Guzy
Etiologia i przyczyny
Guzy podskórne to nieprawidłowe zgrubienia o różnorodnej etiologii, obejmującej stany zapalne, urazy, zmiany hormonalne oraz predyspozycje genetyczne. Najczęściej są to zmiany łagodne, takie jak tłuszczaki (miękkie, gumowate guzy tkanki tłuszczowej), torbiele (wypełnione płynem struktury, np. torbiele epidermoidalne, sutkowe, ganglionowe) czy włókniaki. Charakterystyczne cechy guzów nowotworowych to twardość, nieregularny zarys i przyrośnięcie do otaczających tkanek. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. powiększone węzły chłonne (częsta przyczyna guzów szyi), ropnie, zmiany pourazowe (np. krwiaki, martwica tłuszczowa piersi), a także nowotwory złośliwe, takie jak rak krtani, chłoniak, rak piersi czy rak jądra. Czynniki ryzyka obejmują wiek (np. 40-60 lat dla tłuszczaków), płeć, historię rodzinną, ekspozycję hormonalną oraz wcześniejsze urazy lub infekcje.
- Etiologia guzów – przyczyny powstawania
- Stany zapalne i infekcje jako przyczyna guzów
- Urazy i uszkodzenia tkanek
- Torbiele i guzy torbielowate
- Tłuszczaki i inne guzy łagodne
- Czynniki hormonalne
- Czynniki genetyczne
- Nowotwory złośliwe
- Inne przyczyny guzów
- Czynniki ryzyka różnych rodzajów guzów
- Czynniki ryzyka guzów łagodnych
- Czynniki ryzyka guzów piersi
- Czynniki ryzyka guzów jądra
- Czynniki ryzyka guzów nowotworowych
- Nieznane przyczyny guzów
- Torbiele ganglionowe
- Tłuszczaki i nieznane przyczyny
- Erythema nodosum
- Inne guzy o nieznanych przyczynach
- Podsumowanie etiologii guzów
Etiologia guzów – przyczyny powstawania
Guzy (lub masy podskórne) to nieprawidłowe zgrubienia lub obrzęki na lub pod skórą, które mogą mieć różne przyczyny, od łagodnych do złośliwych. Większość guzów jest niezłośliwa (łagodna) i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, szczególnie te, które są miękkie i łatwo przesuwają się pod palcami, jak tłuszczaki i torbiele12. Zrozumienie etiologii guzów jest kluczowe dla właściwej diagnozy i leczenia.
Stany zapalne i infekcje jako przyczyna guzów
Jedną z częstych przyczyn powstawania guzów jest stan zapalny – reakcja organizmu na uraz lub infekcję. Guzy zapalne są często bolesne i stanowią sposób organizmu na ochronę i leczenie dotkniętego obszaru3. Infekcje mogą powodować zlokalizowany obrzęk i tworzenie się guzów, które zwykle ustępują po ustąpieniu infekcji4.
Najczęstszą przyczyną guzów na szyi są powiększone węzły chłonne. Węzły chłonne powiększają się w odpowiedzi na infekcję, taką jak przeziębienie lub ból gardła. Mogą również powiększać się z powodu innych stanów, w tym nowotworów5. Bolesny guz lub obrzęk, który pojawia się nagle (w ciągu 24-48 godzin), jest zwykle spowodowany urazem lub infekcją6.
Infekcje, takie jak zapalenie sutka podczas ciąży, mogą również powodować zapalenie tkanek i przewodów wewnątrz piersi, powodując guzy7. Ropnie stanowią kolejny przykład guzów spowodowanych infekcją – są to zakażenia, które mogą powodować powstanie zlokalizowanego ropnia lub czyraka8.
Urazy i uszkodzenia tkanek
Urazy są jedną z najczęstszych przyczyn guzów skórnych. Ten rodzaj guza jest czasami nazywany „gęsim jajkiem” i występuje, gdy uderzysz głową lub inną częścią ciała9. Fizyczny uraz lub trauma w obszarze ciała może spowodować guz, co często jest reakcją ochronną organizmu na uszkodzony obszar10.
