zaburzenie rytmu snu i czuwania związane ze zmianą stref czasowych
Wskazanie

Zaburzenie rytmu snu i czuwania związane ze zmianą stref czasowych, znane również jako zespół nagłej zmiany strefy czasowej (jet lag), występuje u osób podróżujących przez kilka stref czasowych w krótkim czasie, zwłaszcza podczas lotów długodystansowych. Objawia się trudnościami z zasypianiem o odpowiedniej porze w nowej strefie czasowej, przedwczesnym budzeniem się, fragmentacją snu, a w konsekwencji sennością w ciągu dnia, obniżoną sprawnością psychofizyczną, zaburzeniami koncentracji i pogorszeniem nastroju.

Przyczyną jest desynchronizacja wewnętrznego zegara biologicznego (rytmu okołodobowego) z lokalnymi wskaźnikami czasu. Adaptacja do nowej strefy czasowej trwa zwykle 1-3 dni przy podróży na zachód i 3-5 dni przy podróży na wschód, przy czym przyjmuje się, że na każdą przekroczoną strefę czasową przypada około 1 dnia potrzebnego do pełnej adaptacji.

W farmakoterapii tego zaburzenia stosuje się melatoninę (preparaty Melatonina, Melaven, Melatonina LEK-AM, Melatolin) podawaną wieczorem po przylocie do nowej strefy czasowej. W niektórych przypadkach lekarze mogą przepisać krótkotrwale leki nasenne z grupy niebenzodiazepinowych (zolpidem – Nasen, Stilnox, Zolpic; zopiklon – Dobroson, Zopiratio) lub benzodiazepiny o krótkim czasie działania (midazolam – Dormicum). Przy nasilonych objawach dziennych czasami stosuje się modafinil (Vigil) w celu zmniejszenia senności.

Największym wyzwaniem w leczeniu jest właściwe dostosowanie schematu przyjmowania leków do kierunku i czasu podróży. Zbyt wczesne lub zbyt późne przyjęcie melatoniny może nasilić objawy zamiast je łagodzić. Dodatkową trudnością jest konieczność połączenia farmakoterapii z metodami niefarmakologicznymi, takimi jak odpowiednia ekspozycja na światło, dostosowanie pór posiłków i aktywności fizycznej. U osób często podróżujących problemem jest też ryzyko uzależnienia od leków nasennych przy ich regularnym stosowaniu, dlatego zaleca się ostrożność i krótkotrwałe przyjmowanie tych preparatów.