Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Tetracyklina

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania tetracykliny

Tetracyklina, jako substancja czynna stosowana w różnych postaciach farmaceutycznych, wymaga szczególnej uwagi lekarza ze względu na szereg potencjalnych zagrożeń oraz konieczność zachowania odpowiednich środków ostrożności podczas jej stosowania. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące bezpiecznego stosowania leków zawierających tetracyklinę.¹

Problemy rozwojowe kości i zębów

Jednym z najważniejszych ograniczeń stosowania tetracykliny jest jej wpływ na rozwijające się tkanki. Tetracyklina tworzy stałe związki kompleksowe z wapniem we wszystkich tkankach kościotwórczych. Stosowanie tetracykliny w okresie formowania zębów i kośćca, tj. w ostatnim trymestrze ciąży oraz u dzieci do 12 lat, może spowodować przebarwienie i uszkodzenie zębów lub opóźnienie rozwoju kośćca. Z tego powodu tetracyklina jest przeciwwskazana do stosowania u dzieci poniżej 8 lat, ze względu na ryzyko wystąpienia trwałych przebarwień zębów i hipoplazji szkliwa.^{2 3}

Nadwrażliwość na światło

Podczas stosowania tetracykliny należy zachować szczególną ostrożność ze względu na możliwość wystąpienia reakcji fototoksycznych. Pacjenci stosujący tetracyklinę powinni unikać nasłoneczniania lub sztucznego promieniowania UV (np. solarium). Nadwrażliwość na światło może objawiać się nadmiernym poparzeniem słonecznym. Zaleca się stosowanie kremów z filtrem UV podczas leczenia tetracykliną, a w przypadku pojawienia się na skórze zaczerwienienia lub jakichkolwiek innych zmian, należy przerwać terapię.^{4 5 6}

Należy zwrócić uwagę pacjenta, że leki zawierające tetracyklinę mogą dawać żółte świecenie w świetle nadfioletowym (np. światło w dyskotece), co może mieć znaczenie kosmetyczne.⁷

Ryzyko nadkażenia

Podczas stosowania tetracykliny może nastąpić nadmierny rozwój niewrażliwych drobnoustrojów, np. Candida albicans. Może to prowadzić do kandydozy jamy ustnej, zapalenia sromu i pochwy oraz świądu odbytu, wymagających dodatkowego leczenia lekiem przeciwgrzybiczym. Terapii może również towarzyszyć wzrost opornych pałeczek jelitowych, takich jak Pseudomonas spp. i Proteus spp., powodując biegunkę.^{8 9}

W przypadku zakażeń wywołanych przez bakterie niewrażliwe na tetracyklinę lub grzyby, należy zastosować odpowiednie leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze. Jeśli wystąpi zakażenie niewrażliwymi drobnoustrojami, tetracyklinę należy odstawić i rozpocząć właściwe leczenie.^{10 11}

Długotrwałe stosowanie tetracykliny może spowodować namnożenie szczepów bakterii opornych na tetracyklinę lub grzybów oraz wystąpienie alergii na tetracyklinę.¹²

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit

Antybiotyki o szerokim zakresie działania przeciwbakteryjnego, w tym tetracyklina, mogą niekiedy wywoływać rzekomobłoniaste zapalenie jelit. Zaburzenia prawidłowej flory bakteryjnej w jelitach umożliwia namnażanie pałeczki Clostridium difficile, której toksyny wywołują objawy kliniczne rzekomobłoniastego zapalenia jelit. Dlatego u pacjentów, u których biegunka wystąpiła podczas stosowania antybiotyku lub wkrótce po jego odstawieniu, należy wziąć pod uwagę takie rozpoznanie.^{13 14}

W przypadku stwierdzenia rzekomobłoniastego zapalenia jelit konieczne jest niezwłoczne przerwanie podawania tetracykliny i zastosowanie odpowiedniego leczenia. W lżejszych przypadkach wystarcza zwykle odstawienie leku, w cięższych podaje się doustnie metronidazol lub wankomycynę. Przeciwwskazane jest podawanie leków hamujących perystaltykę jelit lub innych działających zapierająco.^{15 16}

Podrażnienie i owrzodzenie przełyku

Stałe postacie farmaceutyczne tetracyklin mogą powodować podrażnienie i owrzodzenie przełyku. Aby uniknąć tych powikłań, tetracyklinę należy przyjmować z odpowiednią ilością płynów (wody), szczególnie istotne jest to przy dawce podawanej przed snem.^{17 18}