Uraz piersi może spowodować uszkodzenie komórek tłuszczowych w tkance piersi, co nazywa się martwicą tłuszczową. Powstaje wtedy guz w piersi11. Również urazy szyi mogą prowadzić do powstawania krwiaków12.
W przypadku dermatofibroma, dokładna przyczyna pozostaje niejasna, ale potencjalne przyczyny obejmują uraz lub uszkodzenie skóry, ukąszenia owadów lub pająków oraz drzazgi13.
Torbiele i guzy torbielowate
Torbiele to zamknięte worki wypełnione płynem, powietrzem lub innymi substancjami. Mogą tworzyć się w dowolnym miejscu ciała i są często łagodne14. Torbiele mogą powstawać w wyniku infekcji, zatkanych gruczołów łojowych lub wokół ciał obcych, takich jak kolczyki15.
Przykładami torbieli są:
- Torbiele epidermoidalne (znane również jako torbiele skórne lub łojowe) – małe, okrągłe, twarde guzy, które najczęściej rozwijają się w obrębie mieszka włosowego16
- Torbiele sutkowe – wypełnione płynem worki wewnątrz piersi, które są okrągłe, gładkie i jędrne17
- Torbiele ganglionowe – wypełnione płynem, nieco ruchome guzy, które tworzą się pod skórą, zwykle w pobliżu stawów, takich jak nadgarstek lub łokieć18
Tłuszczaki i inne guzy łagodne
Tłuszczaki to miękkie guzy tkanki tłuszczowej pod skórą, które zwykle rosną powoli i są nieszkodliwe. Palpacyjnie mają miękką, gumowatą konsystencję19. Dokładna przyczyna tłuszczaków pozostaje nieznana, ale wydaje się, że są one dziedziczne (przekazywane w rodzinach)20.
Niektóre stany mogą powodować powstawanie wielu tłuszczaków na ciele. Stany powodujące tłuszczaki obejmują: chorobę Dercuma, zespół Gardnera, rodzinną lipomatozę mnogą i chorobę Madelunga21.
Inne łagodne guzy obejmują:
- Włókniaki (fibroadenoma) – łagodne guzy piersi, które są twarde, okrągłe i gumowate22
- Nerwiakowłókniaki – miękkie, mięsiste narośla na skórze lub pod nią, czasem głęboko w ciele. Są to łagodne guzy, ale w rzadkich przypadkach mogą stać się złośliwe (nowotworowe)23
- Brodawki – spowodowane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), często wnikającego w stopę przez nacięcia lub obszary cienkiej skóry24
Czynniki hormonalne
Zmiany hormonalne, szczególnie u kobiet, mogą prowadzić do powstawania guzów piersi lub rozwoju torbieli25. Zmiany włóknisto-torbielowate są bolesnym, guzowatym stanem piersi, często związanym ze zmianami hormonalnymi w cyklu menstruacyjnym26.
Przyczyny torbieli piersi nie są dobrze znane, ale hormony mogą odgrywać rolę w ich rozwoju. Torbiele są bardziej prawdopodobne u kobiet w wieku 30-60 lat i są częstsze u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą (HTZ)27.
Większość lekarzy uważa, że włókniaki powstają w wyniku zwiększonej wrażliwości na hormon wydzielany przez jajniki, zwany estrogenem28.
Czynniki genetyczne
Niektóre osoby są bardziej podatne na rozwijanie pewnych typów guzów ze względu na czynniki genetyczne29. Tłuszczaki wydają się mieć związek genetyczny, ponieważ wiele osób, u których rozwijają się tłuszczaki, ma jednego lub więcej członków rodziny, u których również rozwijają się te guzy30.
Czynniki ryzyka dermatofibroma obejmują płeć żeńską, uraz skóry spowodowany ukąszeniem pająka, tatuaż lub badanie skóry, lub historię zapalenia mieszków włosowych31.
W przypadku raka piersi u mężczyzn, nie jest jasne, co powoduje ten nowotwór, ale czynniki ryzyka obejmują: starszy wiek, ekspozycję na leki związane z estrogenem, historię rodzinną raka piersi, chorobę wątroby, otyłość, chorobę jąder lub operację oraz zespół Klinefeltera32.
