Działania niepożądane
Wodorotlenek glinu

Działania niepożądane wodorotlenku glinu

Wodorotlenek glinu, jako substancja powszechnie stosowana w różnych preparatach leczniczych, może powodować szereg działań niepożądanych. Substancja ta znajduje zastosowanie głównie jako adsorbent w szczepionkach oraz jako składnik leków zobojętniających kwas żołądkowy. Profil bezpieczeństwa wodorotlenku glinu jest zróżnicowany w zależności od wskazania, dawki oraz czasu stosowania produktu leczniczego zawierającego tę substancję.¹

Zaburzenia układu immunologicznego

W przypadku stosowania produktów zawierających wodorotlenek glinu, z częstością nieznaną (nie może być określona na podstawie dostępnych danych) mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości. Objawy obejmują:²

• Świąd
• Pokrzywka
• Obrzęk naczynioruchowy
• Reakcje anafilaktyczne

³

W szczególności w przypadku szczepionek zawierających wodorotlenek glinu jako adiuwant, mogą wystąpić reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne.⁴

Zaburzenia żołądka i jelit

Przy stosowaniu preparatów zawierających wodorotlenek glinu jako środek zobojętniający kwas żołądkowy (np. Maalox), mogą wystąpić następujące zaburzenia żołądkowo-jelitowe:⁵

• Niezbyt często (≥0,1 i <1%): biegunka lub zaparcia
• Bardzo rzadko (<0,01%): nudności, wymioty, jasne zabarwienie stolca
• Częstość nieznana: ból brzucha

⁶

Dodatkowo, w przypadku szczepionek zawierających wodorotlenek glinu, mogą wystąpić takie objawy jak wymioty u niemowląt i dzieci.⁷

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Długotrwałe stosowanie preparatów z wodorotlenkiem glinu, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, może prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych:⁸

• Hiperaluminemia – zwiększone stężenie glinu we krwi
• Hipofosfatemia – przy długotrwałym stosowaniu lub wysokich dawkach, lub nawet prawidłowych dawkach u pacjentów z niedostateczną podażą fosforanów lub u niemowląt poniżej 2 lat
• Powyższe zaburzenia mogą prowadzić do:
  • Wzrostu resorpcji z kości
  • Hiperkalciurii
  • Osteomalacji

⁹

U dzieci otrzymujących szczepionki z wodorotlenkiem glinu jako adiuwantem może wystąpić zmniejszenie apetytu, co obserwowano bardzo często u niemowląt i dzieci raczkujących w wieku od 2 do <18 miesięcy.¹⁰

Zaburzenia układu nerwowego

W przypadku szczepionek zawierających wodorotlenek glinu jako adiuwant, często zgłaszanym działaniem niepożądanym są dolegliwości ze strony układu nerwowego:^{11 12}

• Bardzo często (≥10%): senność, ból głowy (zwłaszcza u dzieci w wieku 6-13 lat oraz u dorosłych)
• Rzadko (≥0,01 i <0,1%): drgawki (z gorączką lub bez), które mogą wystąpić w ciągu 2 do 3 dni od szczepienia
• Zapaść lub stan podobny do wstrząsu (epizod hipotoniczno-hiporeaktywny)

¹³

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Wodorotlenek glinu jako adiuwant w szczepionkach może wywoływać typowe reakcje miejscowe i ogólne, zwłaszcza po podaniu iniekcyjnym:^{14 15}

Miejscowe reakcje:

• Bardzo często (≥10%): ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia
• Często (≥1 i <10%): stwardnienie w miejscu podania
• Częstość nieznana: pęcherzyki w miejscu podania

