Atrezja płucna
Etiologia i przyczyny
Atrezja płucna (AP) to wrodzona wada serca charakteryzująca się całkowitym brakiem lub nieprawidłowym rozwojem zastawki płucnej, co prowadzi do zablokowania przepływu krwi z prawej komory do tętnic płucnych i ograniczenia utlenowania krwi. Wyróżnia się dwa główne typy: atrezję płucną z ubytkiem przegrody międzykomorowej (PA-VSD), często powiązaną z zespołem DiGeorge’a (delecja 22q11) i innymi zespołami genetycznymi, oraz atrezję płucną z nienaruszoną przegrodą międzykomorową (PA/IVS), gdzie prawa komora jest niedorozwinięta, a zastawka trójdzielna może być hipoplastyczna. Etiologia pozostaje niejasna, choć wskazuje się na kombinację czynników genetycznych i środowiskowych, w tym mutacje genów MTHFR, ERCC1, ERCC5, PARP2 i OSGEP oraz czynniki ryzyka takie jak otyłość matki, cukrzyca, infekcje wirusowe i ekspozycja na teratogeny w czasie ciąży.
Etiologia atrezji płucnej
Atrezja płucna (łac. atresia pulmonalis) to wrodzona wada serca, w której zastawka płucna nie rozwija się prawidłowo. Charakteryzuje się całkowitym brakiem lub nieprawidłowym uformowaniem zastawki, która kontroluje przepływ krwi z prawej komory serca do tętnic płucnych. W rezultacie powstaje blokada, która uniemożliwia przepływ krwi z serca do płuc, co prowadzi do ograniczenia utlenowania krwi.123
Okres rozwoju wady
Atrezja płucna rozwija się we wczesnym okresie życia płodowego, zazwyczaj w ciągu pierwszych 6-8 tygodni ciąży. Jest to krytyczny okres, w którym formuje się serce płodu i rozpoczyna bicie, a także rozwijają się główne naczynia krwionośne biegnące do i od serca. Właśnie na tym etapie rozwoju płodu może rozpocząć się formowanie tej wrodzonej wady serca.456
Problem występuje podczas formowania się serca w pierwszych ośmiu tygodniach rozwoju płodowego. W przypadku atrezji płucnej, zastawka płucna po prostu nie rozwija się prawidłowo, co prowadzi do braku przepływu krwi z prawej komory do płuc.78
Brak jednoznacznej przyczyny
Dokładna przyczyna atrezji płucnej pozostaje nieznana. Tak jak w przypadku większości wrodzonych wad serca, nie ma wyraźnej przyczyny tego schorzenia. Większość przypadków występuje sporadycznie, bez oczywistego powodu rozwoju tej wady.91011
Naukowcy uważają, że może być ona wynikiem kombinacji czynników genetycznych i środowiskowych. W niektórych przypadkach, atrezja płucna może być związana z innymi wadami wrodzonymi serca, takimi jak przetrwały przewód tętniczy (PDA) czy ubytek przegrody międzykomorowej (VSD).1213
Typy atrezji płucnej
Atrezję płucną można podzielić na dwa główne typy, które w rzeczywistości stanowią różne wady serca:1415
Atrezja płucna z ubytkiem przegrody międzyprzedsionkowej (PA/VSD)
W tym typie atrezji płucnej występuje dodatkowy otwór w tkance między głównymi komorami pompującymi serca dziecka. Ten otwór to ubytek przegrody międzykomorowej (VSD). Niektórzy autorzy uważają, że atrezja płucna z VSD jest ciężką formą tetralogii Fallota.161718
W przypadku PA-VSD, zastawka płucna nie jest w pełni uformowana, a tętnice płucne mogą być bardzo małe lub mogą być nieobecne.19
Etiologia PA-VSD nie jest w pełni wyjaśniona, ale istnieje zauważalny związek z zespołami genetycznymi. Badania wykazały 45% częstość występowania PA-VSD u dzieci z zespołem DiGeorge’a (delecja 22q11); zespół DiGeorge’a jest związany z brakiem grasicy, co może być widoczne podczas korekcji chirurgicznej.2021
Atrezja płucna z nienaruszoną przegrodą międzyprzedsionkową (PA/IVS)
Jeśli nie ma VSD, prawa dolna komora serca otrzymuje niewielki przepływ krwi przed urodzeniem. Komora często nie formuje się w pełni. Ten stan nazywany jest atrezją płucną z nienaruszoną przegrodą międzykomorową (PA/IVS).22
Osoby z PA/IVS mogą mieć również słabo rozwiniętą zastawkę trójdzielną. Mogą też mieć niedorozwiniętą lub bardzo grubą prawą komorę oraz nieprawidłowe naczynia krwionośne zasilające serce. Rzadziej zaangażowane są struktury w lewej komorze, zastawka aortalna i prawy przedsionek.2324
Badania genetyczne podkreślają, że heterotaksja i niedrożność drogi wypływu z prawej komory są wysoce dziedzicznymi formami wrodzonej choroby serca, ale dokładna przyczyna PA-IVS pozostaje nieznana. Teorie sugerują, że potencjalne przyczyny mogą obejmować problemy z rozwojem zastawki płucnej, ograniczenie przepływu przez zastawkę trójdzielną lub anomalie tętnicy wieńcowej.25
Czynniki ryzyka
Chociaż dokładna przyczyna atrezji płucnej nie jest znana, zidentyfikowano kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko jej wystąpienia.2627