Nowotwory złośliwe
Chociaż większość guzów jest łagodna, niektóre mogą być spowodowane przez komórki nowotworowe. Guzy nowotworowe mogą być łagodne (niezłośliwe) lub złośliwe (nowotworowe). Nowotwór złośliwy wymaga natychmiastowej uwagi medycznej33.
Guz, który może być nowotworowy, ma następujące cechy: jest bardzo twardy podczas palpacji, ma nieregularny zarys, wydaje się być przyrośnięty do skóry (lub innych struktur) wokół niego34.
Rodzaje nowotworów, które mogą powodować guzy na szyi, obejmują: raka krtani (krtani), chłoniaka, raka jamy ustnej, raka gardła środkowego, raka ślinianki, raka skóry (czerniaka i nieczerniaka) oraz raka tarczycy35.
Inne przyczyny guzów
Istnieje wiele innych przyczyn guzów, w tym:
- Zapalenie stawów reumatoidalne – może powodować powstawanie twardych guzków pod skórą w pobliżu dotkniętych stawów36
- Choroby dziecięce – takie jak świnka i ospa wietrzna, mogą również nadać skórze guzowaty wygląd37
- Przepuklina – może powodować guz w pachwinie38
- Wole – guz z przodu szyi39
- Brodawki płciowe – mięsiste narośla wokół pachwiny40
Czynniki ryzyka różnych rodzajów guzów
Różne rodzaje guzów mają różne czynniki ryzyka. Zrozumienie tych czynników może pomóc w identyfikacji osób o podwyższonym ryzyku rozwoju określonych typów guzów oraz w opracowaniu strategii profilaktycznych.
Czynniki ryzyka guzów łagodnych
Czynniki ryzyka tłuszczaków obejmują wiek między 40 a 60 lat lub posiadanie rodzinnej historii choroby41. W przypadku dermatofibroma, czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, uraz skóry spowodowany ukąszeniem pająka, tatuaż lub badanie skóry lub historię zapalenia mieszków włosowych42.
Czynniki ryzyka torbieli ganglionowych obejmują płeć żeńską, wcześniejszy uraz stawu, wiek między 20 a 50 lat oraz zapalenie stawów43. W przypadku angiolipoma, większość nie wymaga leczenia, ale rzadko liposarcoma mogą przypominać angiolipoma i wymagają interwencji medycznej44.
Pewne czynniki ryzyka mogą zwiększyć prawdopodobieństwo rozwoju guzów palców i nadgarstka, w tym: wiek (osoby powyżej 50 roku życia są bardziej podatne na zwyrodnieniowe schorzenia dłoni), reumatoidalne zapalenie stawów, zwyrodnieniowa choroba stawów oraz wcześniejsze urazy45.
Czynniki ryzyka guzów piersi
W przypadku guzów piersi, czynniki ryzyka obejmują wiek, genetykę i hormony. Około 75% nowotworów piersi występuje u kobiet powyżej 50 roku życia, 23% występuje u kobiet w wieku 30-50 lat, a 2% występuje u kobiet poniżej 30 roku życia46.
Ryzyko łagodnych schorzeń piersi wzrasta u kobiet, które mają zaburzenia hormonalne, stosują hormonalną terapię zastępczą lub mają rodzinną historię łagodnych chorób piersi lub raka piersi47.
Zgodnie z Narodową Fundacją Raka Piersi, Inc., 40 procent wszystkich nowych diagnoz raka piersi pojawia się po tym, jak kobieta sama wyczuła guz48.
Czynniki ryzyka guzów jądra
Rak jądra jest najczęstszym nowotworem złośliwym u mężczyzn w wieku od 20 do 50 lat49. Rak jądra jest częstszy w nieprawidłowych jądrach, np. wcześniej niezstąpionych jądrach, jądrach, które zostały uszkodzone lub zainfekowane oraz miękkich, zanikowych jądrach (czasami obserwowanych u niepłodnych mężczyzn)50.
Średnio jeden na 250 mężczyzn zachoruje na raka jądra w ciągu swojego życia, według Amerykańskiego Towarzystwa Raka (ACS)51. Ponad 90 procent złośliwych guzów jądra pochodzi z komórek zarodkowych, według ACS52.
