Przeciwwskazania stosowania
Wyciąg tymiankowy

Przeciwwskazania stosowania wyciągu tymiankowego

Wyciąg tymiankowy (Thymi extractum) jest substancją roślinną stosowaną w lecznictwie, głównie w preparatach o działaniu wykrztuśnym i przeciwkaszlowym. W przypadku produktu leczniczego Tussipect, wyciąg tymiankowy stanowi jeden z głównych składników aktywnych w dawce 622 mg na 5 ml syropu, przy ekstrakcie o DER 1:3-5, gdzie ekstrahentami są mieszanina etanolu 96% (v/v), wody i glicerolu ¹.

Nadwrażliwość na wyciąg tymiankowy

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania wyciągu tymiankowego, podobnie jak w przypadku innych substancji aktywnych, jest nadwrażliwość na ten składnik. W przypadku pacjentów z udokumentowaną alergią na wyciąg tymiankowy lub inne składniki z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), należy odradzić stosowanie preparatów zawierających tę substancję aktywną ².

Przeciwwskazania związane z towarzyszącymi składnikami produktów leczniczych

Należy zwrócić szczególną uwagę, że w wielu preparatach wyciąg tymiankowy występuje w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi, które mogą mieć własne, specyficzne przeciwwskazania. W przypadku leku Tussipect, wyciąg tymiankowy występuje w połączeniu z efedryny chlorowodorkiem (4,35 mg/5 ml) oraz saponiną (1,43 mg/5 ml) ³.

Ze względu na obecność efedryny w preparacie Tussipect, stosowanie tego produktu jest przeciwwskazane w następujących stanach klinicznych:

• Nadciśnienie tętnicze – efedryna ma działanie stymulujące na układ współczulny, co może prowadzić do istotnego wzrostu ciśnienia tętniczego
• Choroba niedokrwienna mięśnia sercowego – zwiększone zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen wywołane przez efedrynę może nasilić niedokrwienie
• Zaburzenia rytmu serca – działanie arytmogenne efedryny może pogorszyć istniejące już zaburzenia rytmu
• Nadczynność tarczycy – efedryna może nasilać objawy nadczynności tarczycy
• Cukrzyca – wpływ efedryny na metabolizm węglowodanów może destabilizować kontrolę glikemii
• Jaskra z zamkniętym kątem przesączania – efedryna może powodować rozszerzenie źrenicy i wzrost ciśnienia śródgałkowego
• Przerost gruczołu krokowego – działanie sympatykomimetyczne efedryny może nasilać zatrzymanie moczu
• Padaczka – efedryna może obniżać próg drgawkowy i zwiększać ryzyko napadów

⁴

Przeciwwskazania związane z substancjami pomocniczymi

Przy rozważaniu stosowania produktów zawierających wyciąg tymiankowy należy również uwzględnić przeciwwskazania związane z substancjami pomocniczymi. W przypadku leku Tussipect istotne są następujące substancje pomocnicze:

• Sacharoza (3,25 g/5 ml) – może być przeciwwskazana u pacjentów z cukrzycą lub nietolerancją fruktozy
• Etylu parahydroksybenzoesan (6,3 mg/5 ml) – może wywoływać reakcje alergiczne (również opóźnione)
• Kwas benzoesowy (12,43 mg/5 ml) – może powodować podrażnienia błon śluzowych
• Etanol (3,8% v/v) – może być przeciwwskazany u pacjentów z chorobami wątroby, alkoholizmem, padaczką, a także u kobiet w ciąży i karmiących piersią

⁵

Okoliczności, w których należy odradzić pacjentowi stosowanie wyciągu tymiankowego

Interakcje z jednocześnie stosowanymi lekami

Przy jednoczesnym stosowaniu preparatów zawierających wyciąg tymiankowy, takich jak Tussipect, z innymi lekami, należy uwzględnić potencjalne interakcje, szczególnie związane z obecnością efedryny. Należy odradzić stosowanie produktu pacjentom przyjmującym:

• Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO)
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
• Leki sympatykomimetyczne (np. pseudoefedryna)
• Beta-adrenolityki
• Glikozydy nasercowe

⁶

Grupy pacjentów wysokiego ryzyka

Stosowanie preparatów zawierających wyciąg tymiankowy w połączeniu z efedryną, jak w przypadku leku Tussipect, należy odradzić następującym grupom pacjentów podwyższonego ryzyka:

1. Pacjenci z chorobami układu sercowo-naczyniowego – nawet przy braku zdiagnozowanego nadciśnienia tętniczego czy choroby niedokrwiennej serca, ale z innymi schorzeniami kardiologicznymi
2. Osoby starsze – ze względu na większe prawdopodobieństwo występowania chorób współistniejących i większą wrażliwość na działania niepożądane efedryny
3. Pacjenci z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek – ze względu na możliwe zaburzenia w metabolizmie i eliminacji składników preparatu
4. Pacjenci z zaburzeniami psychicznymi – efedryna może nasilać objawy psychotyczne lub lękowe
5. Kobiety w ciąży i karmiące piersią – ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa oraz obecność efedryny i alkoholu w preparacie

^7
8

Zastosowanie w okresie ciąży i karmienia piersią

Należy odradzić stosowanie preparatów zawierających wyciąg tymiankowy w połączeniu z efedryną, takich jak Tussipect, kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią. Jest to spowodowane zarówno obecnością efedryny, która może mieć wpływ na rozwijający się płód oraz noworodka, jak i zawartością alkoholu etylowego (3,8% v/v) w preparacie ⁹.

Zwiększone ryzyko działań niepożądanych

Stosowanie preparatów z wyciągiem tymiankowym należy odradzić w sytuacjach, gdy istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych:

• U pacjentów ze stwierdzoną wcześniej nadwrażliwością na rośliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae)
• U pacjentów z wywiadem reakcji alergicznych na substancje pomocnicze, takie jak etylu parahydroksybenzoesan
• W przypadku jednoczesnego stosowania innych preparatów zawierających efedrynę lub podobne substancje sympatykomimetyczne, co może prowadzić do kumulacji działań niepożądanych

^10
11

Zastosowanie u dzieci

Ze względu na obecność efedryny w preparacie Tussipect, należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu u dzieci i w niektórych przypadkach całkowicie odradzić stosowanie, szczególnie u dzieci z:

• Zaburzeniami kardiologicznymi
• Padaczką lub innymi schorzeniami neurologicznymi
• Cukrzycą
• Nadczynnością tarczycy

¹²

Alternatywne metody leczenia w przypadku przeciwwskazań

W sytuacjach, gdy stosowanie preparatów z wyciągiem tymiankowym, takich jak Tussipect, jest przeciwwskazane, należy rozważyć alternatywne metody leczenia, w zależności od stanu klinicznego pacjenta i wskazań, dla których pierwotnie rozważano zastosowanie wyciągu tymiankowego. Mogą to być preparaty zawierające inne substancje wykrztuśne i przeciwkaszlowe, które nie mają analogicznych przeciwwskazań, lub metody niefarmakologiczne ¹³.