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Tetracyklinę należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek lub wątroby. Przedawkowanie może wywołać działanie hepatotoksyczne. U pacjentów leczonych tetracykliną przez dłuższy czas należy kontrolować czynność wątroby, nerek oraz obraz krwi.^{19 20}

Tetracyklinę należy ostrożnie podawać pacjentom z niewydolnością nerek. Zaleca się zmniejszenie dawki. Zastosowanie przeterminowanej tetracykliny może spowodować wystąpienie kwasicy kanalikowo-nerkowej (objawy podobne do zespołu Fanconiego), która ustępuje po zaprzestaniu stosowania leku.^{21 22}

Szczególne populacje pacjentów

Tetracyklinę należy ostrożnie stosować u pacjentów z miastenią – może zwiększać męczliwość mięśni. Objawy miastenii mogą się nasilić w wyniku leczenia tetracykliną.^{23 24 25}

Tetracykliny nie zaleca się podawać pacjentom z układowym toczniem rumieniowatym – może powodować zaostrzenie objawów.^{26 27}

Reakcje alergiczne

Podczas stosowania tetracykliny mogą wystąpić reakcje alergiczne, w tym ciężkie (np. złuszczające zapalenie skóry, obrzęk naczynioruchowy, wstrząs anafilaktyczny). Jeśli wystąpi reakcja alergiczna, należy odstawić tetracyklinę i zastosować leczenie objawowe. Pacjenci uczuleni na którykolwiek lek z grupy tetracyklin mogą być również uczuleni na tetracyklinę.²⁸

Wpływ na wchłanianie

Pokarm, zwłaszcza produkty mleczne, oraz leki zawierające jony metali zmniejszają wchłanianie tetracykliny z przewodu pokarmowego. W celu zminimalizowania tego działania, lek należy przyjmować 1 do 3 godzin przed spożyciem lub tyle samo po spożyciu pokarmów mlecznych lub produktów leczniczych zawierających jony metali.²⁹

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania tetracykliny w postaci maści

Przy stosowaniu tetracykliny w postaci maści należy zwracać szczególną uwagę na datę ważności leku. Nie należy stosować leku przeterminowanego.³⁰

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania tetracykliny w połączeniu z triamcynolonem (aerozol na skórę)

Produkt zawierający tetracyklinę w połączeniu z triamcynolonem jest przeznaczony wyłącznie do stosowania na skórę. Należy unikać kontaktu z błonami śluzowymi oraz chronić oczy przed lekiem. W razie kontaktu aerozolu z oczami, należy je przemyć dokładnie wodą.³¹

Nie należy wdychać rozpylanej substancji. Jeśli w miejscu aplikacji produktu wystąpi podrażnienie skóry, produkt należy odstawić.³²

Długotrwałe stosowanie produktu na skórę może powodować rozszerzenie naczyń krwionośnych oraz zaniki skóry. Szczególnie ostrożnie należy stosować na skórę twarzy.³³

Nie należy bandażować powierzchni skóry, na którą naniesiono aerozol i nie stosować pod opatrunkami okluzyjnymi. Stosowanie opatrunku okluzyjnego zwiększa przenikanie produktu przez skórę do krwi, w wyniku czego mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania niepożądane tetracykliny lub triamcynolonu charakterystyczne dla kortykosteroidów.³⁴

Triamcynolon może wchłaniać się przez skórę do krwi i działać immunosupresyjnie. Dlatego w czasie stosowania produktu pacjent powinien uważać, aby nie zarazić się zakaźną chorobą wirusową (np. ospa wietrzna, odra).³⁵

Produktu nie należy stosować długotrwale lub na dużych powierzchniach skóry, jak również na rany, gdyż istnieje ryzyko ogólnoustrojowego działania niepożądanego tetracykliny i (lub) kortykosteroidu. Steroidowy składnik produktu – triamcynolon, może wchłaniać się do krwi i wykazywać działanie ogólnoustrojowe, włącznie z zahamowaniem osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (m.in. objawy zespołu Cushinga, glikozuria, hiperglikemia). Jeśli wystąpią objawy ogólnoustrojowego działania niepożądanego kortykosteroidów, należy bezwzględnie przerwać leczenie produktem oraz monitorować stężenie kortyzolu w moczu.³⁶

