Stopa końsko-szpotawa – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Stopa końsko-szpotawa
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Prognoza leczenia idiopatycznej stopy końsko-szpotawej (talipes equinovarus) jest ściśle związana z wyjściowym stopniem deformacji ocenianym skalami Piraniego i Dimeglio, liczbą zastosowanych opatrunków gipsowych oraz przestrzeganiem protokołu terapeutycznego. Wyższe wartości w skali Piraniego (≥5,5) i Dimeglio (≥18) korelują z większym ryzykiem nawrotu deformacji oraz koniecznością interwencji chirurgicznej. Liczba gipsów powyżej 6-8 zwiększa prawdopodobieństwo operacji 2,9-krotnie, a powyżej 9 nawet 11,9-krotnie. Częstość nawrotów waha się od 10% do 50%, z istotnym ryzykiem u dzieci do 9 roku życia, gdzie 95,1% operacji wykonuje się przed tym wiekiem. Wczesne rozpoczęcie terapii, najlepiej przed 3-4 miesiącem życia, oraz ścisłe przestrzeganie zaleceń zwiększają szanse na pomyślne wyniki, umożliwiając pacjentom normalne funkcjonowanie, w tym noszenie standardowego obuwia i aktywność fizyczną bez dolegliwości bólowych.

Stopa końsko-szpotawa – Prognoza

Czynniki prognostyczne wpływające na wynik leczenia
Ryzyko nawrotu deformacji
Korelacja liczby gipsów z ryzykiem operacji
Wyniki metod leczenia
Czynniki wpływające na zadowolenie pacjenta
Incydenty i charakterystyka epidemiologiczna
Konsekwencje jednostronnej stopy końsko-szpotawej
Stopa końsko-szpotawa i współistniejące schorzenia

Wnioski dotyczące rokowania

Kolejne rozdziały

Stopa końsko-szpotawa – Prognoza

Prognoza u pacjentów ze stopą końsko-szpotawą idiopatyczną (talipes equinovarus) jest uzależniona od wielu czynników. Właściwe przewidywanie wyniku leczenia może pomóc w dostosowaniu indywidualnego, efektywnego kosztowo protokołu leczenia i obserwacji pacjenta.¹ Badania pokazują, że wczesne rozpoczęcie leczenia jest kluczowe dla uzyskania pomyślnego wyniku. Niemowlęta, które rozpoczną terapię we wczesnym etapie rozwoju, osiągają dobre rezultaty – mogą nosić zwykłe obuwie, chodzić, biegać i bawić się bez bólu, a nawet uprawiać sport.²

Czynniki prognostyczne wpływające na wynik leczenia

Istnieje kilka kluczowych czynników prognostycznych, które mają znaczący wpływ na wynik leczenia stopy końsko-szpotawej metodą Ponsetiego:¹

Wyjściowy stopień ciężkości deformacji mierzony za pomocą skali Piraniego lub Dimeglio – wyższe początkowe wartości korelują dodatnio z wyższym ryzykiem nawrotu deformacji i koniecznością interwencji chirurgicznej
Liczba gipsów potrzebnych do korekcji – silnie koreluje z liczbą przeprowadzonych procedur chirurgicznych
Przestrzeganie protokołu leczenia – brak przestrzegania zaleceń zwiększa ryzyko nawrotu deformacji

¹³

Ryzyko nawrotu deformacji

Częstość nawrotów deformacji stopy końsko-szpotawej jest zróżnicowana i waha się w literaturze od około 10% do 50%.⁴ W jednym z badań prowadzonych w południowoafrykańskim szpitalu akademickim odnotowano stosunkowo niski wskaźnik nawrotów wynoszący 22,9%.⁵ Ryzyko nawrotu jest szczególnie istotne u dzieci do 9 roku życia – badania obejmujące 500 stóp obserwowanych przez 5-20 lat wykazały, że 95,1% stóp wymagających operacji zostało zoperowanych do tego wieku.¹

