Właściwości farmakokinetyczne
Tetracyklina

Właściwości farmakokinetyczne tetracykliny

Tetracyklina jest antybiotykiem o szerokim spektrum działania, którego właściwości farmakokinetyczne różnią się w zależności od drogi podania oraz postaci farmaceutycznej. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych tej substancji, z uwzględnieniem różnych aspektów jej zachowania w organizmie.¹

Wchłanianie

Tetracyklina podana doustnie charakteryzuje się dobrą absorpcją z przewodu pokarmowego. Wchłanianie jest szybkie i proporcjonalne do zastosowanej dawki, z biodostępnością na poziomie 60-80% w przypadku podania na czczo. Maksymalne stężenie w osoczu po podaniu doustnym występuje po 1-3 godzinach i wynosi około 3,5 μg/ml (po dawce 500 mg).²³

Znaczący wpływ na wchłanianie tetracykliny mają pokarmy, w szczególności produkty mleczne oraz leki zawierające jony metali, które mogą hamować ten proces. Powoduje to zmniejszenie biodostępności leku i w konsekwencji obniżenie jego stężenia terapeutycznego w osoczu.⁴⁵

W przypadku limecykliny (pochodnej tetracykliny), wchłanianie zachodzi szybko z górnych odcinków przewodu pokarmowego, osiągając stężenia terapeutyczne w osoczu już w ciągu pierwszej godziny od podania. Maksymalne stężenie występuje po 3-4 godzinach. Co istotne, w przypadku limecykliny nie wykazano, aby jednoczesne przyjmowanie posiłków, nawet produktów mlecznych, istotnie wpływało na jej wchłanianie.⁶

Przy stosowaniu tetracykliny miejscowo, w postaci maści, leku praktycznie nie stwierdza się w osoczu ani w moczu, co wskazuje na brak wchłaniania systemowego przy tej drodze podania.⁷ Jednakże, w przypadku stosowania tetracykliny na uszkodzoną lub zranioną skórę, możliwe jest jej przenikanie do krwi i wywoływanie ogólnoustrojowych działań niepożądanych.⁸

Dystrybucja

Po wchłonięciu tetracyklina charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji i dobrze przenika do tkanek i narządów, z wyjątkiem płynu mózgowo-rdzeniowego. Lek wiąże się z białkami osocza w różnym stopniu – według różnych źródeł w około 47-65%.⁹¹⁰

Tetracyklina przenika przez barierę łożyskową do płodu, gdzie w krwioobiegu płodu może osiągać od 25% do 75% stężenia obecnego w krwioobiegu matki. Przenika również do mleka matki.¹¹¹²

Tetracyklina ma tendencję do lokalizowania się w specyficznych tkankach i strukturach organizmu, takich jak:¹³

• guzy
• tkanki martwe lub niedotlenione
• wątroba i śledziona
• miejsca formowania nowych kości lub zębów, gdzie tworzy kompleksy tetracyklina-ortofosforan wapnia

¹⁴

W przypadku limecykliny (Tetralysal), po podaniu 300 mg produktu maksymalne stężenie w osoczu wynosi od 1,6 do 4 µg/ml, natomiast stężenie resztkowe jest bardzo zmienne i wynosi od 0,29 do 2,19 µg/ml. Po podaniu kolejnych dawek leku stężenie w osoczu stabilizuje się i utrzymuje pomiędzy 2,3 a 5,8 µg/ml.¹⁵

Metabolizm

Tetracyklina podlega ograniczonemu metabolizmowi w organizmie. W osoczu występuje głównie w niezmienionej postaci, a w mniejszej ilości w formie metabolitu 2-hydroksymetylu.¹⁶

Limecyklina, pochodna tetracykliny, wykazuje okres półtrwania w osoczu około 10 godzin.¹⁷

Eliminacja

Okres biologicznego półtrwania tetracykliny wynosi około 8 godzin.¹⁸ Tetracyklina jest wydalana głównie przez nerki (około 60% w postaci czynnej) oraz częściowo z żółcią. Wydalanie nerkowe odbywa się głównie w wyniku przesączania kłębuszkowego.¹⁹

W przypadku limecykliny, około 65% podanej dawki jest wydalane w ciągu 48 godzin. Lek jest wydalany głównie z moczem, a w mniejszym stopniu z żółcią.²⁰

Wpływ czynników zewnętrznych

Kilka czynników może istotnie wpływać na farmakokinetykę tetracykliny:

Wpływ pokarmu

Pokarm, szczególnie produkty mleczne oraz preparaty zawierające jony metali, może znacząco zmniejszać wchłanianie tetracykliny z przewodu pokarmowego. W badaniach preparatu Pylera (zawierającego chlorowodorek tetracykliny) wykazano, że pokarm zmniejsza ogólnoustrojowe wchłanianie tetracykliny o około 34%.²¹

Mimo to, wydłużony czas wchłaniania tetracykliny w obecności pokarmu może być korzystny w przypadku leczenia zakażeń Helicobacter pylori, ponieważ może wydłużać ekspozycję bakterii na antybiotyk.²²

Wpływ opatrunku okluzyjnego i stanu skóry

W przypadku stosowania miejscowego tetracykliny w preparatach z triamcynolonem, należy pamiętać, że zastosowanie opatrunku okluzyjnego może istotnie zwiększać wchłanianie triamcynolonu przez skórę. Ponadto stan zapalny i/lub inne choroby skóry przyspieszają jego wchłanianie.²³

Farmakokinetyka w grupach szczególnych

Właściwości farmakokinetyczne tetracykliny mogą różnić się w zależności od stanu fizjologicznego pacjenta lub współistniejących chorób:

Niewydolność nerek

Zaburzenia czynności nerek nie wpływają istotnie na farmakokinetykę pojedynczej dawki tetracykliny, co pozwala na stosowanie leku u pacjentów z tą chorobą bez konieczności modyfikacji dawki.²⁴

Niewydolność wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby klirens osoczowy tetracykliny może być zmniejszony, co należy uwzględnić przy dawkowaniu leku.²⁵