Leki w grupie
„leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa”

Leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa (sympatykomimetyki donosowe) to grupa preparatów powodujących zwężenie naczyń krwionośnych w błonie śluzowej nosa, co zmniejsza jej przekrwienie i obrzęk. Działają poprzez stymulację receptorów alfa-adrenergicznych w naczyniach krwionośnych błony śluzowej nosa, prowadząc do ich skurczu i zmniejszenia przepływu krwi. Efektem jest udrożnienie nosa, ułatwienie oddychania i zmniejszenie wydzieliny.

Do najważniejszych substancji czynnych z tej grupy należą: ksylometazolina (Otrivin, Xylogel, Xylometazolin), oksymetazolina (Afrin, Nasivin, Vicks Sinex), nafazolina (Rhinazin), tetryzolina (Tyzine) oraz fenylefryna (Neo-Synephrine). Leki te są dostępne w formie kropli lub aerozoli do nosa, w różnych stężeniach dla dorosłych i dzieci.

Główną zaletą leków obkurczających naczynia błony śluzowej nosa jest ich szybkie działanie – ulgę w oddychaniu odczuwa się już po kilku minutach od aplikacji. Są skuteczne w leczeniu objawowym nieżytu nosa o różnej etiologii (infekcyjnej, alergicznej), a także przy zapaleniu zatok przynosowych czy trąbki słuchowej. Pomagają również w diagnostyce rynologicznej, umożliwiając dokładniejsze badanie jam nosowych.

Najważniejszym niebezpieczeństwem związanym ze stosowaniem tych leków jest ryzyko rozwoju polekowego zapalenia błony śluzowej nosa (rhinitis medicamentosa) przy długotrwałym stosowaniu (powyżej 5-7 dni). Prowadzi to do nasilenia objawów niedrożności nosa po zaprzestaniu stosowania leku. Inne działania niepożądane to miejscowe podrażnienie, pieczenie, suchość błony śluzowej, a przy przedawkowaniu – objawy ogólnoustrojowe jak nadciśnienie, tachykardia czy zawroty głowy.

Ze względu na mechanizm działania, leki te dzielą się na dwie podgrupy: pochodne imidazoliny (ksylometazolina, oksymetazolina, nafazolina, tetryzolina) – o dłuższym czasie działania (8-12 godzin) oraz pochodne fenyloetyloaminy (fenylefryna, pseudoefedryna podawana doustnie) – o krótszym czasie działania (4-6 godzin). Pochodne imidazoliny są częściej stosowane ze względu na dłuższy efekt terapeutyczny i mniejsze ryzyko działań ogólnoustrojowych przy miejscowym stosowaniu.