Pierścień naczyniowy
Etiologia i przyczyny
Pierścień naczyniowy to rzadka wrodzona wada serca (<1% wszystkich wad), powstająca na skutek nieprawidłowego rozwoju łuków aorty w embriogenezie, prowadząca do utworzenia pierścienia naczyniowego uciskającego tchawicę i/lub przełyk. Najczęstsze typy to podwójny łuk aorty (40-60% przypadków) oraz prawy łuk aorty z lewą tętnicą podobojczykową i lewym więzadłem tętniczym (12-30%). Etiologia obejmuje zaburzenia inwolucji łuków aorty w 4-8 tygodniu rozwoju płodowego. Występują powiązania genetyczne, m.in. delecja 22q11 (zespół DiGeorge'a), trisomie 21 i 18, a także czynniki środowiskowe w ciąży (cukrzyca, różyczka, leki teratogenne, palenie, alkohol). W 12% przypadków współistnieją inne wady serca, np. ubytek przegrody międzykomorowej (VSD) lub tetralogia Fallota.
Etiologia Pierścienia Naczyniowego
Pierścień naczyniowy to wrodzona wada, w której aorta lub jej odgałęzienia tworzą pierścień wokół tchawicy i/lub przełyku, powodując ich ucisk. Stanowi on mniej niż 1% wszystkich wrodzonych wad serca, występując z podobną częstością u obu płci, choć niektóre źródła wskazują na dwukrotnie częstsze występowanie u noworodków płci męskiej.12
Zaburzenia rozwoju embrionalnego jako główna przyczyna
Pierścienie naczyniowe powstają we wczesnym okresie rozwoju płodowego, gdy aorta rozwija się nieprawidłowo. Normalnie aorta rozwija się z jednego z kilku łuków tkanek, a organizm rozkłada niektóre z pozostałych łuków, podczas gdy inne przekształcają się w tętnice.1 Kiedy dochodzi do formowania się pierścienia naczyniowego, pewne łuki, które powinny zanikać podczas rozwoju płodowego, nie zanikają.2
Proces formowania się pierścienia naczyniowego rozpoczyna się już w czwartym tygodniu embriogenezy, gdy łuk aorty rozwija się z sześciu symetrycznych sparowanych naczyń łuku aorty i sparowanych aort grzbietowych. Podczas kolejnych tygodni embriogenezy, przebudowa i przestawienie tych struktur prowadzi zazwyczaj do utworzenia normalnego lewego łuku aorty.3
Do końca drugiego miesiąca rozwoju płodowego inne łuki są naturalnie rozkładane lub przekształcane w tętnice. Gdy występuje pierścień naczyniowy, niektóre łuki, które powinny zaniknąć, nadal pozostają i tworzą strukturę pierścienia.45
Typy pierścieni naczyniowych i ich powstawanie
Istnieje kilka różnych typów pierścieni naczyniowych, z których każdy ma inną etiologię:1
- Podwójny łuk aorty (najczęstszy objawowy pierścień naczyniowy, 40-60% przypadków) – powstaje, gdy nie dochodzi do inwolucji dystalnej części prawego czwartego łuku. Prawy i lewy łuk aorty otaczają tchawicę i przełyk, tworząc kompletny pierścień naczyniowy.12
- Prawy łuk aorty z lewą tętnicą podobojczykową i lewym więzadłem tętniczym (drugi najczęstszy, 12-30% przypadków) – powstaje, gdy lewy czwarty łuk zanika, a prawy pozostaje. Ten układ tworzy kompletny pierścień naczyniowy.12
- Nieprawidłowa tętnica pnia ramienno-głowowego – występuje wskutek nieprawidłowego odejścia tętnicy pnia ramienno-głowowego, co prowadzi do przedniego ucisku tchawicy.1
- Lasso tętnicy płucnej – powstaje, gdy lewa tętnica płucna odchodzi jako gałąź prawej tętnicy płucnej zamiast od głównego pnia płucnego, co uważa się za nieprawidłowość związaną z rozwojem szóstego łuku aorty.12
