Rozstrzenie oskrzeli
Epidemiologia
Rozstrzenie oskrzeli (bronchiectasis) to przewlekła choroba układu oddechowego charakteryzująca się trwałym poszerzeniem oskrzeli, objawiająca się kaszlem, produkcją plwociny oraz nawracającymi zaostrzeniami. Epidemiologia wskazuje na rosnące rozpowszechnienie choroby, które według metaanalizy obejmującej ponad 437 milionów osób wynosi średnio 680 na 100 000 dorosłych (95% CI: 634-727). Rozpowszechnienie jest zróżnicowane geograficznie: USA 478/100 000, Korea 886/100 000, Chiny 759/100 000, Wielka Brytania 566/100 000 u kobiet i 486/100 000 u mężczyzn, Japonia około 96 580 przypadków NCFB. Wiek powyżej 60 lat wiąże się z 8-10-krotnym wzrostem rozpowszechnienia (300-500/100 000) w porównaniu do osób młodszych (40-50/100 000). Kobiety są bardziej narażone (535/100 000) niż mężczyźni (467/100 000). Współistnienie z POChP, astmą, mukowiscydozą i pierwotną dyskinezą rzęsek jest częste. Wskaźniki śmiertelności w ciągu 4-5 lat obserwacji wynoszą 16-24,8%, a hospitalizacje osiągają 16,5-25,7 na 100 000 mieszkańców, z tendencją wzrostową.
- Epidemiologia rozstrzeń oskrzeli (Bronchiectasis)
- Rozpowszechnienie globalne
- Trendy epidemiologiczne
- Czynniki demograficzne
- Różnice geograficzne w etiologii i epidemiologii
- Czynniki ryzyka i choroby współistniejące
- Nadzór i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
- Identyfikacja i nadzór pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli
- Przyszłe kierunki nadzoru i badań nad rozstrzeniami oskrzeli
- Wnioski
Epidemiologia rozstrzeń oskrzeli (Bronchiectasis)
Rozstrzenie oskrzeli (bronchiectasis) to przewlekła choroba układu oddechowego charakteryzująca się trwałym poszerzeniem oskrzeli, związanym z kaszlem, produkcją plwociny oraz historią zaostrzeń płucnych. W ostatnich latach obserwuje się znaczący wzrost częstości występowania i rozpowszechnienia rozstrzeń oskrzeli na całym świecie12. Ten wzrost może być częściowo spowodowany postępem w technikach obrazowania oraz większą świadomością choroby, co prowadzi do zwiększonego obciążenia społeczno-ekonomicznego i kosztów opieki zdrowotnej1.
Rozpowszechnienie globalne
Dane epidemiologiczne dotyczące rozstrzeń oskrzeli wykazują znaczną heterogenność. Zgłaszane rozpowszechnienie w populacji ogólnej waha się od 52,3 do ponad 1000 przypadków na 100 000 osób1. Metaanaliza obejmująca 15 badań i ponad 437 milionów osób wykazała, że łączne rozpowszechnienie rozstrzeń oskrzeli u dorosłych wynosi 680 na 100 000 osób (95% CI: 634-727 na 100 000)3. Wyniki te potwierdzają, że rozstrzenie oskrzeli nie powinny być już uważane za chorobę rzadką, lecz za powszechną przewlekłą chorobę układu oddechowego45.
Rozpowszechnienie rozstrzeń oskrzeli różni się znacząco w zależności od regionu geograficznego:
- Stany Zjednoczone: 478 na 100 000 osób (95% CI: 367-588 na 100 000)3, choć inne źródła podają dane szacunkowe od 350 000 do 522 000 dorosłych z rozstrzeniami oskrzeli67
- Korea: 886 na 100 000 osób (95% CI: 778-993 na 100 000)3
- Chiny: 759 na 100 000 osób (95% CI: 352-399 na 100 000)3
- Wielka Brytania: szacuje się, że około 212 000 osób żyje z rozstrzeniami oskrzeli, przy czym rozpowszechnienie u kobiet wynosi 566/100 000, a u mężczyzn 486/100 0008
- Japonia: około 96 580 zdiagnozowanych przypadków rozstrzeń oskrzeli niezwiązanych z mukowiscydozą (NCFB)9
Według raportu z 2023 roku, w siedmiu głównych rynkach (7MM – USA, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Francja, Wielka Brytania i Japonia) zdiagnozowano około 1 028 651 przypadków rozstrzeń oskrzeli niezwiązanych z mukowiscydozą. Stany Zjednoczone stanowiły około 37% przypadków, kraje UE4 i Wielka Brytania około 54%, a Japonia około 9%9.
