Leki w grupie
„leki działające podobnie do benzodiazepin”

Leki działające podobnie do benzodiazepin (tzw. leki „z-drugs” lub niebenzodiazepinowe leki nasenne) to grupa środków farmakologicznych, które wywołują efekty zbliżone do benzodiazepin, ale różnią się strukturą chemiczną. Działają one poprzez modulację receptora GABA-A, jednak wykazują wyższe powinowactwo do podjednostki omega-1, co potencjalnie przekłada się na bardziej selektywne działanie nasenne przy mniejszym efekcie przeciwlękowym, przeciwdrgawkowym i miorelaksacyjnym.

Do najważniejszych leków z tej grupy należą: zolpidem (preparaty: Stilnox, Zolpic, Xentic, Nasen), zopiklon (Imovane, Zopiratio, Dobroson), zaleplon (Sonata) oraz eszopilon (Lunesta – niedostępny w Polsce). Leki te są stosowane głównie w krótkotrwałym leczeniu bezsenności, szczególnie zaburzeń zasypiania.

Główną zaletą tej grupy leków jest ich krótszy czas działania w porównaniu do większości benzodiazepin, co zmniejsza ryzyko działań niepożądanych następnego dnia (tzw. efekt „hangover”). Charakteryzują się też mniejszym potencjałem wywoływania tolerancji i uzależnienia oraz niższym ryzykiem interakcji z innymi lekami, choć nadal ryzyko to istnieje. Ponadto, w przeciwieństwie do benzodiazepin, powodują mniejsze zaburzenia architektury snu, lepiej zachowując fazę REM.

Najważniejsze niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych leków obejmują możliwość wystąpienia uzależnienia psychicznego i fizycznego przy długotrwałym stosowaniu, efekty paradoksalne (zwiększenie niepokoju, pobudzenie), zaburzenia pamięci, ryzyko upadków (szczególnie u osób starszych) oraz potencjalne interakcje z alkoholem i innymi lekami działającymi depresyjnie na OUN. Opisywano również przypadki złożonych zachowań nocnych, takich jak lunatykowanie, prowadzenie pojazdów czy spożywanie posiłków podczas snu po przyjęciu zolpidemu.

W obrębie tej grupy można wyróżnić podgrupy bazujące na strukturze chemicznej: imidazopiridyny (zolpidem), cyklopirolony (zopiklon, eszopilon) oraz pirazolopyrimidyny (zaleplon). Każda z tych podgrup charakteryzuje się nieco innym profilem farmakokinetycznym – zaleplon ma najkrótszy czas działania, zolpidem pośredni, a zopiklon najdłuższy, co determinuje ich zastosowanie w różnych typach bezsenności.