Czynniki genetyczne i ich wpływ
Choć dokładna przyczyna pierścieni naczyniowych nie jest w pełni poznana, istnieją pewne powiązania genetyczne:1
- Stwierdzono związek między podwójnym łukiem aorty i prawym łukiem aorty a delecją 22q11 (zespół DiGeorge’a)12
- Istnieje pewien związek między podwójnym łukiem aorty a trisomią 21 (zespół Downa) i trisomią 1812
- Lewy łuk aorty z nieprawidłową (zaułożoną) prawą tętnicą podobojczykową jest silnie związany z trisomią 211
W jednym z badań wykazano, że podwójny łuk aorty występuje częściej u dzieci poczętych metodą in vitro, choć przyczyna tego zjawiska nie jest znana.1
Czynniki ryzyka i współistniejące wady serca
Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia pierścieni naczyniowych nie są dobrze poznane, jednak wymienia się:12
- Zmiany genetyczne – niektóre zmiany w genach zostały powiązane z wrodzonymi wadami serca, w tym z pierścieniami naczyniowymi
- Cukrzyca typu 1 lub 2 w czasie ciąży może wpływać na kształtowanie się serca płodu
- Różyczka w czasie ciąży może powodować szkodliwe zmiany w sercu nienarodzonego dziecka
- Niektóre leki przyjmowane w czasie ciąży mogą zwiększać ryzyko wrodzonych wad serca (np. lit, izotretynoina)
- Palenie tytoniu w czasie ciąży lub przebywanie w otoczeniu dymu tytoniowego
- Spożywanie alkoholu w czasie ciąży
Należy zauważyć, że pierścienie naczyniowe często współistnieją z innymi wrodzonymi wadami serca. Do 12% niemowląt z podwójnym łukiem aorty ma inną wrodzoną wadę serca, taką jak ubytek przegrody międzykomorowej (VSD) lub tetralogia Fallota.12
Znaczenie kliniczne i prognozy
Ciężkość objawów pierścienia naczyniowego zależy od stopnia ucisku tchawicy i przełyku. Około 70-90% pacjentów ma objawy ze strony układu oddechowego, z czego świszczący oddech (stridor) występuje w prawie wszystkich przypadkach.1
Obecność złożonej choroby serca znacząco wpływa na śmiertelność u pacjentów z pierścieniem naczyniowym. Badania wykazały, że rokowanie jest stosunkowo dobre, choć pierścienie naczyniowe połączone ze złożoną chorobą serca wykazują gorsze rokowanie.1
Leczenie pierścieni naczyniowych jest zwykle chirurgiczne, szczególnie w przypadku pacjentów z objawami. Zabieg polega na uwolnieniu pierścienia naczyniowego poprzez przecięcie części naczynia tworzącego pierścień, co ma na celu zmniejszenie ucisku na tchawicę i przełyk.12
Podsumowanie etiologii pierścienia naczyniowego
Pierścień naczyniowy jest rzadką, wrodzoną anomalią naczyniową, która powstaje wskutek nieprawidłowego rozwoju łuków aorty we wczesnym okresie embriogenezy. Chociaż dokładna przyczyna tej wady nie jest w pełni poznana, obejmuje ona zaburzenia w procesie naturalnej regresji niektórych struktur naczyniowych podczas rozwoju płodowego. Czynniki genetyczne, takie jak delecje chromosomowe i trisomie, odgrywają rolę w niektórych przypadkach, podobnie jak czynniki środowiskowe w okresie ciąży. Istnieją różne typy pierścieni naczyniowych, każdy z własną specyficzną etiologią i anatomią. Obecność złożonej choroby serca jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na śmiertelność u pacjentów z pierścieniem naczyniowym.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.