami MHS (7,78%) w porównaniu do mężczyzn będących beneficjentami MHS (2,96%)1.
Pochodzenie etniczne
Pochodzenie azjatyckie jest głównie spójnym czynnikiem ryzyka1. Suche oko jest bardziej powszechne u osób czarnoskórych i populacji azjatyckich w porównaniu z osobami białymi, chociaż różnice geograficzne, klimatyczne i środowiskowe mogą również być istotnymi czynnikami1.
Dane na temat rasy i pochodzenia etnicznego w chorobie suchego oka są ograniczone, ale częstość i diagnoza kliniczna suchego oka wydają się być większe w populacjach latynoskich i azjatyckich niż u białych1.
Czynniki ryzyka suchego oka
Czynniki ryzyka suchego oka można podzielić na modyfikowalne i niemodyfikowalne1.
Czynniki systemowe
Schorzenia systemowe, które zostały powiązane ze zwiększonym ryzykiem suchego oka, obejmują:
- Migrenę123
- Zespół Sjögrena – suche oko związane z zespołem Sjögrena dotyczy według szacunków 1-2% populacji, a 90% chorych to kobiety123
- Zaburzenia tkanki łącznej12
- Zaburzenia zdrowia psychicznego12
- Cukrzycę123
- Niedobór androgenów12
- Choroby tarczycy12
- Nadciśnienie – było istotnie związane z objawami suchego oka (OR=1,98; 95% CI 1,14-3,43, p=0,015) i rozpoznaniami (OR=3,54; 95% CI 1,92-6,53, p=0,0001) u kobiet1
Czynniki oczne i jatrogenne
Znaczący wpływ na rozwój suchego oka mają:
- Dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD) – jest uważana za najczęstszy podtyp suchego oka1. Ponad 86% osób z suchym okiem wykazuje objawy MGD1. W badaniu pacjentów przed operacją zaćmy, MGD był czynnikiem ryzyka najsilniej związanym z suchym okiem (test chi-kwadrat Pearsona = 88,542, p 0,001, = 0,58; stosunkowo silna siła)1
- Przewlekłe zapalenie powiek1
- Skrzydlik1
- Alergiczne zapalenie spojówek1
- Noszenie soczewek kontaktowych12
- Przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych12
- Poprzednia operacja zaćmy1
- Operacja refrakcyjna (np. LASIK)1
- Stosowanie leków wpływających na produkcję łez lub stabilność filmu łzowego1
- Stosowanie kropli do oczu z konserwantami1
Czynniki stylu życia
Zidentyfikowano szereg modyfikowalnych czynników stylu życia, które mogą zwiększać ryzyko suchego oka, w tym:
- Środowiska o niskiej wilgotności12
- Korzystanie z cyfrowych ekranów – Wykazano związek między suchym okiem a liczbą godzin korzystania z ekranu, większą niż 6 godzin dziennie1234
- Jakość snu12
- Dieta12
- Noszenie kosmetyków do oczu12
- Palenie tytoniu1
Suche oko w różnych grupach populacyjnych
Zmiany demograficzne w populacji z suchym okiem
Dawniej suche oko było kojarzone głównie z kobietami w okresie okołomenopauzalnym, ale obecnie obraz demograficzny tej choroby ulega zmianie1. Częstość występowania suchego oka zwiększa się wśród młodych dorosłych w wieku 18-34 lat, głównie z powodu zwiększonego używania miękkich soczewek kontaktowych oraz częstego korzystania ze smartfonów i komputerów1.
„Twarz suchego oka zmienia się wraz z używaniem urządzeń cyfrowych, a normalna częstotliwość mrugania 20 razy na minutę spada do 3 razy na minutę. […] Suche oko kiedyś dotyczyło 60-, 70-letniej kobiety, teraz dotyczy 15- i 25-latków”1.