Istnieje zależność między początkowym stopniem nasilenia deformacji a prawdopodobieństwem nawrotu. Średni początkowy wynik w skali Piraniego i Dimeglio był znacząco wyższy u pacjentów, u których doszło do nawrotu deformacji w porównaniu z pacjentami bez nawrotu.³ Badania sugerują następujące punkty odcięcia dla przewidywania nawrotu deformacji:

Wynik w skali Piraniego wynoszący 5,5 (zaokrąglone z 5,75) pozwala poprawnie przewidzieć 91,7% nawrotów i 67,9% przypadków bez nawrotu
Wynik w skali Dimeglio wynoszący 18 (zaokrąglone z 17,5) pozwala poprawnie przewidzieć 66,7% nawrotów i 61,3% przypadków bez nawrotu

⁶

Korelacja liczby gipsów z ryzykiem operacji

Liczba gipsów potrzebnych do uzyskania korekcji jest istotnym czynnikiem prognostycznym ryzyka przyszłej operacji. Badania wykazują, że:¹

Dzieci, które wymagały 6-8 zmian gipsów, miały 2,9 razy wyższe prawdopodobieństwo konieczności operacji w porównaniu z dziećmi wymagającymi 5 lub mniej gipsów
Prawdopodobieństwo to wzrastało do 11,9 razy, gdy do osiągnięcia korekcji potrzeba było 9 lub więcej gipsów

Wyniki metod leczenia

Skuteczność różnych metod leczenia stopy końsko-szpotawej jest zróżnicowana:⁴

Leczenie nieoperacyjne: Około 50% przypadków stopy końsko-szpotawej u noworodków może być skorygowanych nieoperacyjnie
Metoda Ponsetiego: Ponseti raportował 89% skuteczności swojej techniki (włączając tenotomię ścięgna Achillesa); inne badania wykazują skuteczność na poziomie 10-35%
Leczenie operacyjne: Większość serii przypadków raportuje 75-90% satysfakcjonujących wyników leczenia operacyjnego pod względem wyglądu i funkcji stopy

⁴

W długoterminowych obserwacjach wyniki leczenia metodą Ponsetiego były dobre w 72% przypadków, zadowalające w 12% i słabe w 16%. Dla metody funkcjonalnej francuskiej wyniki były dobre w 67%, zadowalające w 17% i słabe w 16% przypadków.⁷

Czynniki wpływające na zadowolenie pacjenta

Badania wskazują, że zakres ruchu w stawach stopy i stawu skokowego silnie koreluje ze stopniem zadowolenia pacjenta. Ten z kolei jest uzależniony od stopnia spłaszczenia kopuły kości skokowej, co sugeruje, że pierwotna deformacja kostna obecna przy urodzeniu determinuje ostateczny wynik leczenia.⁴

Najlepsze wyniki leczenia uzyskiwano u dzieci starszych niż 3-4 miesiące, z stopą wystarczająco dużą, aby procedura mogła być przeprowadzona bez kompromisów (8 cm, jak określił Simons).⁷ Niezadowalające wyniki mogą być związane z nadmierną korekcją, która występuje w około 15% przypadków.⁷

Incydenty i charakterystyka epidemiologiczna

Częstość występowania idiopatycznej stopy końsko-szpotawej jest zmienna w zależności od obszaru geograficznego, z globalną częstością szacowaną na 0,6-1,5 przypadków na 1000 żywych urodzeń. Badanie przeprowadzone w szpitalu akademickim w Południowej Afryce wykazało częstość występowania na poziomie 1,02 przypadku na 1000 żywych urodzeń, co mieści się w globalnym zakresie.⁵

Konsekwencje jednostronnej stopy końsko-szpotawej

W przypadkach, gdy tylko jedna stopa jest dotknięta deformacją, można zaobserwować następujące konsekwencje:²

