Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Tamoksyfen

Wpływ tamoksyfenu na płodność, ciążę i laktację

Tamoksyfen jest substancją czynną wykorzystywaną w leczeniu onkologicznym, głównie w terapii raka piersi, a jego stosowanie u pacjentek w wieku rozrodczym oraz kobiet w ciąży lub karmiących piersią wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarza prowadzącego. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące wpływu tamoksyfenu na płodność, ciążę oraz laktację, które lekarz powinien przekazać pacjentce przed rozpoczęciem terapii.¹

Tamoksyfen w okresie ciąży

Tamoksyfenu nie wolno stosować u kobiet w ciąży. Jest to bezwzględne przeciwwskazanie, o którym lekarz musi poinformować pacjentkę przed rozpoczęciem leczenia.^{2 3 4}

W literaturze medycznej opisano nieliczne przypadki powikłań po zastosowaniu tamoksyfenu w ciąży, takie jak:^{5 6 7}

• Poronienia samoistne
• Wady wrodzone płodu
• Obumarcie płodu

^{8 9 10}

Należy jednak zaznaczyć, że bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy stosowaniem tamoksyfenu a wystąpieniem tych powikłań nie został jednoznacznie ustalony.^{11 12 13}

Badania przedkliniczne wpływu tamoksyfenu na ciążę

Badania przedkliniczne przeprowadzone na modelach zwierzęcych (szczury, króliki i małpy) nie wykazały działania teratogennego tamoksyfenu.^{14 15}

Jednocześnie w badaniach na gryzoniach zaobserwowano, że tamoksyfen wpływa na rozwój układu rozrodczego w sposób podobny do działania estradiolu, etynyloestradiolu, klomifenu i dietylostilbestrolu (DES).¹⁶

Szczególnie istotne jest, że niektóre zmiany obserwowane u gryzoni, takie jak dysplazja gruczołów pochwy, były podobne do tych obserwowanych u młodych kobiet, które w życiu płodowym były poddane działaniu DES. U tych kobiet prawdopodobieństwo wystąpienia raka jasnokomórkowego szyjki macicy lub pochwy wynosiło 1 na 1000.¹⁷

Pomimo tych obserwacji, dotychczas nie zanotowano przypadków raka jasnokomórkowego szyjki macicy lub pochwy ani dysplazji gruczołów pochwy u córek kobiet, które przyjmowały tamoksyfen w okresie ciąży.¹⁸

Zalecenia antykoncepcyjne dla pacjentek przyjmujących tamoksyfen

Kobiety w wieku rozrodczym, które mogą zajść w ciążę w okresie leczenia tamoksyfenem, powinny stosować skuteczne metody antykoncepcji niehormonalnej.^{19 20 21}

Zalecane są przede wszystkim metody barierowe lub inne niehormonalne sposoby zapobiegania ciąży. Pacjentka powinna unikać zajścia w ciążę zarówno w trakcie terapii, jak i:^{22 23 24}

• Przez 2 miesiące po zakończeniu leczenia (Nolvadex D)
• Przez 9 miesięcy po zakończeniu leczenia (Tamoxifen Sandoz, Tamoxifen-Ebewe)

^{25 26 27}

Postępowanie przed rozpoczęciem leczenia tamoksyfenem

Przed rozpoczęciem leczenia tamoksyfenem należy obowiązkowo wykluczyć ciążę u pacjentki w wieku rozrodczym.^{28 29 30}

Lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę o potencjalnym ryzyku uszkodzenia płodu w przypadku, gdy ciąża wystąpi w trakcie terapii tamoksyfenem lub w okresie do 9 miesięcy po jej zakończeniu.^{31 32 33}

Tamoksyfen w okresie karmienia piersią

Stosowanie tamoksyfenu w okresie karmienia piersią nie jest zalecane.^{34 35 36}

Dostępne dane wskazują na zróżnicowane informacje dotyczące przenikania tamoksyfenu do mleka kobiecego. Zgodnie z charakterystyką produktu Nolvadex D, brak jest danych dotyczących przenikania tamoksyfenu do mleka kobiet karmiących.³⁷

Natomiast w przypadku produktów Tamoxifen Sandoz i Tamoxifen-Ebewe dostępne ograniczone dane wskazują, że tamoksyfen i jego czynne metabolity są wydzielane i z czasem kumulują się w mleku kobiet karmiących piersią.^{38 39}

Decyzję o zaprzestaniu karmienia piersią lub o zaprzestaniu stosowania tamoksyfenu należy podjąć uwzględniając znaczenie leczenia dla matki.^{40 41 42}

Podsumowanie informacji dla lekarza prowadzącego

Lekarz prowadzący terapię tamoksyfenem powinien przekazać pacjentce następujące kluczowe informacje:^{43 44 45}

1. Bezwzględny zakaz stosowania tamoksyfenu w ciąży
2. Konieczność wykluczenia ciąży przed rozpoczęciem leczenia
3. Obowiązek stosowania skutecznej antykoncepcji niehormonalnej w trakcie leczenia i po jego zakończeniu (2-9 miesięcy, w zależności od preparatu)
4. Potencjalne ryzyko dla płodu w przypadku zajścia w ciążę w okresie leczenia lub określonym czasie po jego zakończeniu
5. Niezalecane karmienie piersią podczas terapii tamoksyfenem
6. Konieczność podjęcia świadomej decyzji odnośnie do przerwania karmienia piersią lub rezygnacji z leczenia tamoksyfenem, biorąc pod uwagę korzyści terapeutyczne dla matki

^{46 47 48}