Trendy epidemiologiczne
Badania pokazują wyraźny wzrost częstości występowania rozstrzeń oskrzeli w ostatnich latach. Analiza danych ze Stanów Zjednoczonych wykazała roczny wzrost o 8,7% w rozpowszechnieniu rozstrzeń oskrzeli10. Tendencja wzrostowa jest widoczna również w innych krajach, co wskazuje na globalny charakter tego zjawiska5.
Współczynniki śmiertelności w grupach pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli wzrosły w niektórych regionach świata, wykazując wskaźniki śmiertelności na poziomie 16-24,8% w ciągu 4-5 lat obserwacji1. Wskaźniki śmiertelności są wyższe u osób z rozstrzeniami oskrzeli niż w dopasowanych wiekowo populacjach, choć większość pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli umiera z innych przyczyn5.
Czynniki demograficzne
Wiek: Rozpowszechnienie rozstrzeń oskrzeli znacząco wzrasta z wiekiem67. Istnieje 8-10-krotna różnica w rozpowszechnieniu po 60. roku życia (300-500 na 100 000) w porównaniu do osób w wieku poniżej 40-50 lat (40-50 na 100 000)7. W Stanach Zjednoczonych rozpowszechnienie wzrasta od 7 na 100 000 osób w wieku 18-34 lat do 812 na 100 000 osób w wieku powyżej 75 lat6.
Płeć: Rozstrzenie oskrzeli są częstsze u kobiet niż u mężczyzn3611. Metaanaliza wykazała rozpowszechnienie na poziomie 467 na 100 000 (95% CI: 416-518 na 100 000) u mężczyzn i 535 na 100 000 (95% CI: 477-592 na 100 000) u kobiet3. W Stanach Zjednoczonych, wśród osób leczonych z powodu rozstrzeń oskrzeli, 67% stanowią kobiety6.
Grupy etniczne: Występują różnice w rozpowszechnieniu rozstrzeń oskrzeli w zależności od grupy etnicznej. W Stanach Zjednoczonych odnotowano wyższe rozpowszechnienie wśród Amerykanów pochodzenia azjatyckiego w porównaniu z Amerykanami pochodzenia europejskiego i afrykańskiego10. Rdzenni Amerykanie na Alasce stanowią podgrupę o 4-krotnie wyższym wskaźniku rozstrzeń oskrzeli niż populacja ogólna6.
Różnice geograficzne w etiologii i epidemiologii
Istnieją znaczące geograficzne różnice w etiologii, epidemiologii, mikrobiologii i nasileniu rozstrzeń oskrzeli12. Te różnice skłoniły do tworzenia krajowych wytycznych dotyczących postępowania w rozstrzeniach oskrzeli12.
Najbardziej uderzające różnice w epidemiologii rozstrzeń oskrzeli obserwuje się wśród rdzennych dzieci z Australii, Alaski, Kanady i Nowej Zelandii. W tych populacjach dzieci wykazują wyjątkowo wysokie wskaźniki w porównaniu z grupami nierdzennych mieszkańców, przy czym zapalenie płuc w okresie niemowlęcym lub dziecięcym jest wymieniane jako główna przyczyna w wielu przypadkach10.
W Nowej Zelandii dzieci z Pacyfiku w wieku poniżej 15 lat mają szacunkową częstość występowania rozstrzeń oskrzeli na poziomie 17,8 na 100 00013. W 2003 roku częstość występowania rozstrzeń oskrzeli u dzieci Maorysów w Auckland wynosiła 24/100 000 w porównaniu do 4/100 000 w grupach europejskich13.
Rozstrzenie oskrzeli nieproporcjonalnie dotykają Maorysów i ludność Pacyfiku oraz osoby z niższych społeczno-ekonomicznych społeczności14. Względne ryzyko rozwinięcia rozstrzeń oskrzeli u dziecka mieszkającego w społeczności z decyla dziewięć lub dziesięć (najbardziej ubogiej) jest ponad 15 razy wyższe niż u dziecka mieszkającego na obszarze decyla jeden (najmniej ubogiej)14.