¹⁶

Szczególną uwagę należy zwrócić na reakcję w postaci rozległego obrzęku kończyny, w którą wykonano szczepienie, co obserwowano w przypadku szczepionki Infanrix-IPV. Obrzęk taki, zdefiniowany jako obrzęk o średnicy >50 mm, widoczny rozlany obrzęk lub widoczne powiększenie obwodu kończyny, może wystąpić po podaniu czwartej lub piątej dawki szczepionki u odpowiednio 13% i 25% pacjentów w wieku 4-6 lat. ^{50 mm, widoczny rozlany obrzęk lub widoczne powiększenie obwodu kończyny) były uzyskane w dwóch badaniach klinicznych. Gdy Infanrix-IPV był podany jako czwarta lub piąta dawka DTPa dzieciom w wieku od 4. do 6. roku życia, rozległy obrzęk w miejscu wstrzyknięcia odnotowano odpowiednio u 13% i 25% pacjentów. Najczęściej był to duży, ograniczony obrzęk (o średnicy > 50 mm) występujący wokół miejsca wstrzyknięcia. U mniejszego odsetka dzieci (odpowiednio 3% i 6%) wystąpił rozlany obrzęk kończyny, w niektórych przypadkach obejmował sąsiadujący staw. Te reakcje pojawiały się w ciągu 48 godzin po szczepieniu i ustępowały samoistnie bez żadnych następstw średnio po 4 dniach.”>17}

Reakcje ogólnoustrojowe:

• Bardzo często (≥10%): gorączka ≥38°C, nietypowy płacz, drażliwość, niepokój
• Często (≥1 i <10%): gorączka ≥39,5°C, złe samopoczucie, osłabienie
• Bardzo rzadko (<0,01%): podwyższenie temperatury ciała

^{18 19}

Zaburzenia układu oddechowego

W przypadku produktów leczniczych zawierających wodorotlenek glinu, w szczególności szczepionek, mogą wystąpić zaburzenia układu oddechowego:^{20 21}

• Rzadko (≥0,01 i <0,1%): zapalenie oskrzeli, kaszel
• Częstość nieznana: bezdech, zwłaszcza u bardzo niedojrzałych wcześniaków (urodzonych ≤ 28. tygodnia ciąży)

^{22 23}

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Stosowanie produktów zawierających wodorotlenek glinu jako adiuwant w szczepionkach może być związane z następującymi działaniami niepożądanymi dotyczącymi układu krwiotwórczego:²⁴

• Rzadko (≥0,01 i <0,1%): powiększenie węzłów chłonnych
• Częstość nieznana: trombocytopenia (małopłytkowość)

²⁵

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem wodorotlenku glinu

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Większość działań niepożądanych związanych z wodorotlenkiem glinu ma charakter łagodny i przemijający. Jednakże, niektóre z nich mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia pacjenta, szczególnie w określonych grupach ryzyka.²⁶

Najpoważniejsze zagrożenia obejmują:

• Reakcje anafilaktyczne – mogą zagrażać życiu i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej
• Drgawki i stany podobne do wstrząsu – zwłaszcza u dzieci po szczepieniu
• Bezdech u wcześniaków – wymaga szczególnej uwagi przy szczepieniu tej grupy pacjentów
• Długotrwałe zaburzenia metaboliczne – hiperaluminemia i hipofosfatemia mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym osteomalacji (rozmiękania kości)

^{27 28 29}

Szczególne grupy ryzyka:

• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek – zwiększone ryzyko akumulacji glinu i związanych z tym powikłań
• Niemowlęta poniżej 2 lat – narażone na hipofosfatemię nawet przy prawidłowych dawkach wodorotlenku glinu
• Wcześniaki urodzeni ≤ 28. tygodnia ciąży – zwiększone ryzyko bezdechu po szczepieniu
• Pacjenci z niedostateczną podażą fosforanów – narażeni na zaburzenia gospodarki fosforanowo-wapniowej

^{30 31}

Należy podkreślić, że większość działań niepożądanych związanych z wodorotlenkiem glinu jako adiuwantem w szczepionkach ma charakter przemijający i ustępuje samoistnie w ciągu 24-48 godzin. Nawet rozległy obrzęk kończyny po szczepieniu ustępuje samoistnie bez żadnych następstw średnio po 4 dniach.^{32 33}