Dotknięta stopa może być mniejsza i mniej ruchoma niż niezmieniona stopa
Mięśnie łydki w nodze z stopą końsko-szpotawą mogą być mniejsze
Dziecko może szybciej się męczyć lub skarżyć na bolesność nóg w porównaniu z dziećmi bez stopy końsko-szpotawej
Dotknięta noga może być nieznacznie krótsza, ale zazwyczaj nie powoduje to istotnych problemów

Stopa końsko-szpotawa i współistniejące schorzenia

Jeśli u dziecka występuje inne schorzenie wraz ze stopą końsko-szpotawą, rokowanie może zależeć od leczenia tego dodatkowego schorzenia.² W przypadku współistnienia innych zaburzeń neurologicznych lub genetycznych prognoza może być mniej korzystna i wymagać bardziej kompleksowego podejścia terapeutycznego.

Wnioski dotyczące rokowania

Podsumowując, prognoza w stopie końsko-szpotawej zależy od początkowej ciężkości deformacji, liczby gipsów potrzebnych do korekcji oraz przestrzegania protokołu leczenia. Nawrót deformacji występuje w około 10-50% przypadków, a początkowy wynik w skali Piraniego i Dimeglio może pomóc w przewidywaniu ryzyka nawrotu i planowaniu leczenia. Wczesne rozpoczęcie leczenia i ścisłe przestrzeganie protokołu terapeutycznego są kluczowe dla uzyskania optymalnych wyników. Większość dzieci leczonych odpowiednio może prowadzić normalne, aktywne życie bez istotnych ograniczeń funkcjonalnych.¹²³

