Leki w grupie
„leki stosowane w krążeniu pozaustrojowym”

Leki stosowane w krążeniu pozaustrojowym to specjalna grupa preparatów farmakologicznych wykorzystywanych podczas zabiegów z użyciem aparatu do krążenia pozaustrojowego (CPB – Cardiopulmonary Bypass), takich jak operacje kardiochirurgiczne czy pozaustrojowe natlenianie krwi (ECMO). Podstawowym celem tych leków jest umożliwienie bezpiecznego prowadzenia krążenia pozaustrojowego, ochrona narządów przed niedokrwieniem oraz zapobieganie powikłaniom związanym z kontaktem krwi z obwodami sztucznego krążenia.

Antykoagulanty stanowią najważniejszą grupę leków stosowanych w krążeniu pozaustrojowym. Heparyna niefrakcjonowana (substancja czynna: heparinum natricum, preparaty: Heparinum WZF, Heparinum Polfa) jest podstawowym lekiem zapobiegającym wykrzepianiu krwi w układzie krążenia pozaustrojowego. Po zakończeniu procedury jej działanie może być odwrócone przez siarczan protaminy (Protamine Sulfate).

Leki anestezjologiczne stosowane w krążeniu pozaustrojowym obejmują propofol (Propofol-Lipuro, Diprivan), midazolam (Midanium), fentanyl (Fentanyl WZF) oraz remifentanil (Ultiva). Specyfika krążenia pozaustrojowego wymaga modyfikacji dawkowania tych leków ze względu na zmiany w ich farmakokinetyce i farmakodynamice.

Leki inotropowe i wazopresyjne to kolejna istotna grupa, do której należą: dobutamina (Dobutamine), dopamina (Dopamine WZF), adrenalina (Adrenalinum WZF), noradrenalina (Levonor) oraz milrinon (Corotrope). Są one wykorzystywane do utrzymania odpowiedniego ciśnienia tętniczego oraz wspomagania pracy serca podczas odprowadzania od krążenia pozaustrojowego.

Leki kardioplegiczne, jak roztwór kardioplegiczny St. Thomas, roztwór HTK (Custodiol) czy roztwór del Nido, służą do ochrony mięśnia sercowego podczas zatrzymania jego pracy. Zawierają one substancje takie jak potas, magnez, lidokaina oraz bufory, które zapewniają optymalne środowisko dla zatrzymanego serca i minimalizują uszkodzenia niedokrwienne.

Największą zaletą stosowania leków w krążeniu pozaustrojowym jest możliwość przeprowadzania skomplikowanych operacji kardiochirurgicznych z zatrzymanym sercem, przy jednoczesnym zapewnieniu perfuzji i ochrony pozostałych narządów. Umożliwiają one precyzyjną kontrolę hemodynamiki pacjenta, zmniejszają ryzyko wykrzepiania krwi w obwodzie oraz redukują odpowiedź zapalną organizmu na kontakt z obcymi powierzchniami.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych leków obejmują ryzyko powikłań krwotocznych (przy przedawkowaniu heparyny), reakcji alergicznych (szczególnie na protaminę), zaburzeń hemodynamicznych (przy stosowaniu leków inotropowych i wazopresyjnych) oraz zespołu poreakcyjnego na krążenie pozaustrojowe. Istotnym problemem jest również hemodylucja i zmiana farmakokinetyki innych leków podawanych pacjentowi.

W obrębie leków stosowanych w krążeniu pozaustrojowym można wyróżnić podgrupy: leki przeciwzakrzepowe (heparyna i jej antagoniści), leki kardioplegiczne (różne rodzaje roztworów kardioplegicznych), leki osłonowe (glikokortykosteroidy, aprotynina, kwas traneksamowy) oraz leki wspomagające układ krążenia (leki inotropowe i wazopresyjne). Każda z tych podgrup ma specyficzne zastosowanie na różnych etapach procedury krążenia pozaustrojowego.