Alarmująco wysokie rozpowszechnienie rozstrzeń oskrzeli i związana z nimi śmiertelność występuje wśród dorosłych rdzennych Australijczyków w regionie Top End Terytorium Północnego. Szacunkowe rozpowszechnienie wynosi 19,4 na 1000 mieszkańców (20,6 na 1000 kobiet; 18,0 na 1000 mężczyzn), co jest czterokrotnie wyższe niż szacunkowe rozpowszechnienie w Wielkiej Brytanii w tym samym czasie1516.
Czynniki ryzyka i choroby współistniejące
Zaawansowany wiek (powyżej 60 lat), palenie tytoniu, płeć żeńska i niski wskaźnik masy ciała są związane ze zwiększonym ryzykiem rozstrzeń oskrzeli17. Rozstrzenie oskrzeli często współistnieją z innymi schorzeniami, takimi jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) i astma18.
Rozpowszechnienie rozstrzeń oskrzeli w różnych chorobach współistniejących:
- Pierwotna dyskineza rzęsek (PCD): 98% dorosłych i 61% dzieci19
- Alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna (ABPA): 69-78%19
- Mukowiscydoza (CF): 50-70% pacjentów do 35. roku życia19
- Pospolity zmienny niedobór odporności (CVID): do 76% pacjentów19
- POChP: 27-74% (zmienność zależy od kryteriów definiujących rozstrzenia oskrzeli)19
- Astma: 17,5-28%19
- Pierwotna dysplazja rzęsek (PBD): 100% w zaawansowanych stadiach19
Choroba refluksowa przełyku (GERD) została zidentyfikowana jako czynnik przyczynowy w 4% przypadków rozstrzeń oskrzeli w badaniu Pasteura i współpracowników19.
Nadzór i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
Hospitalizacje związane z rozstrzeniami oskrzeli stanowią znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej. Dane z 12 stanów USA za okres 1993-2006 wykazują średni roczny skorygowany o wiek wskaźnik hospitalizacji wynoszący 16,5 hospitalizacji na 100 000 mieszkańców. Kobiety i osoby w wieku powyżej 60 lat miały najwyższy wskaźnik hospitalizacji8.
Wskaźniki przyjęć do szpitala w Nowej Zelandii wynoszą 25,7 na 100 000, z najwyższymi wartościami w dzieciństwie i u osób starszych, i są związane z płcią, deprywacją społeczno-ekonomiczną i rasą8.
Badanie epidemiologiczne dotyczące hospitalizacji związanych z rozstrzeniami oskrzeli w Stanach Zjednoczonych wykazało, że wskaźnik hospitalizacji z powodu tego zaburzenia wzrósł w latach 1993-2006, szczególnie u osób powyżej 60. roku życia20.
Identyfikacja i nadzór pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli
Rozpoznanie rozstrzeń oskrzeli opiera się na historii choroby, badaniu fizykalnym i diagnostyce radiologicznej, rozpoczynając od radiogramu klatki piersiowej18. Tomografia komputerowa o wysokiej rozdzielczości (HRCT) pozostaje złotym standardem w diagnostyce, jednak pojawiają się nowe alternatywy, takie jak algorytmy oparte na sztucznej inteligencji, tomografia komputerowa klatki piersiowej o ultra-niskiej dawce oraz techniki obrazowania metodą rezonansu magnetycznego (MRI)21.
Systematyczny nadzór
Wszystkie osoby z rozstrzeniami oskrzeli powinny podlegać rutynowemu monitorowaniu w celu identyfikacji progresji choroby, pojawienia się patogenów i modyfikacji leczenia w razie potrzeby8. Szczególnie ważne jest monitorowanie pacjentów z przewlekłą kolonizacją Pseudomonas aeruginosa, gdyż są oni narażeni na wyższe ryzyko powikłań związanych z rozstrzeniami oskrzeli8.
Regularne badania mikrobiologiczne plwociny są zalecane dla pacjentów z klinicznie istotnymi rozstrzeniami oskrzeli w celu monitorowania patogenów i wykrywania nowej izolacji P. aeruginosa8. Kolonizacja przez P. aeruginosa zwykle wskazuje na ciężką chorobę i prognozuje gorsze wyniki, w tym zwiększone ryzyko zaostrzeń, hospitalizacji, złą jakość życia, szybki spadek funkcji płuc i śmierć18.