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania produktu u dzieci w wieku powyżej 3 lat, gdyż istnieje ryzyko ogólnoustrojowego działania tetracykliny lub steroidowego składnika produktu – triamcynolonu. U dzieci, ze względu na większy niż u dorosłych stosunek powierzchni ciała do masy ciała, ryzyko ogólnoustrojowego działania kortykosteroidów, w tym zaburzeń czynności osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (np. zespołu Cushinga), jest większe niż u dorosłych. Ponadto długotrwałe stosowanie kortykosteroidów może zaburzać wzrost i rozwój dzieci.³⁷

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania preparatu Pylera

W przypadku stosowania preparatu Pylera, zawierającego oprócz tetracykliny również bizmut i metronidazol, należy zwrócić uwagę na dodatkowe ostrzeżenia związane z tymi substancjami czynnymi.

Rzadko zgłaszano przypadki encefalopatii związanej z długotrwałym stosowaniem zbyt dużych dawek różnych produktów zawierających bizmut. Objawy te ustępowały po odstawieniu leku. Zgłaszano także bardzo rzadkie przypadki encefalopatii w związku ze stosowaniem metronidazolu. Otrzymano doniesienia o przypadkach encefalopatii w związku ze stosowaniem produktu Pylera po jego dopuszczeniu do obrotu.³⁸

U pacjentów otrzymujących metronidazol, zazwyczaj przez długi czas, zgłaszano przypadki neuropatii obwodowej. Zgłaszano także przypadki neuropatii obwodowej w związku ze stosowaniem produktu Pylera. W razie wystąpienia nietypowych objawów neurologicznych wymagane jest natychmiastowe odstawienie produktu Pylera. Produkt Pylera należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami ośrodkowego układu nerwowego.³⁹

Metronidazol należy stosować ostrożnie u pacjentów z zaburzeniami składu krwi, również w wywiadzie. W rzadkich przypadkach podczas długotrwałego stosowania metronidazolu obserwowano łagodną leukopenię.⁴⁰

W trakcie leczenia produktem Pylera, a także przez 24 godziny po zakończeniu leczenia nie należy pić napojów alkoholowych.⁴¹

Bizmut absorbuje promieniowanie rentgenowskie i może wpływać na badania diagnostyczne przewodu pokarmowego z zastosowaniem technik rentgenowskich.⁴²

Bizmut może powodować tymczasowe i niegroźne ściemnienie stolca. Jednak nie ma to wpływu na standardowe badania na obecność krwi utajonej w kale.⁴³

Metronidazol może wpływać na niektóre wartości oznaczane w składzie chemicznym krwi, takie jak aminotransferaza asparaginowa (AspAT), aminotransferaza alaninowa (AlAT), dehydrogenaza mleczanowa, triglicerydy i heksokinaza glukozy. Obserwowane mogą być wartości równe zero. Wszystkie oznaczenia w przypadku których zgłaszano wpływ na wartości związane są z enzymatycznym sprzężeniem oznaczanego czynnika z układem utleniania-redukcji amidu kwasu nikotynowego (NAD). Wpływ jest wynikiem podobieństwa pików absorpcji NADH (340 nm) i metronidazolu (322 nm) przy wartości pH 7.⁴⁴

Zgłaszano wydłużenie odstępu QT w przypadku jednoczesnego podawania metronidazolu z innymi produktami leczniczymi, które mogą wydłużyć odstęp QT jak i zwiększyć stężenie tego związku w osoczu w wyniku interakcji lekowych z metronidazolem.⁴⁵

W trakcie leczenia produktem Pylera, może być konieczne zmniejszenie dawek stosowanych doustnie leków przeciwzakrzepowych, takich jak warfaryna (metronidazol może wydłużać czas protrombinowy). Należy kontrolować czas protrombinowy. Nie stwierdzono interakcji z heparyną. Omeprazol może opóźniać warfaryny. Konieczne może być zmniejszenie dawki warfaryny.⁴⁶

Zgłaszano przypadki niewydolności nerek prowadzącej do śmierci wskutek jednoczesnego stosowania tetracykliny i metoksyfluranu. Dlatego też, należy unikać stosowania metoksyfluranu u pacjentów przyjmujących produkt Pylera.⁴⁷