Czynniki ryzyka guzów nowotworowych
Osoby z historią rodzinną raka, szczególnie raka skóry, piersi lub układu limfatycznego, powinny być szczególnie ostrożne w przypadku guzów. Czynniki genetyczne mogą zwiększyć ryzyko pewnych typów nowotworów, co sprawia, że wczesne wykrycie jest kluczowe53.
Guz, który rośnie szybko w krótkim okresie, stanowi czerwoną flagę, która wymaga natychmiastowej uwagi medycznej. Szybki wzrost może być oznaką bardziej agresywnego schorzenia, potencjalnie obejmującego raka54.
Twardy, nieruchomy guz może wskazywać na poważniejszy stan, w tym pewne rodzaje nowotworów55. Zmiany w wyglądzie lub rozmiarze guza są ważnymi wskaźnikami, które wymagają uwagi medycznej56.
Nieznane przyczyny guzów
Dla niektórych typów guzów, dokładna przyczyna pozostaje nieznana pomimo intensywnych badań. Te „idiopatyczne” przypadki stanowią wyzwanie dla badaczy i pracowników służby zdrowia.
Torbiele ganglionowe
Przyczyna torbieli ganglionowych jest nieznana57. Ponieważ przyczyna torbieli ganglionowych jest nieznana, nie można im zapobiegać58.
Tłuszczaki i nieznane przyczyny
Tłuszczak to nienowotworowy (łagodny) guz, który powstaje w wyniku nadmiernego rozrostu komórek tłuszczowych. Nie wiemy, co je powoduje, ale niektórzy ludzie rozwijają je z powodu dziedzicznego wadliwego genu. Ten stan jest znany jako rodzinna lipomatoza mnoga i nie jest powszechny59.
Dokładna przyczyna tłuszczaków pozostaje nieznana. Niektóre stany genetyczne, takie jak zespół Gardnera, mogą zwiększyć prawdopodobieństwo rozwinięcia tłuszczaka60.
Erythema nodosum
Dokładna przyczyna erythema nodosum jest nieznana, ale niektóre przypadki mogą być powiązane lub wywołane przez szereg infekcji i innych czynników, w tym: infekcje gardła, zwykle bakteryjne, zaangażowanie węzłów chłonnych w sarkoidozie, gruźlicy, chorobie Hodgkina, zmiany hormonalne, takie jak ciąża i stosowanie pigułek antykoncepcyjnych, niektóre leki, w tym penicylina, bromki i sulfonamidy, zapalna choroba jelit (IBD), inne infekcje, w tym psitakoza, mononukleoza zakaźna (EBV lub „gorączka gruczołowa”), zapalenie wątroby typu B i kiła61.
Przyczynę nie udaje się ustalić w około 20 procentach przypadków62.
Inne guzy o nieznanych przyczynach
Nie jest jasne, co dokładnie powoduje zaburzenia wzrostu naskórka, ale geny prawdopodobnie odgrywają rolę63. Guzy zwane keloidami to wypukłość tkanki bliznowatej, która rośnie poza granice rany64.
Przyczyną guzów może być pseudofolliculitis barbae, stan zapalny wywołany goleniem65. W przypadku włókniaków, nie jest jasne, co je powoduje, ale możesz dostać jeden po drobnym urazie, takim jak ukąszenie owada66.
Podsumowanie etiologii guzów
Etiologia guzów jest złożona i różnorodna, obejmująca szereg czynników od infekcji i urazów po zmiany hormonalne i predyspozycje genetyczne. Podczas gdy większość guzów jest łagodna i nie wymaga leczenia, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem, jeśli zauważysz jakiekolwiek niepokojące zmiany67.
Wczesna diagnoza i leczenie mogą znacząco wpłynąć na wynik, szczególnie w przypadku złośliwych guzów. Rozumienie przyczyn guzów może pomóc w identyfikacji czynników ryzyka i opracowaniu strategii profilaktycznych, a także zmniejszyć niepokój, gdy pojawią się guzy68.
Każdy niepokojący cię guz powinien być skonsultowany z lekarzem, który może przeprowadzić odpowiednie badania w celu ustalenia przyczyny i zalecenia odpowiedniego leczenia69.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.