Suche oko u dzieci
Szacowana częstość występowania suchego oka wśród dzieci wynosi 23,7% (95% CI 18,5% do 28,9%). Co istotne, częstość występowania suchego oka po wybuchu pandemii COVID-19 wyniosła 44,1% (95% CI 25,5% do 62,7%; 8 badań; 9163 dzieci), co było znacznie wyższe niż 18,7% (95% CI 15,6% do 21,9%; 34 badania, 39 316 dzieci; p=0,01) przed wybuchem COVID-191.
Co interesujące, wydaje się, że istnieje wysoka częstość występowania suchego oka (60,5-90%) wśród młodych populacji i dzieci szkolnych1.
Suche oko w kontekście pandemii COVID-19
Podczas globalnej pandemii COVID-19 wiele krajów wprowadziło ograniczenia lub inne restrykcje, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa1. Badanie przeprowadzone wśród studentów uniwersyteckich w Chile podczas pandemii COVID-19 wykazało, że 77,5% studentów doświadczało objawów suchego oka1.
Badanie ankietowe przeprowadzone online wśród studentów medycyny w Tajlandii podczas trzeciej fali pandemii COVID-19 w 2022 roku wykazało częstość występowania objawów suchego oka na poziomie 60,4%1. Podczas pandemii, poziom stresu i zaburzenia snu zostały zidentyfikowane jako czynniki zaostrzające objawy suchego oka1.
Obciążenie ekonomiczne i wpływ na jakość życia
Obciążenie ekonomiczne związane z suchym okiem można przypisać bezpośrednim wydatkom na opiekę medyczną, wpływowi utraty produktywności oraz wpływowi na jakość życia1.
Analiza ekonomiczna ujawnia, że średni roczny koszt leczenia pacjenta z suchym okiem wynosi 783 dolary w Stanach Zjednoczonych. Po uwzględnieniu częstości występowania suchego oka w skali kraju, ogólne obciążenie suchego oka dla systemu opieki zdrowotnej w USA wyniosłoby około 3,84 miliarda dolarów12.
Suche oko negatywnie wpływa na jakość życia związaną ze zdrowiem i wzrokiem, upośledzając zdolność ludzi do pełnego zaangażowania w działania zawodowe i rekreacyjne oraz wykonywania normalnych codziennych czynności1. Ponieważ choroba dotyka miliony osób pracujących, może nakładać znaczne obciążenie ekonomiczne na system opieki zdrowotnej w USA i społeczeństwo, głównie w postaci zmniejszonej produktywności1.
Wpływ suchego oka na jakość życia i samopoczucie psychiczne jest znaczący1. Jakość życia może być znacznie upośledzona u pacjentów z suchym okiem1. Panel ekspertów zgodził się, że wpływ suchego oka na jakość życia pacjentów powinien być brany pod uwagę przy zarządzaniu chorobą1.
Prognozy i kierunki przyszłych badań
Częstość występowania suchego oka prawdopodobnie będzie nadal rosła1. Ogólnie rzecz biorąc, częstość występowania suchego oka prawdopodobnie wzrośnie wraz ze starzeniem się populacji w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie1.
W epidemiologii potrzeba więcej badań dotyczących suchego oka w populacjach poniżej 40 roku życia, naturalnej historii suchego oka z leczeniem i bez, czynników ryzyka, pośrednich kosztów wynikających z utraconej produktywności oraz oszczędności kosztów wynikających z leczenia1.
Z obecnej bazy dowodów wynika jasna potrzeba dalszych prospektywnych badań podłużnych w celu ustalenia, czy rozwój i progresja współistniejących chorób ocznych i ogólnoustrojowych poprzedzają suche oko, czy też występują jako konsekwencja tego stanu. Większa spójność w metodologii badań i definicjach choroby w badaniach epidemiologicznych jest potrzebna, aby umożliwić lepsze porównania między badaniami i ocenić siłę związku między suchym okiem a czynnikami etiologicznymi1.
Istnieje również znaczna potrzeba badań epidemiologicznych opartych na populacji dotyczących suchego oka w regionie Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki1. Standaryzacja diagnostyki suchego oka u dzieci i dalsze badania innych czynników ryzyka są potrzebne, aby w pełni wyjaśnić epidemiologię suchego oka u dzieci1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.