Czynniki genetyczne
Niektóre wrodzone wady serca, w tym atrezja płucna, mogą występować rodzinnie, co sugeruje ich dziedziczenie. Historia rodzinna wrodzonych wad serca może zwiększać ryzyko wystąpienia atrezji płucnej u dziecka.282930
Nowsze badania z wykorzystaniem sekwencjonowania całego eksonu odkryły nowe geny związane z atrezją płucną.31
Atrezja płucna może być związana z zespołami genetycznymi, takimi jak:323334
- Zespół DiGeorge’a (delecja 22q11)
- Zespół VACTERL
- Zespół Alagille’a
- Zespół CHARGE
- Trisomie 13, 18 i 21
- Zespół velocardiofacial
U 45% dzieci z zespołem DiGeorge’a występuje również atrezja płucna z ubytkiem przegrody międzykomorowej (PA-VSD). Zespół DiGeorge’a jest zespołem wrodzonym, w którym dziecku brakuje części chromosomu 22.3940
Czynniki środowiskowe i zdrowotne matki
Pewne stany zdrowotne lub stosowanie niedozwolonych leków w czasie ciąży mogą zwiększać ryzyko atrezji płucnej lub innych wrodzonych wad serca u dziecka. Do czynników ryzyka należą:414243
- Otyłość matki przed zajściem w ciążę
- Spożywanie alkoholu lub palenie tytoniu przed lub w trakcie ciąży
- Cukrzyca (zwłaszcza nieodpowiednio kontrolowana)
- Stosowanie niektórych rodzajów leków w czasie ciąży, takich jak niektóre leki na trądzik (np. izotretynoina) i leki przeciwnadciśnieniowe
- Infekcje wirusowe, np. różyczka, podczas wczesnej ciąży
- Starszy wiek matki podczas ciąży
- Choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń
- Narażenie na niektóre leki przeciwdrgawkowe lub leki stosowane w leczeniu zaburzeń dwubiegunowych
Istnieje również powiązanie pomiędzy określonymi genami a paleniem tytoniu przez matkę, co może zwiększać ryzyko wystąpienia wrodzonych wad serca (w tym PA-VSD): matki, które mają genotyp CC w pozycji 677 genu MTHFR, mają zwiększone ryzyko urodzenia dziecka z wrodzoną wadą serca. Inne geny, które zwiększają ryzyko wad serca u dzieci matek palących, to warianty genów ERCC1, ERCC5, PARP2 i OSGEP.49
Teorie na temat patogenezy
Chociaż dokładna przyczyna atrezji płucnej pozostaje nieznana, naukowcy zaproponowali kilka teorii wyjaśniających patogenezę tej wady:50
- Pierwotne uszkodzenie zastawki płucnej – teoria sugeruje, że podstawowym problemem jest nieprawidłowy rozwój zastawki płucnej, co prowadzi do jej atrezji.
- Nieprawidłowa zastawka żylna – inna teoria sugeruje, że może to być wynikiem nieprawidłowej zastawki żylnej, która ogranicza przepływ przez zastawkę trójdzielną do prawej komory.
- Nieprawidłowy rozwój tętnic wieńcowych – kolejna teoria wskazuje na nieprawidłowy rozwój tętnic wieńcowych jako potencjalną przyczynę.
Możliwości zapobiegania
Ponieważ dokładna przyczyna atrezji płucnej nie jest znana, nie ma znanego sposobu zapobiegania tej wadzie.525354
Jednakże, istnieją kroki, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju wrodzonych wad serca, w tym atrezji płucnej:55
- Unikanie palenia tytoniu
- Unikanie spożywania alkoholu podczas ciąży
- Unikanie stosowania niektórych leków podczas ciąży (zawsze należy konsultować się z lekarzem przed przyjmowaniem jakichkolwiek leków w czasie ciąży)
- Zapewnienie odpowiedniego leczenia cukrzycy, jeśli jest to konieczne
Jeśli u ciebie lub kogoś w twojej rodzinie stwierdzono wadę serca, w tym atrezję płucną, porozmawiaj z zespołem medycznym o tym, czy badania genetyczne są dla ciebie odpowiednie. Badania genetyczne mogą pomóc określić ryzyko wystąpienia określonych wrodzonych wad serca u przyszłych dzieci.575859
Implikacje kliniczne i prognostyczne
Zrozumienie etiologii atrezji płucnej ma istotne znaczenie dla właściwego podejścia terapeutycznego. Różne formy tej wady, zwłaszcza PA/VSD i PA/IVS, mogą wymagać odmiennego leczenia i wiążą się z różnym rokowaniem.60
Bez odpowiedniego leczenia, atrezja płucna jest wadą zagrażającą życiu, ponieważ serce nie może pompować natlenionej krwi do organizmu i nie może podtrzymać życia.6162
Dzieci z atrezją płucną będą wymagały dożywotniego monitorowania przez kardiologa dziecięcego, a później kardiologa dla dorosłych specjalizującego się w wrodzonych wadach serca.63
Inne czynniki, które mogą wpływać na zdrowie dziecka z atrezją płucną, to:64
- Obecność zespołu chromosomowego lub genetycznego
- Przedwczesne urodzenie i masa urodzeniowa
- Występowanie innych wad serca
Dokładne procedury i czas leczenia zależą od stanu dziecka, w tym od ciężkości wady i obecności innych wad serca. W niektórych przypadkach dzieci z atrezją płucną mogą wymagać przeszczepu serca.66
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.