Leki w grupie
„leki osoczopodobne”

Leki osoczopodobne to grupa preparatów, których skład i działanie są zbliżone do osocza krwi. Mają one na celu zastąpienie lub uzupełnienie funkcji osocza w organizmie, zwłaszcza w przypadkach utraty objętości krwi krążącej. Działają poprzez zwiększenie objętości wewnątrznaczyniowej, poprawę perfuzji tkankowej oraz utrzymanie odpowiedniego ciśnienia onkotycznego krwi.

Do tej grupy zaliczają się dwie główne podgrupy: koloidy i krystaloidy. Koloidy to roztwory zawierające cząsteczki o dużej masie cząsteczkowej (np. hydroksyetylowana skrobia, dekstrany, żelatyny), które utrzymują się w przestrzeni wewnątrznaczyniowej dłużej niż krystaloidy. Krystaloidy to roztwory elektrolitów (np. roztwór soli fizjologicznej, płyn Ringera), które szybko przenikają do przestrzeni pozanaczyniowej.

Najważniejsze leki osoczopodobne to: HES (hydroksyetylowana skrobia, np. Voluven, Tetraspan), dekstrany (np. Dextran, Rheomacrodex), żelatyny (np. Gelofusine, Gelaspan), albumina ludzka (np. Albumin, Alburex), a także krystaloidy jak 0,9% NaCl (roztwór soli fizjologicznej), płyn Ringera (Ringer, Ringer Lactate) oraz zrównoważone roztwory elektrolitów (np. Sterofundin, Plasmalyte).

Główne zalety stosowania leków osoczopodobnych to szybkie uzupełnienie objętości wewnątrznaczyniowej w stanach hipowolemii, możliwość stosowania w sytuacjach, gdy krew lub jej składniki są niedostępne, brak ryzyka przeniesienia chorób zakaźnych (z wyjątkiem albumin), oraz w przypadku koloidów – dłuższy czas działania w porównaniu do krystaloidów.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków osoczopodobnych to ryzyko reakcji alergicznych (szczególnie w przypadku dekstranów i żelatyn), zaburzenia krzepnięcia krwi przy stosowaniu hydroksyetylowanej skrobi, możliwość uszkodzenia nerek przy dużych dawkach koloidów, a także ryzyko przewodnienia i obrzęków przy nadmiernym podawaniu krystaloidów. W przypadku HES istnieją ograniczenia dotyczące stosowania u pacjentów z sepsą, niewydolnością nerek czy w stanach krytycznych.

Wśród krystaloidów wyróżniamy roztwory izoosmotyczne (np. 0,9% NaCl), hipoosmotyczne (np. 0,45% NaCl) oraz hiperosmotyczne (np. 3% NaCl). Każdy typ ma specyficzne wskazania kliniczne – od uzupełniania deficytu wody i elektrolitów, przez leczenie hiponatremii, po terapię obrzęku mózgu.