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Ponseti treated idiopathic clubfoot – outcome predictive factors in the test of time: analysis of 500 feet followed for five to 20 years
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8582614/
To investigate a set of risk factors on the outcome of Ponseti treated idiopathic clubfeet (ICF). […] In total, 82 children (24%) with 119 feet (23.8%) were operated on, with 95.1% of feet being operated up to the age of nine years. […] Foot severity and number of cast changes were the strongest predictors for future surgery. […] Estimation of the risk of deformity recurrence after initial correction may help in tailoring a cost-effective personal treatment and follow-up protocol. […] The initial Pirani score positively correlated with operation rate and number of casts needed for correction. […] The number of casts strongly correlated with the number of surgical procedures performed. […] Children who underwent six to eight cast changes had a 2.9 higher probability of being operated on when compared with those with five casts or less. The probability increased to 11.9 when nine or more casts were needed to achieve correction. […] The prevalence of recurrence and surgery is dependent on the initial severity score, number of casts and possibly a very high rate of tenotomies performed.
#2 Clubfoot: Symptoms, Causes & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16889-clubfoot
Clubfoot doesn’t go away on its own. Early treatment is essential for a positive outcome. Babies who start treatment early have good results. They can wear regular shoes, walk, run and play without pain. They can even play sports. […] If only one foot was affected, you may notice that: The affected foot is a smaller size and less mobile than the unaffected foot. The calf muscles in the leg with the clubfoot may be smaller. Your child may get tired or complain about sore legs sooner than children without clubfoot. The affected leg may be slightly shorter. But this usually doesn’t cause major problems. […] If your child has another condition along with clubfoot, the outlook may depend on treatment for the other condition. […] Clubfoot can come back. It’s more likely to happen if the treatment schedule wasn’t followed correctly. If the foot returns to the clubfoot position, see your child’s healthcare provider. They can advise you on the next steps. You may need to repeat some stages of the treatment plan.
#3 Can clubfoot scoring systems predict the number of casts and future recurrences in patients undergoing Ponseti method? | Journal of Orthopaedic Surgery and Research | Full Text
https://josr-online.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13018-021-02261-4
Initial Pirani and Dimeglio scores seem to be able to predict the required number of casts for modifying the deformity (as the short-term outcome which could also help the orthopaedic surgeon to have an estimation about the casting period) and the recurrence of the deformity (as the long-term outcome) of the patients with severe and very severe clubfeet. […] The mean initial Pirani score (P 0.001) and the mean initial Dimeglio score (P 0.003) of the feet with recurrence were significantly more than the non-recurrence feet. […] The ROC curve suggested the Pirani score of 5.75 and the Dimeglio score of 17.5 as the cut-off points of these scores for recurrence prediction. […] In our study, Pirani and Dimeglio scores are markedly related with more number of casts and recurrence in patients with severe and very severe clubfoot.
#4 Clubfoot (Talipes): Practice Essentials, Anatomy, Pathophysiology
https://emedicine.medscape.com/article/1237077-overview
Approximately 50% of clubfeet in newborns can be corrected nonoperatively. Ponseti reported an 89% success rate using his technique (including an Achilles tenotomy); others have reported success rates of 10-35%. […] Most series have reported 75-90% satisfactory results of operative treatment (appearance and function of the foot). The amount of motion in the joints of the foot and ankle correlates with the degree of patient satisfaction. […] Satisfactory results were obtained in 81% of cases, and the range of ankle movement was a major factor in determining the functional result, which again was influenced by the degree of talar dome flattening (suggesting that the primary bone deformity present at birth dictates the eventual result of treatment). […] Recurrence rates of deformity were reported at around 25% (range, 10-50%). Menelaus reported a 38% recurrence rate.
#5 The epidemiology and treatment outcomes of clubfoot in a South African tertiary academic hospital
http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1999-76712022000100002
The overall incidence rate of idiopathic clubfoot in our direct catchment area was 1.02 per 1 000 live births […] The epidemiology, treatment outcomes and incidence rates observed at our institution are like those reported globally. […] We report a low positive family history and relapse rate, which could be under reported and should be the focus of future investigations. […] A total of 22.9% (n=40) of idiopathic clubfoot patients relapsed during the maintenance phase […] A total of 22.8% of patients required treatment for early relapse. This is a relatively low frequency when compared with the global data, which report relapse rates ranging from 6.6 – 45%. […] The incidence rate of idiopathic clubfoot is variable depending on the geographical area, with a global incidence rate estimated at 0.6 – 1.5 per 1 000 live births. […] The incidence rate observed at our institution falls within the global range, with 1.02 clubfoot cases per 1 000 live births.
#6 Can clubfoot scoring systems predict the number of casts and future recurrences in patients undergoing Ponseti method? | Journal of Orthopaedic Surgery and Research | Full Text
https://josr-online.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13018-021-02261-4
According to the ROC curves, an initial Pirani score of 5.75 could predict 91.7% of the recurrences and 67.9% of the non-recurrence cases correctly. […] However, based on the Pirani scoring system, the Pirani score could take any number from 0 to 6 with the smallest possible fraction of half a full point, but not a quarter or third or any other fractions. Therefore, we suggest using 5.5 as the cut-off point for recurrence prediction instead of 5.75, which was mentioned in our results. […] Also, it was shown that an initial Dimeglio score of 17.5 could predict 66.7 % of the recurrences and 61.3% of the non-recurrence cases accurately. However, based on the Dimeglio scoring system, the Dimeglio score could take any whole number from 0 to 20. Therefore, we suggest using 18 as the cut-off point of the initial Dimeglio score for recurrence prediction instead of 17.5.
#7 Clubfoot (Talipes): Practice Essentials, Anatomy, Pathophysiology
https://emedicine.medscape.com/article/1237077-overview
The best results were obtained with children older than 3-4 months with a foot large enough to allow the procedure to be performed without compromise (8 cm, as specified by Simons). […] Less-than-satisfactory results may be associated with overcorrection, which occurs in approximately 15% of cases. […] Some studies have suggested that previous surgery seems to have a deleterious effect on the result. However, a study of 73 symptomatic children with idiopathic clubfoot previously treated by means of either the Ponseti method or surgery found that these patients had similar degrees of gait deviation and perceived disability regardless of which treatment they had received. […] At the latest follow-up, outcomes with the Ponseti method were good in 72% of cases, fair in 12%, and poor in 16%. For the French functional method, outcomes were good in 67%, fair in 17%, and poor in 16%.