gruczolak wydzielający prolaktynę
Wskazanie

Gruczolak wydzielający prolaktynę (prolaktynoma) to najczęstszy typ hormonalnie czynnego guza przysadki mózgowej, stanowiący około 40% wszystkich gruczolaków przysadki. Charakteryzuje się nadmiernym wydzielaniem prolaktyny, co prowadzi do hiperprolaktynemii. Gruczolaki te klasyfikuje się jako mikrogruczolaki (średnica <10 mm) lub makrogruczolaki (średnica ≥10 mm).

Objawy kliniczne różnią się w zależności od płci pacjenta. U kobiet najczęściej obserwuje się zaburzenia miesiączkowania (oligomenorrhea lub amenorrhea), niepłodność, mlekotok oraz spadek libido. U mężczyzn dominują objawy związane z hipogonadyzmem, takie jak spadek libido, zaburzenia erekcji czy ginekomastia. Makrogruczolaki mogą dodatkowo powodować objawy związane z efektem masy: bóle głowy, zaburzenia widzenia (np. hemianopsja dwuskroniowa) czy niedoczynność przysadki.

W diagnostyce kluczowe znaczenie ma oznaczenie stężenia prolaktyny w surowicy oraz badanie obrazowe przysadki (rezonans magnetyczny). Wartość stężenia prolaktyny często koreluje z wielkością guza – mikrogruczolaki powodują umiarkowane podwyższenie (zwykle 100-200 ng/ml), podczas gdy makrogruczolaki mogą prowadzić do stężeń przekraczających 1000 ng/ml.

Leczeniem pierwszego rzutu są agoniści dopaminy, które hamują wydzielanie prolaktyny i prowadzą do zmniejszenia wielkości guza. W Polsce stosuje się głównie bromokryptynę (Bromergon, Parlodel) oraz kabergolinę (Dostinex, Cabergolin, Agalates). Kabergolina cechuje się większą skutecznością i lepszym profilem tolerancji, jednak jest droższa. Leczenie zwykle prowadzi się długoterminowo, z możliwością stopniowego odstawiania leku po 2-3 latach normoprolaktynemii i znaczącej redukcji wielkości guza.

Największe trudności w leczeniu prolaktynoma obejmują oporność na leczenie dopaminergiczne (ok. 10% przypadków), nawroty po odstawieniu leczenia oraz działania niepożądane agonistów dopaminy (nudności, zawroty głowy, niedociśnienie ortostatyczne). W przypadku oporności na farmakoterapię lub nietolerancji leków można rozważyć leczenie neurochirurgiczne (zwykle przezklinowe) lub radioterapię stereotaktyczną. Szczególne wyzwanie stanowią również prolaktynoma występujące w czasie ciąży, gdy konieczna jest indywidualizacja postępowania z uwzględnieniem wielkości guza, odpowiedzi na wcześniejsze leczenie oraz ryzyka dla matki i płodu.