Kolonizacja przez wiele organizmów jest powszechna, a oporność na antybiotyki jest problemem u pacjentów, którzy wymagają częstych kursów antybiotyków w leczeniu zaostrzeń18. Szczególnie niepokojące są trudne do leczenia oporne szczepy Pseudomonas aeruginosa (DTR-PA), zwłaszcza w zakażeniach układu oddechowego, takich jak rozstrzenia oskrzeli, prowadzące do złych wyników, ograniczonych opcji leczenia i wyższych kosztów opieki zdrowotnej22.
Wyzwania w nadzorze epidemiologicznym
Identyfikacja prawdziwej częstości występowania rozstrzeń oskrzeli pozostaje wyzwaniem, biorąc pod uwagę brak specyficznych objawów i brak łatwo dostępnych nieinwazyjnych testów przesiewowych dla badań populacyjnych6. Rozstrzenia oskrzeli mogą być ogólnie niedodiagnozowane, ponieważ nie są już uwzględniane w danych z badań i często pozostają niezgłoszone6.
Wyjątkiem są rozstrzenia oskrzeli związane z mukowiscydozą (CF), które występują z częstością 1 na 2500 urodzeń wśród białych. CF jest największą pojedynczą przyczyną przewlekłych zakażeń płuc i rozstrzeń oskrzeli w krajach uprzemysłowionych6.
Ważne jest, aby scharakteryzować epidemiologię rozstrzeń oskrzeli w różnych populacjach, co ma kluczowe znaczenie dla dokładnej diagnozy i skutecznego zarządzania, a także dla projektowania strategii na poziomie populacji w celu poprawy wyników zdrowotnych15.
Przyszłe kierunki nadzoru i badań nad rozstrzeniami oskrzeli
W ostatnich latach rozstrzenia oskrzeli, kiedyś uważane za chorobę sierocą, zyskują coraz większą uwagę na całym świecie ze względu na rosnące rozpowszechnienie, obciążenie opieki zdrowotnej i związaną z nimi chorobowość3. Paradygmat medycyny precyzyjnej wymaga udoskonalonej charakterystyki pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli poprzez analizę ich profili zapalnych i molekularnych21.
Postępy w nadzorze
Badania nad podstawowymi mechanizmami zapalenia i ocena biomarkerów, takich jak elastaza neutrofilowa, mucyny i peptydy przeciwdrobnoustrojowe, doprowadziły do identyfikacji odrębnych endotypów pacjentów21. Te endotypy prezentują różne wyniki kliniczne, wymagające dostosowanych interwencji terapeutycznych21.
Ostatnie obserwacje wykazały, że kategoryzacja pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli na podstawie heterogenicznej grupy endotypów może być bardziej skuteczna, umożliwiając opracowanie bardziej specyficznych terapii do skutecznego leczenia pacjentów21.
Potrzebne są biomarkery do kategoryzacji i pomiaru aktywności biologicznej tej choroby23. Niedawne ustalenia z krajowych rejestrów, takich jak RIBRON, i międzynarodowych baz danych, takich jak EMBARC, które koncentrują się na rozstrzeniach oskrzeli, ujawniły, że do 20% pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli wykazuje eozynofilię obwodową z liczbą eozynofilów we krwi co najmniej 300 eozynofilów/mL lub frakcyjnym stężeniem tlenku azotu w wydychanym powietrzu (FENO) ≥25 ppb23.
Wyzwania i przyszłe kierunki
Różnorodność chorób związanych z rozstrzeniami oskrzeli, wraz z brakiem znormalizowanych definicji, stanowi wyzwania zarówno w praktyce klinicznej, jak i w badaniach klinicznych nad leczeniem tego stanu21. W związku z tym niedawno zaproponowano kryteria i definicje radiologicznej i klinicznej diagnozy rozstrzeń oskrzeli u dorosłych21.
Potrzebny jest międzynarodowo zharmonizowany, dostosowany i znormalizowany algorytm diagnostyczny, aby zapobiec niedodiagnozowaniu pierwotnej dyskinezy rzęsek (PCD)23. Zapalenie neutrofilowe odgrywa kluczową rolę w patofizjologii i progresji rozstrzeń oskrzeli23. Dysregulowana odpowiedź zapalna prowadzi do uszkodzenia płuc, nieprawidłowego i nieodwracalnego rozszerzenia oskrzeli oraz nawracających infekcji układu oddechowego23.
