Leki w grupie
„roztwory koloidowe”

Roztwory koloidowe to preparaty przeznaczone do wypełniania łożyska naczyniowego, stosowane głównie w terapii płynowej w przypadkach hipowolemii, wstrząsu oraz do uzupełniania strat płynów. W przeciwieństwie do krystaloidów, roztwory koloidowe zawierają cząsteczki o dużej masie cząsteczkowej (powyżej 10 000 daltonów), które nie przenikają przez ściany naczyń krwionośnych, zapewniając przedłużone działanie zwiększające objętość wewnątrznaczyniową.

Roztwory koloidowe dzielą się na naturalne i syntetyczne. Do naturalnych należą albuminy (np. 5% i 20% roztwory albuminy ludzkiej), zaś do syntetycznych – dekstrany (np. Dekstran 40, Dekstran 70), żelatyny (np. Gelaspan, Geloplasma) oraz hydroksyetylowana skrobia – HES (np. Tetraspan, Voluven, Volulyte).

Główną zaletą roztworów koloidowych jest ich zdolność do szybkiego i długotrwałego zwiększania objętości krwi krążącej. Cząsteczki koloidów, dzięki wysokiemu ciśnieniu onkotycznemu, przyciągają wodę z przestrzeni pozanaczyniowej do naczyń krwionośnych. Efekt wypełnienia naczyń utrzymuje się znacznie dłużej niż w przypadku krystaloidów (4-24 godziny w porównaniu do 1-2 godzin), co pozwala na stosowanie mniejszych objętości płynów.

Wśród hydroksyetylowanych skrobi wyróżnia się preparaty o różnej masie cząsteczkowej i stopniu podstawienia – HES 130/0,4 (np. Voluven), HES 200/0,5 (np. HAES-steril) czy HES 450/0,7 (np. Hetastarch). Obecnie preferowane są roztwory trzeciej generacji (HES 130/0,4) ze względu na korzystniejszy profil bezpieczeństwa.

Mimo zalet, stosowanie roztworów koloidowych wiąże się z poważnymi zagrożeniami. Mogą one powodować reakcje alergiczne (szczególnie dekstrany i żelatyny), zaburzenia krzepnięcia krwi (głównie HES i dekstrany), uszkodzenie nerek (zwłaszcza HES u pacjentów krytycznie chorych) oraz akumulację w tkankach. Z tego powodu stosowanie hydroksyetylowanej skrobi zostało znacznie ograniczone, a w niektórych krajach wycofane u pacjentów z sepsą, w stanach krytycznych czy z niewydolnością nerek.

W praktyce klinicznej roztwory koloidowe są najczęściej stosowane w anestezjologii, intensywnej terapii oraz medycynie ratunkowej, szczególnie w przypadkach nagłej utraty dużej objętości krwi, gdy szybkie uzupełnienie objętości wewnątrznaczyniowej jest priorytetem. Jednakże ze względu na ryzyko powikłań, aktualne wytyczne zalecają ostrożne stosowanie koloidów i preferowanie krystaloidów jako płynów pierwszego wyboru w większości sytuacji klinicznych.