Eozynofilowe rozstrzenia oskrzeli wydają się reprezentować odrębny i rozpowszechniony podtyp chorych, prezentujący unikalne czynniki prognostyczne i względy lecznicze. W związku z tym ich rozpoznanie jest niezbędne podczas leczenia pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli23.
Implikacje ekonomiczne
Rynek rozstrzeń oskrzeli jest nastawiony na stabilny wzrost, z solidnym złożonym rocznym wskaźnikiem wzrostu (CAGR) przewidywanym od 2024 do 2034 roku. Ta ekspansja w siedmiu głównych rynkach (7MM) jest napędzana przez wprowadzenie innowacyjnych terapii, takich jak Brensocatib i CMS I-neb, a także postępy w technikach diagnostycznych i rosnące rozpowszechnienie rozstrzeń oskrzeli9.
Krytyczną niezaspokojoną potrzebą w rozstrzeniach oskrzeli jest brak zatwierdzonych, specyficznych dla choroby terapii. Obecne leczenie koncentruje się głównie na zarządzaniu objawami, a nie na leczeniu podstawowej patologii, tworząc znaczącą lukę w skutecznych długoterminowych rozwiązaniach i napędzając popyt na ukierunkowane, innowacyjne opracowywanie leków9.
Siedem głównych rynków rozstrzeń oskrzeli osiągnęło wartość 438,5 miliona dolarów w 2023 roku. Przewiduje się, że 7MM osiągnie 731,5 miliona dolarów do 2034 roku, wykazując wskaźnik wzrostu (CAGR) wynoszący 5,85% w latach 2023-203424.
| Region | Liczba zdiagnozowanych przypadków NCFB (2023) | Odsetek całkowitej liczby w 7MM |
|---|---|---|
| USA | 380 711 | 37% |
| Wielka Brytania | 224 976 | 21,9% |
| Hiszpania | 149 236 | 14,5% |
| Włochy | 89 584 | 8,7% |
| Japonia | 96 580 | 9,4% |
| Francja | 37 576 | 3,7% |
| Niemcy | 49 988 | 4,8% |
| Razem (7MM) | 1 028 651 | 100% |
Wnioski
Rozstrzenia oskrzeli są obecnie uznawane za trzecią najczęstszą chorobę płuc na świecie po astmie i POChP, dotykającą wielu dorosłych i dzieci29. Dane epidemiologiczne wskazują na wzrost częstości występowania i rozpowszechnienia tej choroby na całym świecie, co prowadzi do zwiększonego obciążenia społeczno-ekonomicznego i kosztów opieki zdrowotnej1.
Istnieją znaczące różnice geograficzne w etiologii, epidemiologii, mikrobiologii i nasileniu rozstrzeń oskrzeli, co wskazuje na potrzebę rozwoju wytycznych klinicznych dla lokalnych populacji12. Rozstrzenia oskrzeli nieproporcjonalnie dotykają określone populacje, takie jak rdzenni mieszkańcy Australii, Alaski, Kanady i Nowej Zelandii10.
Rozstrzenia oskrzeli są częstsze u kobiet niż u mężczyzn i ich rozpowszechnienie zwiększa się z wiekiem3611. Choroba często współistnieje z innymi schorzeniami, takimi jak POChP i astma18.
Postępy w zrozumieniu mechanizmów molekularnych prowadzących do rozwoju zapalenia dróg oddechowych i przetrwania bakterii w rozstrzeniach oskrzeli są niezbędne do znalezienia nowych metod leczenia i poprawy zarządzania tą chorobą30. Systematyczne badania dotyczące epidemiologii, czynników ryzyka, czynników mikrobiologicznych i znaczenia klinicznego w odniesieniu do endofenotypów zapalnych są nadal potrzebne31.
W związku z rosnącym rozpowszechnieniem i obciążeniem chorobą, rozstrzenia oskrzeli powinny być priorytetem w systemach opieki zdrowotnej na całym świecie. Poprawa nadzoru epidemiologicznego, zwiększenie świadomości choroby i opracowanie skutecznych, ukierunkowanych terapii są kluczowe dla poprawy wyników pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.